II UZ 29/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 marca 2026 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania I. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu
o rekompensatę za prace w warunkach szczególnych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 18 marca 2026 r.,
zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 10 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 1412/22 III WSC U 9/25,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
postanowieniem z 10 kwietnia 2025 r., III AUa 1412/22, w sprawie z odwołania I. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu, ustalił
wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 7.753,78 zł oraz odrzucił skargę
kasacyjną odwołującej się od wyroku tego Sądu z 24 września 2024 r.
oddalającego jej apelację od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 18 lipca
2022 r., VIII U 622/22, w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w
szczególnych warunkach.
Odwołująca się w skardze kasacyjnej złożonej 4 lutego 2025 r. określiła
wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 10.800 zł. Następnie w piśmie z 13
II UZ 29/26
2
marca 2025 r. wyjaśniła, że w przypadku przyznania prawa do rekompensaty jej
świadczenie byłoby wyższe o kwotę ponad 900 zł miesięcznie. Sąd Apelacyjny
zarządził sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia zlecając wyliczenie
organowi rentowemu. Organ rentowy pismem procesowym z 7 kwietnia 2025 r.
przedstawił hipotetyczne wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia poprzez
wskazanie różnicy pomiędzy emeryturą z rekompensatą a bez rekompensaty za
okres od 26 stycznia 2022 r. w rozbiciu na poszczególne miesiące.
Od 26 stycznia 2022 r. organ rentowy ustalił odwołującej się okresową
emeryturę kapitałową, której wypłatę zawieszono w kwocie 691,25 zł. Z
rekompensatą świadczenie wynosiłoby 808,76 zł. Wnioskiem z 25 lutego 2022 r.
odwołująca się zwróciła się o przeliczenie świadczenia, podjęcie jego wypłaty i
ustalenie prawa do rekompensaty. Od 1 lutego 2022 r. decyzją z 4 marca 2022 r.
ZUS ustalił wysokość emerytury i podjął jej wypłatę, ale odmówił przyznania
rekompensaty. Wysokość emerytury z rekompensatą w okresie od 1 lutego 2022 r.
do 28 lutego 2022 r. wyniosłaby 4.477,53 zł a bez rekompensaty wyniosła 3.577,42
zł, co stanowi różnicę 607,19 zł. W okresie od 1 marca 2022 r. do 31 stycznia 2023
r. świadczenie z rekompensatą wynosiłoby 4.477,53 zł miesięcznie a bez
rekompensaty 3.827,84 zł miesięcznie, co stanowi różnicę 649,69 zł. Zatem różnica
w wysokości świadczenia za okres 12 miesięcy liczonych od daty przeliczenia
wynikającej z zaskarżonej decyzji wyniosła 7.753,78 zł.
Sąd Apelacyjny powołując się na art. 3982 § 1 k.p.c. wskazał, że skarga
kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość
przedmiotu zaskarżenia w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń
społecznych jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z
zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od
wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie
emerytury lub renty, oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.
Wyjaśnił, że sprawa, w której przedmiotem sporu jest wysokość świadczenia, jest
sprawą o prawa majątkowe, w której o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje
wartość przedmiotu zaskarżenia, a dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach,
w których przedmiotem jest zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się
II UZ 29/26
3
zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia, ustalonego w odniesieniu do
świadczeń przyszłych na podstawie art. 22 k.p.c.
W związku z powyższym Sąd Apelacyjny uznał, że dopuszczalność skargi
kasacyjnej w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach ustala się jako
różnicę wysokości emerytury z rekompensatą i bez rekompensaty. Inaczej rzecz
ujmując, skarga kasacyjna w sprawie o rekompensatę za utratę możliwości nabycia
prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest
dopuszczalna, jeżeli 12-krotność różnicy wysokości emerytury obliczonej z
rekompensatą oraz bez rekompensaty przekracza kwotę 10.000 zł. W świetle
powyższego, skoro wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż kwota 10.000 zł,
skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie ustalenia
wartości przedmiotu zaskarżenia oraz odrzucenia skargi kasacyjnej złożyła
odwołująca się. Zarzuciła naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. przez bezzasadne
przyjęcie, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna jedynie z uwagi na fakt, że
wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie jest niższa niż kwota dziesięciu
tysięcy złotych, gdy tymczasem niniejsza sprawa de facto i de iure powinna również
z uwagi na jej charakter stanowić przedmiot rozpoznania i oceny przez Sąd
Najwyższy w efekcie wywiedzenia skargi kasacyjnej od zaskarżonego wyroku Sądu
Apelacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i w konsekwencji
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, oraz o zasądzenie od organu
rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia w
całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie jest bezzasadne.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie
ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia nie jest samoistnie zaskarżalne
II UZ 29/26
4
zażaleniem do Sądu Najwyższego. Zażalenie przysługuje tylko na postanowienie w
przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Rozpoznając takie zażalenie, Sąd
Najwyższy może - na odrębny wniosek skarżącego - rozpoznać w trybie art. 380
k.p.c. zażalenie na niezaskarżalne postanowienie w przedmiocie ustalenia wartości
przedmiotu zaskarżenia. Takiego wniosku jednak nie sformułowano w zażaleniu w
niniejszej sprawie, co uniemożliwia Sądowi Najwyższemu podważenie
rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji w przedmiocie wartości przedmiotu
zaskarżenia.
Dodać jedynie można, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu
Najwyższego badanie wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w skardze
kasacyjnej ma na celu sprawdzenie czy skarga kasacyjna jest dopuszczalna ze
względu na minimalną wartość zaskarżenia wymaganą od skargi kasacyjnej przez
art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. i nie może być utożsamiane ze sprawdzeniem
wartości przedmiotu sporu, o którym stanowią art. 25 k.p.c. i art. 26 k.p.c. O ile
bowiem przepisy te wyrażają potrzebę ustabilizowania w postępowaniu cywilnym
wartości przedmiotu sporu na potrzeby określenia właściwości rzeczowej sądu i
wysokości należnych opłat sądowych, o tyle - gdy chodzi o określenie wartości
przedmiotu zaskarżenia na użytek ustalenia dopuszczalności skargi kasacyjnej -
potrzeba taka nie występuje, ważne jest natomiast, by rozpoznaniu przez Sąd
Najwyższy podlegały jedynie te skargi kasacyjne, których dopuszczalność
przewidują przepisy procesowe, a nie niewłaściwe określenie wartości przedmiotu
sporu przez stronę na wcześniejszym etapie postępowania sądowego. W
rezultacie, nawet brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w
apelacji nie eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej wartości
przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 6 marca 2018 r., II UZ 119/17, LEX nr 2456371; z 11 września
2013 r., II UZ 45/13, LEX nr 1375203; z 11 maja 2022 r., II UZ 18/21, LEX nr
3435878). Należy przy tym pamiętać, że sąd drugiej instancji nie tylko jest
uprawniony, lecz wręcz zobowiązany do sprawdzenia - w razie wątpliwości -
wskazanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Uprawnienie sądu
obejmuje nie tylko skontrolowanie danych składających się na tę wartość, lecz
także sposobu jej obliczenia, natomiast nie nakłada powinności jej samodzielnego
II UZ 29/26
5
ustalania. W sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe zwrócenie się do organu
rentowego o ustosunkowanie się do wskazanej w skardze kasacyjnej wartości
przedmiotu zaskarżenia jest uprawnionym sposobem jej weryfikacji (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2011 r., II UZ 27/11, LEX nr
1106736).
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że sprawa, w której przedmiotem
sporu jest wysokość świadczenia, jest sprawą o prawa majątkowe, w której o
dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 października 2009 r., II UZ 34/09, LEX
nr 574545; z dnia 10 listopada 2010 r., II UZ 30/10, LEX nr 707896; z dnia 2 marca
2011 r., II UZ 1/11, LEX nr 844747; z dnia 23 stycznia 2012 r., II UK 84/11, LEX nr
1163332). Dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach, w których przedmiotem
jest zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się zależy od wartości
przedmiotu zaskarżenia, ustalonego w odniesieniu do świadczeń przyszłych na
podstawie art. 22 k.p.c. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 18 października 2012
r., III UZP 3/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 112). Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi
na stanowisku, że dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie o rekompensatę za
utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w
szczególnych warunkach (art. 21 i nast. ustawy z 2008 r. o emeryturach
pomostowych) ustala się jako różnicę wysokości emerytury z rekompensatą i bez
rekompensaty. Inaczej rzecz ujmując, skarga kasacyjna w sprawie o rekompensatę
za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w
szczególnych warunkach jest dopuszczalna, jeżeli 12-krotność różnicy wysokości
emerytury obliczonej z rekompensatą oraz bez rekompensaty przekracza kwotę
10.000 zł (postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 marca 2019 r., I UZ 4/19, OSNP
2020 Nr 2, poz. 21; z 15 lipca 2020 r., II UZ 11/20, LEX nr 3151557; z 15 lipca 2020
r., II UZ 5/20, LEX nr 3151533; z 12 stycznia 2022 r., I UZ 19/21, LEX nr 3290800;
z 9 marca 2022 r., I UZ 47/21, LEX nr 3362569; z 17 maja 2022 r., I UZ 5/22, LEX
nr 3388410; z 16 listopada 2022 r., III UZ 25/22, LEX nr 3521209; z 23 listopada
2022 r., II UZ 41/22, LEX nr 3549633).
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z
art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
II UZ 29/26
6
[a.ł]
