II PUO 8/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 września 2025 r.
SSN Romualda Spyt
w sprawie z powództwa X. Y.
przeciwko Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie
o wynagrodzenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 24 września 2025 r.,
wniosku Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
przekazanego postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2025 r., sygn. akt VIII P 90/25 w
przedmiocie przekazania sprawy do rozpoznania innemu równorzędnemu sądowi
odmawia przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu
(art. 441 k.p.c.).
[az]
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Warszawy - Śródmieście w Warszawie, postanowieniem z
dnia 7 kwietnia 2025 r., wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z
powództwa X. Y. przeciwko Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie o zapłatę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II PUO 8/25
2
Stosownie do art. 441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Ustawa nie definiuje
zawartego w przytoczonym przepisie pojęcia „dobro wymiaru sprawiedliwości”;
niewątpliwe jednak należy je intepretować w kontekście wartości istotnych dla
systemu wymiaru sprawiedliwości z punktu widzenia jego zadań i celów oraz cech,
jakimi powinien się charakteryzować, do których należy, między innymi, sprawne,
bezstronne i skuteczne zapewnianie obywatelom ochrony prawnej, w tym
rozwiązywanie powstałych między nimi sporów. Przytoczony art. 441 k.p.c. stanowi
odstępstwo od konstytucyjnie chronionego prawa obywatela do rozpoznania jego
sprawy przez wyznaczony ustawą właściwy miejscowo i rzeczowo sąd (art. 45 ust.
1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), stąd powinien być wykładany ściśle i
stosowany ze szczególną powściągliwością. Zbyt pochopne przekazywanie sprawy
innemu sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie
przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie - może budować przekonanie
o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010 z. 2, poz. 20 oraz
z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20, LEX nr 2817542). Przesłanka dobra wymiaru
sprawiedliwości ma niewątpliwie ocenny charakter. Z art. 441 § 1 k.p.c. wynika, że
dobro wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu tego przepisu obejmuje „w
szczególności” wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego
z uwagi na stany, sytuacje i uwarunkowania, które mogą wywierać realny wpływ na
swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do
rozpoznania w danym sądzie sprawy w sposób obiektywny (por.m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 1995 r., III KO 34/95, OSNKW 1995,
nr 9-10, poz. 68; z 10 grudnia 1999 r., III KO 98/99, z 21 października 2008 r., IV
KO 116/08, R-OSNKW 2008, poz. 2072; z 13 listopada 2008 r., IV KO 130/08, R-
OSNKW 2008, poz. 2280). Chodzi przy tym, co do zasady, o okoliczności
dotyczące danego sądu jako organu wymiaru sprawiedliwości, a nie przeszkody
odnoszące się do konkretnego sędziego (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 26 czerwca 2020 r., IV CO 108/20, LEX nr 3054083).
II PUO 8/25
3
O przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu występuje sąd
właściwy do rozpoznania sprawy (art. 441 § 2 k.p.c.), który w uzasadnieniu swojego
postanowienia jest zobligowany do wskazania okoliczności faktycznych oraz ocen
prawnych pozwalających Sądowi Najwyższemu na ustalenie, czy istotnie zachodzą
przesłanki do zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. w przedstawionej sprawie.
Sąd Rejonowy w uzasadnieniu swego wniosku wskazał, że między Sądem
Rejonowym dla Warszawy - Śródmieście w Warszawie a Sądem Apelacyjnym w
Warszawie (stroną pozwaną) istnieje stosunek podrzędności wynikający ze
sprawowania przez prezesa Sądu Apelacyjnego nadzoru administracyjnego,
wyrażający się uprawnieniem prezesa sądu apelacyjnego do badania sprawności
postępowania w poszczególnych sprawach, prawidłowości przydzielania sędziom,
asesorom i referendarzom sądowym spraw oraz ich równomiernego obciążania
pracą (art. 37b u.s.p.), do kontroli prezesów sądów z obszaru apelacji w zakresie
wykonywania przez nich czynności nadzorczych, do delegowania sędziego do
wykonywania obowiązków w innym sądzie równorzędnym lub niższym (art. 77 § 2
u.s.p.). Ponadto zauważył, że w przypadku wniesienia apelacji od wyroku Sądu
Rejonowego dla Warszawy-Śródmieście właściwym do jej rozpoznania będzie Sąd
Okręgowy w Warszawie, do którego będzie miała zastosowanie instytucja z art. 442
k.p.c.
Przedstawiona przez Sąd Rejonowy argumentacja nie daje podstaw do
oceny, że rozpoznanie sprawy przez Sąd Rejonowy dla Warszawy - Śródmieście w
Warszawie wiązałoby się z negatywnymi konsekwencjami określonymi w art. 441 §
1 k.p.c. Okoliczności stanowiące przesłankę dobra wymiaru sprawiedliwości muszą
być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania
wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że
sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie
hipotetyczna. Nie uzasadniają istnienia takiej obawy opisane wyżej ustawowe
uprawnienia prezesa sądu apelacyjnego. Gdyby tak przyjąć, to de facto w każdej
takiej sytuacji w sprawie powinien zostać wyznaczony inny sąd. Tymczasem w
Kodeksie postępowania cywilnego przewidziano inne przypadki, w których – w
przypadku strony postępowania będącej sądem, z którego działalnością związane
jest dochodzone roszczenie (także jako statio fisci Skarbu Państwa) - następuje
II PUO 8/25
4
przekazanie sprawy do innego sądu (w szczególności art. 442 k.p.c.). Zważyć
należy, że instytucja przekazania sprawy nie powinna być nadużywana, ponieważ
może to prowadzić do skutków wręcz odwrotnych od zamierzonych, osłabiając
zaufanie nie tylko do danego sądu, lecz również do całego wymiaru sprawiedliwości
(postanowienie Sądu Najwyższego z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09). W
podsumowaniu, nie ma powodów do stwierdzenia, że w sprawie jest zagrożona
wewnętrzna sfera bezstronności właściwego sądu.
Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy, uznając, że nie ma podstaw do
przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 k.p.c.,
orzekł jak w sentencji.
[r.g.]
