II UZ 63/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dawid Miąsik
Dnia 12 maja 2026 r.
w sprawie z odwołania B. M.
przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 12 maja 2026 r.,
zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego w Sieradzu
z dnia 23 października 2025 r., sygn. akt IV U 541/25,
1. oddala zażalenie,
2. przyznaje adwokat M. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
złotych powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług
tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w
postępowaniu zażaleniowym.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Sieradzu postanowieniem z 23 października 2025 r., IV U
541/25 odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia złożoną przez B. M. (skarżący).
W dniu 11 sierpnia 2023 r. skarżący złożył skargę o wznowienie
postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w
Sieradzu z 25 stycznia 2012 r., IV U 109/11. Postanowieniem z 29 marca 2024 r., IV
U 127/23, Sąd Rejonowy w Sieradzu odrzucił skargę o wznowienie postępowania
II UZ 63/26
2
zakończonego wydaniem przez Sąd Rejonowy w Sieradzu prawomocnego wyroku
z 25 stycznia 2012 r., IV U 109/11. Na powyższe postanowienie pełnomocnik
skarżącego złożył zażalenie. Postanowieniem z 30 lipca 2024 r., Sąd Okręgowy w
Sieradzu, IV Uz 5/24 oddalił zażalenie.
W dniu 19 września 2025 r. do Sądu Rejonowego w Sieradzu wpłynęła
skarga skarżącego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia w sprawie IV U 127/23. Postanowieniem z 22 września 2025 r., Sąd
Rejonowy w Sieradzu stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Sądowi
Okręgowemu jako właściwemu miejscowo i rzeczowo.
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać
stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została
wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków
prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe.
W myśl art. 4246 § 3 k.p.c., sąd odrzuca skargę wniesioną z naruszeniem art. 871 §
1 k.p.c., spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak
również skargę, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie. W
myśl art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje
zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych, a w sprawach własności
intelektualnej także przez rzeczników patentowych. Zastępstwo to dotyczy także
czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym,
podejmowanych przed sądem niższej instancji. W niniejszej sprawie B. M. wniósł
osobiście skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
w sprawie IV U 127/23 (skarga nie została sporządzona przez adwokata bądź
radcę prawnego). Skarga dotyczy przy tym orzeczenia Sądu pierwszej instancji.
Oznacza to, że skarga została wniesiona z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. oraz art.
4241 § k.p.c. Jak wynika z przepisu art. 4246 § 3 k.p.c., Sąd odrzuca skargę
wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1, spóźnioną, nieopłaconą lub z innych
przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków strona nie usunęła w
wyznaczonym terminie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanego
przepisu art. 4246 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy odrzucił skargę.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zarzucając
II UZ 63/26
3
naruszenie: art. 4245 § 1 k.p.c. w zw. z art. 4241 § 1 k.p.c. przez ich
niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że skarga o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia była niedopuszczalna z przyczyn formalnych w
sytuacji braku wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych; art. 4246 § 2
i 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie i zaniechanie
wezwania skarżącego do usunięcia w wyznaczonym terminie braków formalnych
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia poprzez
wskazanie na konieczność sporządzenia skargi przez adwokata bądź radcę
prawnego oraz prawidłowego wskazania przez skarżącego skarżonego wyroku
Sądu w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy - bez wzywania do usunięcia bądź
uzupełnienia braków formalnych postanowieniem z 23 października 2025 r. odrzucił
skargę, co uniemożliwiło nadanie skardze prawidłowego biegu, a także pozbawiło
skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Sieradzu, zwolnienie
skarżącego od kosztów sądowych w całości, których nie jest w stanie ponieść bez
uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania oraz zasądzenie kosztów pomocy
prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym przed
Sądem Najwyższym, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały
uiszczone ani w całości, ani w części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie jest nieuzasadnione. Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu
przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub
radców prawnych. Obowiązek ten dotyczy także czynności procesowych
podejmowanych w związku z postępowaniem przed Sądem Najwyższym przed
sądami niższych instancji, w tym złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia. Wyjątek od tego obowiązku został
uregulowany w art. 871 § 2 k.p.c. Strona może osobiście złożyć wniosek o
zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy
prawnego z urzędu (w tym przypadku w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia).
II UZ 63/26
4
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego uchybienie w
postaci niedochowania przymusu adwokacko-radcowskiego nie podlega
konwalidacji. Oznacza to, że sąd nie przeprowadza postępowania naprawczego i
nie wzywa strony do uzupełnienie braku, a środek zaskarżenia złożony podlega
odrzuceniu wprost (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 30 września
2020 r., II CZ 33/20, LEX nr 308248, z 8 października 2020 r., IV CZ 67/20, LEX nr
3066980). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie należy
do Sądu Najwyższego. Oznacza to zatem, że w postępowaniu wywołanym jej
wniesieniem obowiązuje zastępstwo stron przez adwokata lub radcę prawnego.
W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego odrzucające skargę
jako wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1 k.p.c. miało oparcie w art. 4246 § 3 k.p.c.,
który przewiduje odrzucenie skarg dotkniętych omawianym brakiem przez sąd,
który wydal zaskarżone orzeczenie.
O kosztach postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie
adwokata reprezentującego odwołującego się z urzędu, orzeczono na podstawie §
16 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14
maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z
urzędu (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r. poz. 87).
[a.ł]
