II ZO 60/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
w kwestii wniosku z dnia 13 czerwca 2003 r. adwokat M. W. - obrońcy obwinionej
X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., w przedmiocie wyłączenia SSN Marii
Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23 dotyczącej
rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu
wniosku o wyłączenie sędziego,
postanowił:
wniosek adwokat M. W. - obrońcy obwinionej X. Y. – sędziego
Sądu Okręgowego w R., o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od
udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23, pozostawić bez
rozpoznania gdyż stał się bezprzedmiotowy.
UZASADNIENIE
W Sądzie Najwyższym zawisła sprawa w przedmiocie rozpoznania zażaleń
obwinionej SSO X. Y. oraz Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów
Powszechnych na postanowienie Izby Dyscyplinarnej z dnia 24 maja 2022 r., sygn.
akt I DSK 7/22. W tym postanowieniu Izba Dyscyplinarna stwierdziła swą
niewłaściwość i przekazała sprawę obwinionej do rozpoznania sądowi
dyscyplinarnemu przy sądzie apelacyjnym wyznaczonemu przez Prezesa Sądu
Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej. Do składu rozpatrującego
II ZO 60/23
2
sprawę dotyczącą tego zażalenia (której nadana została sygn. akt II ZO 74/22)
został wyznaczony SSN Tomasz Demendecki.
W ramach wymienionej sprawy obrońca obwinionej złożył wniosek o
wyłączenie od udziału w jej rozpoznaniu SSN Tomasza Demendeckiego. Sprawa
dotycząca tego wniosku została zarejestrowana pod sygn. akt II ZO 14/23 i
postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2023 r. wiosek ten został
pozostawiony bez rozpoznania.
Wcześniej, postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2023 r.
wydanym w sprawie o sygn. akt II ZO 31/23 pozostawiono bez rozpoznania
wniosek obrońcy o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO
14/23 SSN Marka Motuka.
W piśmie z dnia 29 marca 2023 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego:
3 kwietnia 2023 r.) obrońca obwinionej ponowił wniosek o wyłączenie SSN
Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 74/22,
który jest przedmiotem sprawy o sygn. akt II ZO 40/23. Postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., wniosek ten został pozostawiony bez
rozpoznania.
Następnie został złożony wniosek o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału
w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 40/23. Wniosek ten został zarejestrowany
pod sygn. akt II ZO 48/23 i do jego rozpoznania została przydzielona SSN Maria
Szczepaniec. Z kolei w sprawie o sygn. akt II ZO 48/23, został złożony wniosek o
wyłączenie, na podstawie art. 9 § 2 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., względnie
art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., od udziału w rozpoznaniu przedmiotowego
wniosku w sprawie SSN Marii Szczepaniec i zarejestrowany pod sygn. akt II ZO
60/23. Wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu
sprawy o sygn. akt II ZO 48/23 złożyła w dniu 19 czerwca 2023 r. (data nadesłania
wniosku) adwokat M. W. - obrońca obwinionej X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego
w R.
W uzasadnieniu wniosku obrońca wskazała na wadliwość procesu
nominacyjnego do Sądu Najwyższego wobec uczestnictwa w tym procesie
II ZO 60/23
3
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia
12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, co prowadzi do braku
instytucjonalnych gwarancji do zachowania przez SSN Marię Szczepaniec na
minimalnym poziomie niezawisłości, niezależności i bezstronności w orzekaniu.
Obrońca wskazała również, że Sąd Najwyższy powinien dokonać oceny, czy nie
zachodzi w niniejszej sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa
w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., bowiem SSN Maria Szczepaniec dokonując oceny
wpływu procesu nominacyjnego SSN Marka Siwka do Sądu Najwyższego,
dokonywałaby oceny własnego statusu w tym zakresie, co w ocenie obrońcy
sprowadza się do naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, o której mowa w art.
40 § 1 pkt 1 k.p.k. Ponadto obrońca wskazała, że wyłączenie SSN Marii
Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23, jest
konieczne dla zachowania standardów z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności.
Sprawa z wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec, zarejestrowana pod
sygn. akt II ZO 60/23, została z dniem 29 czerwca 2023 r. przydzielona do
rozpoznania przez SSN Krzysztofa Staryka. Natomiast z dniem 19 marca 2025 r.
została skierowana do referatu SSN Wiesława Kozielewicza.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wyłączenie sędziego może nastąpić, gdy: 1) zachodzą okoliczności
skutkujące wyłączeniem sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis), lub 2) gdy
wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności, o których
mowa w art. 41 § 1 k.p.k., albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie)
go od udziału w sprawie zgłosi sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu
postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się
sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w polskim
procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego
i prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 –
12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego,
Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181). Należy przy tym przypomnieć, że przez
wiele lat dominował w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału
II ZO 60/23
4
Konstytucyjnego pogląd, iż wyłączenie sędziego dopuszczalne jest w ,,głównym
nurcie” postępowania, i tylko w takim przypadku strona tego postępowania ma
prawo złożyć wniosek o wyłączenie sędziego z powodu zaistnienia okoliczności o
jakich mowa w art. 41 § 1 k.p.k. (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2
czerwca 2010 r., sygn. akt SK 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz. 46, czy postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt V KK 195/04, z dnia 1
października 2009 r., sygn. akt II KK 52/09, z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt V KK
156/13). Nie jest zaś głównym nurtem postępowania w sprawie o sygn. akt II ZO
74//22, rozpoznanie wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 48/23, czyli rozpoznania wniosku wyłączenie
SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy w przedmiocie kolejnego
wniosku o wyłączenie sędziego. Odstąpienie Sądu Najwyższego od tej linii w
uchwale składu siedmiu sędziów Sadu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r.,
sygn. akt I KZP 22/22, w praktyce tworzy ,,piętrowe” dysfunkcjonalne układy
procesowo – faktyczne, skutkujące w sądach o mniejszej liczbie sędziów,
niemożnością rozpoznania sprawy w jej „głównym nurcie”, generując przewlekłość
postępowania, co nie przyczynia się do realizacji konwencyjnego i konstytucyjnego
prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W niniejszej sprawie rozstrzyganie w kwestii wniosku z dnia 13 czerwca
2003 r. adwokat M. W. - obrońcy X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R., w
przedmiocie wyłączenia SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy
o sygn. akt II ZO 48/23 dotyczącej rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Marka
Siwka stało się zbędne, gdyż Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 kwietnia
2025 r., sygn. akt II ZO 74/22, uchylił zaskarżone postanowienie Izby
Dyscyplinarnej z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I DSK 7/22., i wobec cofnięcia
przez Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości złożonego przez
Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego wniosku z dnia 4 lutego 2022 r. o
rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej X. Y. – sędziego Sądu Okręgowego w R.,
umorzył na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., postępowanie
dyscyplinarne odnośnie zarzucanego w tym wniosku czynu, a także pozostawił bez
rozpoznania, wobec cofnięcia, zażalenie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego
II ZO 60/23
5
Sędziów Sądów Powszechnych złożone na postanowienie Izby Dyscyplinarnej z
dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I DSK 7/22.
Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na
wstępie.
[M. T.]
[r.g.]
