II UZ 32/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 marca 2026 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania W.M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Łodzi
o wysokość kapitału początkowego i emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 10 marca 2026 r.,
zażalenia ubezpieczona na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 9 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 883/23,
oddala zażalenie.
[it]
UZASADNIENIE
Wyrokiem wydanym 19 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację
W.M. wniesioną od wyroku z dnia 11 kwietnia 2022 r. Sądu Okręgowego w Łodzi ,
który zmienił decyzję organu rentowego w ten sposób , że ustalił wysokość kapitału
początkowego na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 27.834 zł przy wskaźniku
wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wynoszącym 16,08% a
wysokość emerytury od 31 stycznia 2022 r. na kwotę 909,30 zł i oddalił apelację w
pozostałym zakresie .
W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wskazał wartość przedmiotu
kasacyjnego zaskarżenia na kwotę 10.912 zł wyjaśniając, że podana wartość
zaskarżenia odzwierciedla wysokość rocznej sumy świadczeń emerytalnych
ubezpieczonej ( 909,30 x 12 = 10911,60 ), która to suma nie uwzględnia okresów
II UZ 32/26
2
składkowych ubezpieczonej to jest od 30.04.1981r. do 09.06.1981r. oraz od
26.04.1982 r. do 28.05.1982 r. Podnosząc także dodatkowo, że wartość przedmiotu
zaskarżenia należało wyliczyć przy uwzględnieniu treści przepisów art. 22 i art.19
§1 k.p.c.
Organ rentowy wykonując wezwanie sądu, wskazał że kwota kapitału
początkowego z hipotetycznym uwzględnieniem wskazanych jako pomięte okresów
składkowych wzrosła na dzień 1 stycznia 1999 r. do kwoty 27.845,07 zł co skutkuje
wzrostem emerytury od 31 stycznia 2022 r. do kwoty 909,52 zł.
Pełnomocnik skarżącej nie zakwestionował wskazanych wyliczeń
podtrzymując wcześniejszą subsumpcję stanu faktycznego sprawy pod normy art.
.22 i art. 19 § 1 k.p.c. (pismo z dnia 2 lipca 2025 r.).
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2025 r., III WSC U 17/25 (III AUa 883/23) Sąd
Apelacyjny w Łodzi ustalił wartość przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia na kwotę 3
zł (pkt 1.); odrzucił skargę kasacyjną (pkt 2.); przyznał adwokatowi M.M. tytułem
wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu kasacyjnym
kwotę 270 zł powiększoną o wartość podatku VAT, którą nakazał wypłacić ze
Skarbu Państwa kasy Sądu Apelacyjnego w Łodzi.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że zaskarżeniem apelacją objęty został
skonkretyzowany zakres nieuwzględnienia do stażu okresów ubezpieczenia i ten
też zakres objęty został zaskarżeniem w skardze kasacyjnej stanowiąc podstawę
wyliczenia wartości przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia.
Autor skargi kasacyjnej, powtórzył za apelacją, że pominięte zostały okresy
składkowe (ubezpieczenia) od 30 kwietnia 1981 r. do 9 czerwca 1981 r. oraz od 26
kwietnia 1982 r. do 28 maja 1982 r., co skutkowało zaniżeniem wysokości kapitału
początkowego i w konsekwencji zaniżeniem przyznanej i wyliczonej emerytury.
W ocenie Sądu drugiej instancji przy tak ustalonym zakresie zaskarżenia
oczywistym jest, że przedmiotowa sprawa jest sprawą majątkową i dopuszczalność
skargi kasacyjnej determinuje stosownie do treści art. 3982 § 1 k.p.c. osiągnięcie
progu kasacyjności wynoszącego 10.000 złotych.
II UZ 32/26
3
Autor skargi kasacyjnej, wnosząc skargę wskazał wartość przedmiotu
zaskarżenia za wskazaną w apelacji w kwocie 10.912 zł.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego wyliczenia poprawności arytmetycznej,
przedstawione przez organ rentowy, których skarżąca nie zakwestionowała,
wykazują jednoznacznie iż próg kasacyjności nie został w sprawie osiągnięty.
Podnoszone przez pełnomocnika argumenty i zarzuty merytoryczne w kierunku
wykładni i stosowania art. 22 i art. 19 § 1 k.p.c. także nie są skuteczne .
Sąd odwoławczy przyznał rację skarżącemu, że w przedmiotowym
przypadku wartość przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia powinna być ustalona z
zastosowaniem art. 22 k.p.c., tyle tylko, że oznacza to konieczność ustalenia
wysokości emerytury pobieranej (909,30 zł) oraz emerytury oczekiwanej przy
uwzględnieniu na staż do kapitału spornych okresów (909,52 zł) i następnie
ustalenia różnicy pomiędzy tymi świadczeniami za okres roczny ( 909,52 - 909,30 =
0,22 x 12 = 2,64 ). Wartością w tym przypadku będzie różnica pomiędzy emeryturą
pobieraną a oczekiwaną a nie różnica w kapitale, skoro ustalenie kapitału
początkowego jest w tym przypadku, jedynie działaniem pomocniczym, koniecznym
dla potrzeb ustalenia wysokości emerytury.
Wbrew argumentacji pełnomocnika skarżącej w sprawie nie ma podstaw do
łącznego stosowania do określenia wartości przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia
przepisu art. 22 k.p.c. i przepisu art.19 § 1 k.p.c. Nie negując samej zasady do
której nawiązuje pełnomocnik skarżącej w sprawie nie występują kwestia
świadczeń zaległych.
W postępowaniu z odwołania od decyzji organu rentowego, przyznającej i
ustalającej wysokość emerytury, mamy do czynienia z ustaleniem świadczeń na
przyszłość. Kontroli podana jest decyzja według stanu z daty wniosku. Skarżąca nie
dochodziła świadczeń sprzed daty od której przyznano jej emeryturę, a ewentualne
świadczenia, które w przypadku pozytywnego zakończenia sporu sądowego
mogłyby jej być wypłacone za okres od 31 stycznia 2022 r. nie są świadczeniami
zaległymi w rozumieniu art. 19 § 1 k.p.c. które mogłyby wpływać na wartość
przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia. W sprawach z odwołania od decyzji organu
II UZ 32/26
4
rentowego, z uwagi na zakres oraz tryb postępowania sądowego czas trwania
postępowania sądowego nie powoduje wzrostu wartości przedmiotu zaskrzenia.
W zażaleniu od powyższego postanowienia ubezpieczona zarzuciła
naruszenie: art. 3986 § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i finalne
odrzucenie skargi kasacyjnej, w sytuacji, w której w istocie poprawnie wyliczona
wartość przedmiotu sporu w rzeczonej sprawie uprawnia ubezpieczoną do
wystąpienia ze skargą kasacyjną.
W ocenie skarżącej przyjęta w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu
kasacyjnego zaskarżenia odzwierciedla wysokość rocznej sumy świadczeń
emerytalnych ubezpieczonej W.M. tj. 909,30 x 12 = 10.911,60 zł, która to suma nie
uwzględnia okresów składkowych ubezpieczonej tj. od 30.04.1981 r. do 09.06.1981
r. oraz od 26.04.1982 r. do 28.05.1982 r.
W ocenie ubezpieczonej nie ma podstaw do weryfikacji wartości przedmiotu
zaskarżenia, której dokonał Sąd Apelacyjny tj. poprzez obliczenie różnicy emerytury
pobieranej oraz emerytury oczekiwanej. Wartość tę wyznacza bowiem przedmiot
żądania, niezależnie od oceny, czy żądanie takie zdaniem sądu jest dopuszczalne.
Skarżąca uznaje jego zasadność, albowiem w istocie w niniejszym postępowaniu,
żądając uwzględnienia spornych okresów przy ustaleniu kapitału początkowego
oraz wysokości emerytury, w istocie domaga się ustalenia prawidłowej wysokości
kapitału początkowego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, których
przedmiotem jest zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się, wartość
przedmiotu zaskarżenia ustala się przecież na podstawie art. 22 k.p.c. w
odniesieniu do świadczeń przyszłych, natomiast w odniesieniu do świadczeń
zaległych następuje to na podstawie art. 19 § 1 k.p.c. Pierwszy z wyżej
wymienionych przepisów był tym właściwym w kontekście wyliczenia wartości
przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia. W orzecznictwie przyjmuje się, że zasada
wyrażona w art. 22 obowiązuje niezależnie od tego, czy żądanie obejmuje
świadczenia powtarzające się na przyszłość, czy też za okres wsteczny. W związku
z tym przy określaniu wartości przedmiotu sporu nie sumuje się świadczeń,
poczynając od wskazanej w żądaniu daty, lecz oblicza się roczną wartość
świadczeń.
II UZ 32/26
5
Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego i zasądzenie na rzecz
adwokata M.M. kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w
postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym według norm prawem
przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w
części.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie podlega oddaleniu.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było ustalenie kapitału
początkowego, a w konsekwencji wysokość emerytury.
Na podstawie art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w
sprawach o prawa majątkowe z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w
których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych.
Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna
przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o
przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem
ubezpieczenia społecznego. Nie ulega wątpliwości, że rozpatrywana sprawa z
uwagi na jej przedmiot - o ustalenie kapitału początkowego - jest sprawą o prawa
majątkowe, w której o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość
przedmiotu zaskarżenia. "Kapitał początkowy" jest bowiem prawem majątkowym, a
z jego ustaleniem związana jest wartość materialna – wysokość emerytury, która
będzie przysługiwać uprawnionemu podmiotowi. Sprawa o ustalenie kapitału
początkowego nie jest sprawą o przyznanie ani o wstrzymanie emerytury lub renty
ani też sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, w których
skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.
Wynika to z literalnego brzmienia przepisu art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. W
przepisie tym został bowiem wyraźnie określony zakres spraw, w których skarga
kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.
II UZ 32/26
6
W sporach sądowych o wysokość powtarzających się świadczeń z
ubezpieczenia społecznego wartość przedmiotu sporu stanowi obliczona za okres
jednego roku, stosownie do wskazań zawartych w art. 22 k.p.c., różnica pomiędzy
hipotetyczną kwotą emerytury, jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie
ustalenia wysokości świadczenia zostało uwzględnione, a emeryturą w kwocie
faktycznie pobieranej (postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 października 2000
r., II UZ 123/00, OSNAPiUS 2002, nr 15, poz. 370; 21 lipca 2003 r., II UZ 45/03,
OSNP 2004, nr 11, poz. 200; 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009, nr 3-4,
poz. 54; 2 października 2009 r., II UZ 30/09, LEX nr 583822). Jak zaś wyjaśnił Sąd
Najwyższy w uchwale z 18 października 2012 r. (III UZP 3/12, OSNP 2013, nr 9-10,
poz. 112) w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, której przedmiotem jest
zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się, wartość przedmiotu
zaskarżenia (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze i drugie k.p.c.) ustala się na podstawie
art. 22 k.p.c. w odniesieniu do świadczeń przyszłych, a w odniesieniu do świadczeń
zaległych - na podstawie art. 19 § 1 k.p.c. W razie dochodzenia świadczeń
przyszłych i zaległych stosuje się art. 21 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z
13 grudnia 2023 r., III UZ 3/23, LEX nr 3651946).
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że Sąd Apelacyjny prawidłowo
ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia i odrzucił skargę kasacyjną.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, z mocy art. 39814 w zw. z art.
3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
Nie orzeczono o kosztach postępowania z uwagi na to, że postępowanie nie
zostało zakończone (art. 108 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.).
[it]
[a.ł]
