II ZO 50/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 stycznia 2026 r.
SSN Paweł Wojciechowski
w sprawie radcy prawnego M. D.
obwinionego z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw.
z art. 6, 11 i 48 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego
na skutek sygnalizacji obrońcy w trybie art. 9 § 2 k.p.k.
o wznowienie z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu
Najwyższego z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt II ZK 75/24
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k.
zarządził:
stwierdzić brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 27 marca 2025 r. w sprawie o sygn. akt II ZK 75/24, Sąd
Najwyższy w sprawie dyscyplinarnej obwinionego radcy prawnego M. D. oddalił
kasację jako oczywiście bezzasadną, wniesioną przez obrońcę obwinionego od
orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w
Warszawie z 21 lutego 2024 r., sygn. akt […], utrzymującego w mocy orzeczenie
Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z 26
kwietnia 2022 r., sygn. akt […].
Pismem z 20 maja 2025 r. obrońca obwinionego, wskazując na zaistnienie
uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wniósł o rozważenie możliwości wznowienia
postępowania prowadzonego przed Sądem Najwyższym z powodu nienależytej
obsady sądu.
II ZO 50/25
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W myśl art. 540 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., postępowanie sądowe zakończone
prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli:
1. w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje
uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść
orzeczenia;
2. po wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody wskazujące na to,
że:
a) skazany nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub
nie podlegał karze,
b) skazano go za przestępstwo zagrożone karą surowszą albo nie
uwzględniono okoliczności zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary
albo też błędnie przyjęto okoliczności wpływające na nadzwyczajne obostrzenie
kary,
c) sąd umorzył lub warunkowo umorzył postępowanie karne, błędnie
przyjmując popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu czynu.
Postępowanie wznawia się na korzyść strony, jeżeli Trybunał Konstytucyjny
orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub
z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie;
wznowienie nie może nastąpić na niekorzyść oskarżonego (art. 540 § 2 k.p.k.).
Z kolei zgodnie z treścią art. 540 § 3 k.p.k., postępowanie wznawia się na korzyść
oskarżonego, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu
międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej
przez Rzeczpospolitą Polską. Dodatkowo szczególne podstawy wznowienia
wskazane zostały w 540b oraz art. 542 § 3 k.p.k.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w uchwale 7 sędziów z 24 maja
2005 r., I KZP 5/05, Sąd Najwyższy stwierdził, że wznowienie postępowania na
podstawie art. 542 § 3 k.p.k., w związku z ujawnieniem się jednego z uchybień
II ZO 50/25
3
wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., może nastąpić tylko z urzędu, nie zaś na
wniosek strony. Nie przekreśla to możliwości wykorzystania inicjatywy stron w celu
skorygowania rzeczywistych uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Zawsze
pozostaje otwarta droga sygnalizowania organowi procesowemu uchybienia
należącego do katalogu bezwzględnych przyczyn odwoławczych w celu jego
ujawnienia, z którym to działaniem ustawa wiąże obowiązek podjęcia działania
z urzędu. Pełne zastosowanie znajdzie tu instytucja przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k.,
umożliwiająca stronom wystąpienie z wnioskiem o dokonanie czynności z urzędu.
Natomiast w przypadku braku zaistnienia sygnalizowanego uchybienia,
procedowanie w tym trybie nie wymaga wydania orzeczenia stwierdzającego, że
wskazywana usterka nie występuje. Podobne stanowisko wyrażane było w wielu
orzeczeniach Sądu Najwyższego zapadłych zarówno przed, jak i po wydaniu
wspomnianej uchwały (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia
2005 r., II KO 59/04; z 8 czerwca 2005 r., IV KO 5/05; z 23 lutego 2010 r.; z 15
czerwca 2011 r., II KO 38/21; z 22 listopada 2012 r., V KO 83/16; z 16 lipca 2024 r.,
I KO 12/24).
Pismo obrońcy obwinionego radcy prawnego M. D. z 20 maja 2025 r.,
może być potraktowane jedynie jako sygnalizacja mogąca posłużyć do
zainicjowania wznowienia postępowania z urzędu, w przypadku faktycznego
zaistnienia bezwzględnych podstaw odwoławczych wskazanych w art. 542 §
3 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 lutego 2005 r.,
II KO 38/04).
Należy podkreślić, że instytucja wznowienia postępowania zaliczana jest do
nadzwyczajnych środków zaskarżenia, a w literaturze podkreśla się, że instytucja ta
jest oparta na założeniu, że jedynie w sytuacjach szczególnie rażących nie można
pogodzić prawomocności i stabilności orzeczenia sądowego z prawidłowym
wymiarem sprawiedliwości (zob. W. Kozielewicz, Wznowienie postępowania
dyscyplinarnego [w:] Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów,
adwokatów, radców prawnych i notariuszy, Warszawa 2016, Lex online).
II ZO 50/25
4
W złożonym wniosku wnioskodawca ani nie wskazał istnienia żadnej
z przesłanek ujętych w art. 540 k.p.k., ani nie wskazał żadnej podstawy prawnej
w oparciu o którą wywiódł swój wniosek.
W niniejszej sprawie brak jest przesłanek do wznowienia postępowania
z urzędu. Sąd Najwyższy zwraca przede wszystkim uwagę, że zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego postanowienie o oddaleniu kasacji
jako oczywiście bezzasadnej nie należy do kategorii prawomocnych orzeczeń
kończących postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. W świetle tego
przepisu wznowienie dotyczyć może jedynie postępowania sądowego
zakończonego prawomocnym orzeczeniem, co oznacza, że o tym postępowaniu
traktują wszystkie podstawy wznowieniowe, w tym także określone w art. 542
§ 3 k.p.k., dotyczące wznowienia postępowania z urzędu. Oddalając kasację od
wyroku Sąd Najwyższy orzeka o niezasadności tego środka zaskarżenia w sytuacji,
w której wyrok kończący postępowanie w sprawie jest już prawomocny.
Postępowanie kasacyjne jest postępowaniem nadzwyczajnym, zaś kasację wnosi
się od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie sądowe, które to
orzeczenie podlega dyspozycji art. 540 § 1 k.p.k. (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 i przywołane tam orzecznictwo Sądu
Najwyższego). Ma ono w pełni zastosowanie do postępowań dyscyplinarnych,
w ramach, których istnieje możliwość wniesienia kasacji (zob. zarządzenia Sądu
Najwyższego: z 18 listopada 2022 r., II ZO 62/22; z 26 marca 2025 r., II ZO 108/24).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[M. T.]
[r.g.]
