II PSKP 21/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 kwietnia 2025 r.
SSN Renata Żywicka (przewodniczący)
SSN Robert Stefanicki
SSN Ewa Stryczyńska (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa K. S.
przeciwko M. Sp. z o.o. z siedzibą w S.
o odszkodowanie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 8 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt XIV Pa 37/22,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego
rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie wraz z
rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, wyrokiem z 5 stycznia
2022 r., podwyższył przyznaną K. S. dożywotnią rentę z tytułu wypadku przy pracy
II PSKP 21/24
2
od pozwanej M.Sp. z o.o. z siedzibą w S. z kwoty po 1.030 zł miesięcznie ustalonej
prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z 17
października 2014 r. w sprawie o sygn. akt VII 472/10 do kwoty po 2.346,22 zł
miesięcznie, z ustawowymi odsetkami od każdej z rat od pierwszego dnia miesiąca
po miesiącu, którego rata dotyczy do dnia zapłaty (pkt 1), w pozostałym zakresie
powództwo oddalił (pkt 2), odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu (pkt 3),
nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla m.st.
Warszawy w Warszawie kwotę 2.579,18 zł tytułem kosztów sądowych, w tym kwoty
1.408 zł tytułem opłaty stosunkowej od pozwu i kwoty 1.171,18 zł tytułem
poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatków (pkt 4), wyrokowi w pkt 1
nadał rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 2.569 zł. (pkt 5).
Sąd Rejonowy ustalił, że K. S. był zatrudniony w pozwanej spółce w okresie
od 27 lutego 2007 r. do 31 grudnia 2007 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, ostatnio
na podstawie umowy o pracę na czas określony, na stanowisku magazyniera.
Powód 26 listopada 2007 r. uległ wypadkowi przy pracy. Bezpośrednią
przyczyną wypadku była praca w nieergonomicznej pozycji ciała, czyli podźwignięcie
w skłonie i przypadkowe zawadzenie towarem o inny towar podczas wykonywania
transportu ręcznego oraz zaskoczenie niespodziewanym zdarzeniem. Z tytułu
wypadku przy pracy powód otrzymał zasiłek chorobowy, a następnie świadczenie
rehabilitacyjne. Od 25 maja 2009 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności
do pracy.
Orzeczeniem z 17 stycznia 2012 r., Powiatowy Zespół ds. Orzekania o
Niepełnosprawności w P. zaliczył powoda do umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności, na stałe, z symbolem przyczyny niepełnosprawności „05-R”.
Powód nie wymagał specjalnych wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia.
Organ orzekł, że powód spełniał wymagania dotyczące przesłanek z art. 8 ust. 1
ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Zespół ten orzekł również,
że powód częściowo wymagał konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy
innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji. Wskazania lekarskie miały decydować o konieczności zaopatrzenia
powoda w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, w tym techniczne,
ułatwiające funkcjonowanie.
II PSKP 21/24
3
Z tytułu wypadku przy pracy powodowi zostało wypłacone przez Zakład
Ubezpieczeń Społecznych jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.340 zł, które
odpowiadało 65% uszczerbkowi na zdrowiu. Kwota ta została ustalona wyrokiem
Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 grudnia 2012 r. Wyrokiem z 10 czerwca 2009 r.
powodowi najpierw przyznano prawo do jednorazowego odszkodowania w
wysokości odpowiadającej 25% uszczerbkowi na zdrowiu, a następnie wyrokiem z
29 czerwca 2011 r. przyznano prawo do jednorazowego odszkodowania w związku
z pogarszającym się stanem zdrowia w kwocie odpowiadającej 40% uszczerbkowi
na zdrowiu. W uzasadnieniu wskazano, że procentowy uszczerbek na zdrowiu
zwiększył się przez to, że oprócz uprzednio stwierdzonych u powoda schorzeń
skutkujących 25% uszczerbkiem na zdrowiu, stwierdzone zostało schorzenie w
postaci zaburzenia ze strony zwieraczy i narządów płciowych, bez niedowładów,
które to schorzenie skutkowało stwierdzeniem dodatkowego 40% uszczerbku na
zdrowiu. Orzeczeniem z 17 lutego 2014 r. Lekarza Orzecznika ZUS ustalono 65%
stałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami wypadku przy pracy z 26
listopada 2007 r. Uszczerbek ten nie uległ zwiększeniu w porównaniu z ustalonym
wyrokiem Sądu z 7 lutego 2012 r.
Wyrokiem z 17 października 2014 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w
Warszawie (VII P 472/10), zasądził od pozwanej spółki na rzecz powoda kwotę
30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za wypadek przy pracy z ustawowymi odsetkami
od 23 września 2010 r. do dnia zapłaty, nadto zasądził kwotę po 560 zł miesięcznie
za okres od 1 czerwca 2009 r. do 31 marca 2014 r. z ustawowymi odsetkami od
każdej z rat od pierwszego dnia miesiąca po miesiącu, którego rata dotyczyła do dnia
zapłaty tytułem renty w związku z wypadkiem przy pracy, kwotę 1.030 zł miesięcznie
wraz z ustawowymi odsetkami od każdej z rat od pierwszego dnia miesiąca po
miesiącu, którego rata dotyczyła do dnia zapłaty tytułem dożywotniej renty w związku
z wypadkiem przy pracy. Na zasądzoną wyrokiem z 17 października 2014 r. kwotę
1.030 zł miesięcznie tytułem dożywotniej renty w związku z wypadkiem przy pracy
składała się renta z tytułu zwiększonych potrzeb z tytułu utraconych zarobków.
Wyrokiem z 28 kwietnia 2015 r., Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda od
wyroku z 17 października 2014 r. (XXI Pa 54/15).
II PSKP 21/24
4
Sąd Rejonowy ustalił, że od połowy czerwca 2015 r. stan zdrowia powoda
pogorszył się. Po wypadku powód korzystał z rehabilitacji w ramach NFZ. Była to
terapia bioprądami, krioterapia miejscowa i promieniowanie UV. W zakres tej
rehabilitacji nie wchodziły masaże, które jako jedyne poprawiały funkcjonowanie
powoda. Rehabilitacja nie przynosiła oczekiwanych rezultatów. Terapia prądami nie
pomagała powodowi w odzyskaniu zdrowia. W większości placówek NFZ nie było
możliwości skorzystania z masaży rehabilitacyjnych. Masaż rehabilitacyjny w
warunkach domowych był praktycznie niedostępny w ramach NFZ. W codziennym
funkcjonowaniu powodowi pomagała jego żona. Przygotowywała mu posiłki, a także
pomagała mu zwłaszcza w porannych czynnościach (wstanie z łóżka, ubranie się).
Decyzją z 8 marca 2016 r. o ponownym ustaleniu renty Zakład Ubezpieczeń
Społecznych III Oddział w Warszawie przyznał powodowi prawo do renty
przysługującej na stałe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z
wypadkiem, ponieważ lekarz orzecznik stwierdził u powoda częściową niezdolność
do pracy na stałe. Od 1 marca 2016 r. wysokość renty została ustalona na kwotę
997,70 zł. Od 1 marca 2018 r. wysokość renty została ustalona na kwotę 882,44 zł.
W połowie 2016 r. powód ubiegał się o rehabilitację w C. w P. (NFZ). Od wypadku
przy pracy powód przytył 15-20 kg. W okresie październik-grudzień 2016 r. powód
schudł 12 kg. Wywołało to u niego anemię. Nadal utrzymywała się nadwaga 5-6 kg.
Spowodowało to konieczność konsultacji u hematologa. W 2016 r. powód korzystał
raz w tygodniu z basenu, który został mu zalecony przez lekarza. Powód nie ubiegał
się o wyjazd na turnus rehabilitacyjny.
Na początku 2017 r. powód trafił do dietetyka w ramach NFZ do Instytutu
Żywności i Żywienia. Powód był zobowiązany przez dietetyka do stosowania diety
ograniczonej do 1500 kcal dziennie. Powód stosował się do diety uzyskanej od
Instytutu Żywności i Żywienia. Nie jest osobą patologicznie otyłą i zastosowanie
względem niego zwykłej diety redukcyjnej z ograniczoną zawartością tłuszczu i
węglowodanów wystarczyłaby do zlikwidowania nadwagi. Nie wymaga też
specjalistycznej diety. Zalecenie stosowania diety nie generuje dodatkowych
kosztów - wystarczy jej modyfikacja na dietę mniej kaloryczną. Po wypadku, powód
mniej się ruszał, co powodowało skłonność do tycia. Od sierpnia do grudnia 2017 r.
powód 2 razy w tygodniu korzystał z masaży leczniczych wykonywanych u niego w
II PSKP 21/24
5
domu. Po masażach stan zdrowia powoda poprawiał się, więc zwiększono ich
częstotliwość do 3 razy w tygodniu. Koszt jednego masażu wynosił 80 zł. Od
początku grudnia 2017 r. do stycznia 2018 r. przerwano masaże i stan zdrowia
powoda uległ pogorszeniu. Następnie od lutego 2018 r. do czerwca 2018 r. ponownie
wznowiono masaże. Po masażach codzienne funkcjonowanie powoda poprawiało
się. W okresie letnim z uwagi na poprawę stanu zdrowia powoda, przerwano masaże.
Od września 2018 r. do grudnia 2018 r. ponownie wznowiono masaże 3 razy w
tygodniu. Masaże zostały wznowione od połowy stycznia 2019 r. do połowy lutego
2018 r. Ostatni masaż miał miejsce 31 maja 2019 r. Po masażach powód miał lepszą
ruchomość, samopoczucie. Żona powoda na pokrycie kosztów masaży leczniczych
zaciągnęła pożyczkę u swojego pracodawcy na kwotę 3.500 zł oraz pożyczyła kwotę
5.000 zł od swoich rodziców. Renta uzyskiwana z ZUS oraz od pozwanego nie
wystarczała na pokrycie kosztów masaży i diety powoda. Do prawidłowego
funkcjonowania powoda ze względu na jego uraz koniecznym było osiągnięcie BMI
na poziomie 25 (w grudniu 2017 r. BMI powoda wynosiło 27,5). Obecnie powód
uskarża się na bóle kręgosłupa lędźwiowego z promieniowaniem do obu kończyn
dolnych. Drętwienia mięśni podudzi narastały u niego po południu. Powód zgłaszał
także dysfunkcję spastyczną pęcherza moczowego i osłabienie siły prostowników
lewej stopy. Ruchomość kręgosłupa lędźwiowego była znacznie ograniczona i
bolesna. Miał brak czynnego zgięcia w prawym stawie biodrowym oraz znaczne
osłabienie zgięcia grzbietowego lewego stawu skokowego. Powód poruszał się z
pomocą kul. U powoda występowały wielopoziomowe wypukliny ze zmianami
zwyrodnieniowymi na poziomach L4-L5 i L5-S1, które uciskały na korzenie nerwowe.
Po wypadku mobilność powoda została znacznie ograniczona. Powód był zdolny do
wykonywania pracy wyłącznie w pozycji siedzącej w wymiarze 6 godzin dziennie, z
krótkimi przerwami na spożycie posiłku, poruszanie się, w warunkach zakładu pracy
chronionej lub prace zlecone w miejscu zamieszkania. Powód był niezdolny do
codziennego, samodzielnego poruszania się poza miejscem zamieszkania. Możliwe
były jedynie krótkie przejazdy samochodem. Masaże rehabilitacyjne i basen
wpłynęłyby pozytywnie na stan zdrowia powoda. Masaż powodował zmniejszenie
napięcia mięśniowego oraz zwiększał przepływ krwi przez mięśnie i stawy, co
przyczyniało się do zmniejszenia bólu. Basen zapewniał natomiast ruch w
II PSKP 21/24
6
odciążeniu, co pozwalało na zachowanie ruchomości stawów, nie rozwijały się
przykurcze, zachowana została siła mięśniowa. Z zaleceń wynikało, że powód
powinien uczęszczać na basen 2 razy w tygodniu i 2 razy w tygodniu korzystać z
masaży rehabilitacyjnych. Powinien też brać udział w turnusie rehabilitacyjnym, na
którym byłyby prowadzone intensywne ćwiczenia i fizykoterapia. Sama fizykoterapia
bez stosownego ruchu i mobilizacji mięśni była mało skuteczna.
Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynikało, że stan zdrowia powoda
pogorszył się w porównaniu z 17 października 2014 r, ponieważ pojawiły się
drętwienia mięśni i niewydolność motoryczna pęcherza, a także brak możliwości
czynnego zgięcia prawego stawu biodrowego. Potrzeby powoda uległy zwiększeniu
w porównaniu z 17 października 2014 r., gdyż powód wymagał masaży mięśni
kończyn celem redukcji bolesnego napięcia oraz okresowej rehabilitacji w ramach
turnusów rehabilitacyjnych, ćwiczeń w warunkach odciążenia (basen). Samodzielne
ćwiczenia nie zastąpiłyby masażu, a ruch w basenie, w warunkach odciążenia byłby
dla powoda korzystny. Miesięczne wynagrodzenie brutto powoda obliczone według
zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy
wynosiło 2.569 zł.
Uznając, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych, Sąd
Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego ortopedy. Sąd Rejonowy dał wiarę
wnioskom płynącym z opinii biegłych sądowych, które zostały sporządzone w sposób
jasny i logiczny w oparciu o specjalistyczną wiedzę medyczną. Sąd Rejonowy uznał,
że opinie traumatologa dostatecznie wyjaśniły sporne okoliczności sprawy. Na
podstawie art. 2352 § 1 pkt 3 i 5 k.p.c. Sąd Rejonowy pominął wniosek powoda o
dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dietetyka na okoliczność diety, jaką powód
powinien stosować, gdyż opinię w tej kwestii wydał biegły z zakresu ortopedii, który
jest także specjalistą z zakresu medycyny pracy, a więc posiada większą wiedzę o
funkcjonowaniu organizmu niż dietetyk. Biegły ten stwierdził, że powód nie jest osobą
patologicznie otyłą, powinien zastosowanie zwykłą dietę redukcyjną z ograniczoną
zawartością tłuszczu i węglowodanów. Zastosowanie diety nie generuje
dodatkowych kosztów, wystarczy jej modyfikacja na mniej kaloryczną ze
zwiększeniem ilości warzyw i ograniczeniem tłuszczów zwierzęcych.
II PSKP 21/24
7
Na podstawie art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. Sąd Rejonowy pominął wniosek
powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza z zakresu hematologii na
okoliczność wykazania czy anemia była lub mogła być spowodowana koniecznością
zażywania leków zleconych po wypadku przy pracy, określenia czy anemia była
nową dolegliwością jako konsekwencja zażywania leków spowodowana wypadkiem
przy pracy, gdyż z zeznań żony powoda i samego powoda wynikało, że anemia
pojawiła się u powoda po stosowaniu przez niego płynnej diety, niezalecanej przez
lekarzy.
Powód domagał się podwyższenia mu renty do kwoty 5.134,15 zł miesięcznie
(podwyższenie o kwotę 4.104,15 zł), płatnej w czasie i na warunkach jak dotychczas,
w tym podwyższenia renty z tytułu zwiększonych potrzeb do kwoty 3.891,79 zł
miesięcznie (podwyższenie o kwotę 3.481,79 zł miesięcznie ponad dotychczasową
kwotę 410 zł) i podwyższenia renty z tytułu utraconych zarobków do kwoty
1.242,36 zł miesięcznie (podwyższenie o kwotę 622,36 zł miesięcznie ponad
dotychczasową kwotę 620 zł). Powód wniósł także o zasądzenie kwoty 4.104,15 zł
miesięcznie od 9 marca 2018 r. wraz z odsetkami od 1 kwietnia 2018 r. do dnia
zapłaty.
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 907 § 2 k.c., jeżeli obowiązek
wypłaty renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać
zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas jej
trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w umowie. Art. 444 § 2 k.c. stanowi
natomiast, że jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do
pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki
powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia
szkody odpowiedniej renty.
Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że zasądzona uprzednio wyrokiem
Sądu renta podlega podwyższeniu, ponieważ zwiększyły się potrzeby powoda.
Biegły w przedstawionych opiniach wskazywał, że potrzeby powoda uległy
zwiększeniu w porównaniu z jego sytuacją z października 2014 r. ze względu na
konieczność uczęszczania na basen, korzystania z masaży leczniczych i z turnusu
rehabilitacyjnego. Poprzednio zasądzona renta nie zawierała tych elementów. Kwota
1.030 zł w części obejmowała rehabilitację kompleksowo. W jej skład nie wchodziły
II PSKP 21/24
8
masaże lecznicze, których powód najbardziej potrzebował. Biegły w opinii wskazał,
że sama fizykoterapia bez stosownego ruchu i mobilizacji mięśni jest zazwyczaj mało
skuteczna. Kwota zasądzonej uprzednio renty nie uwzględniała konieczności
uczęszczania na basen i korzystania z turnusu rehabilitacyjnego. Biegły nie określił,
że powód koniecznie musi brać udział w turnusie rehabilitacyjnym 2 razy do roku,
dlatego Sąd przyjął konieczność poniesienia kosztów przez pozwaną za jeden turnus
rehabilitacyjny w roku, tym bardziej, że powód nie starał się nawet o wyjazd w ramach
NFZ. Biegły nie wypowiedział się także, co do długości trwania masażu leczniczego,
dlatego Sąd Rejonowy uwzględnił potrzebę masaży 30 minutowych, jak wskazywał
powód w pozwie.
Sąd Rejonowy uwzględnił nadto w podwyższonej rencie koszty dojazdu
powoda na basen i jego powrotu do najbliższej pływali w P.. Natomiast powód jako
osoba niepełnosprawna nie ponosił opłat za korzystanie z basenu.
Sąd Rejonowy wskazał, że koszt jednego masażu leczniczego w klinice w P.
(N.) wynosił 80 zł za 30 min. W tygodniu jest to koszt 160 zł. W miesiącu jest to koszt
natomiast 640 zł. Odległość od miejsca zamieszkania powoda do kliniki to 10,7 km
(w obie strony 21,4 km). Biegły nie wskazał także na konieczność odbywania masaży
jedynie w warunkach domowych. Do kwoty tej należało doliczyć także miesięczny
koszt dojazdu do kliniki na masaże miesięcznie w kwocie 78,4 zł. Dodatkowo biegły
w opinii głównej stwierdził, że powód jest w stanie przemierzać krótkie odległości
własnym samochodem, wobec czego samodzielnie może przemierzać odległość ok.
10 km. Sąd Rejonowy przychylił się do ustalonej przez powoda należności, którą
należało doliczyć z tytułu uczestnictwa w jednym turnusie rehabilitacyjnym. Sąd uznał
za zasadne odbycie turnusu rehabilitacyjnego w ośrodku znajdującym się w B., gdzie
powód może korzystać z rehabilitacji kręgosłupa lędźwiowego i nadreaktywności
pęcherza moczowego. Kwota pobytu w tym ośrodku to 430 zł za dobę. Pobyt
obejmował minimum 13 nocy. Kwota ta kształtowała się na poziomie 5.590 zł za
pobyt. Od kwoty tej powód odjął kwotę 1.400 zł z tytułu letniego wypoczynku.
Łącznie, podwyższenie renty z tytułu zwiększonych potrzeb zostało określone na
kwotę 1.159,74. Biorąc pod uwagę, że dotychczas wypłacano rentę z tytułu
zwiększonych potrzeb w kwocie 410 zł, to podwyższona renta powinna wynosić
1.569,74 zł.
II PSKP 21/24
9
W ocenie Sądu Rejonowego roszczenie o podwyższenie renty z tytułu
konieczności cateringu dietetycznego i stosowania w tym celu specjalnej diety nie
zasługiwało na uwzględnienie. Powód nie wymagał specjalistycznej diety, a
przygotowywanie posiłków niskotłuszczowych jest niedrogie i nieskomplikowane.
Zdaniem Sądu Rejonowego zmiana wysokości renty zasądzonej z tytułu
zwiększenia potrzeb jest zasadna również w zakresie utraconych zarobków. W chwili
zasądzania uprzedniej renty odszkodowawczej przez Sąd w 2014 r. zarobki uległy
znacznemu zwiększeniu. Według informacji GUS wynagrodzenie magazyniera w
2014 r. kształtowało się miesięcznie na poziomie 3.260,85 zł, w 2016 r. na poziomie
3.345,42 zł, a w 2018 r. na poziomie 3.931,82 zł. Przy ustaleniu utraconych zarobków
powoda należało uwzględnić średnie zarobki netto w gospodarce narodowej według
ogólnie dostępnych informacji GUS za ten okres. Przedstawiona przez GUS tabela
nie zawierała jednak kwot netto. Sąd posłużył się do tego wyliczenia kalkulatorem
wynagrodzeń. Renta powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie powód
mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a wynagrodzeniem, jakie w
konkretnych warunkach jest w stanie uzyskać przy wykorzystaniu uszczuplonej
zdolności zarobkowej. Kwota netto przy zarobkach wskazanych przez GUS w 2018 r.
wynosiłaby 2.806 zł. Od kwoty tej należało dodatkowo odjąć kwotę otrzymywanej
przez powoda zwaloryzowanej renty, która w 2018 r. wynosiła 882,44 zł i kwotę
możliwości zarobkowych wskazanych przez powoda na kwotę 1.147,08 zł. Renta z
tytułu utraconych zarobków powinna zostać podwyższona do kwoty 776,48 zł
miesięcznie, czyli o kwotę 156,48 zł miesięcznie ponad 620 zł.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że ścisłe udowodnienie wysokości
ponoszonych przez powoda kosztów z tytułu uczęszczania na basen, korzystania z
turnusu rehabilitacyjnego i masaży leczniczych jest szczególnie utrudnione, gdyż
koszty te mogą się zmieniać, dlatego Sąd Rejonowy zastosował art. 322 k.p.c.,
zgodnie z którym jeżeli w sprawie o naprawienie szkody, o dochody, zwrot
bezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie z umowy dożywocia Sąd uzna, że
ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może
w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swojej oceny, opartej na rozważeniu
wszystkich okoliczności sprawy. O odsetkach od kwot zasądzonych tytułem rent
orzeczono na podstawie art. 904 k.c., zgodnie z którym jeżeli nie oznaczono inaczej
II PSKP 21/24
10
terminów płatności renty, rentę pieniężną należy płacić miesięcznie z góry, a rentę
polegającą na świadczeniach w rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku należy
uiszczać w terminach wynikających z właściwości świadczenia i celu renty.
Sąd Rejonowy odnosząc się do roszczenia powoda o zasądzenie na jego
rzecz kwoty 4.104,15 zł miesięcznie od 9 marca 2018 r. wraz z odsetkami od 1
kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty wskazał, że było ono nieudowodnione. Powód nie
przedstawił żadnego dowodu na to, że już 9 marca 2018 r. zwracał się do pozwanej
o podwyższenie renty.
Sumując Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda od strony pozwanej
podwyższenie dotychczas wypłacanej dożywotniej renty w kwocie po 1.030 zł
miesięcznie do kwoty 2.346,22 zł miesięcznie z ustawowymi odsetkami od każdej z
rat od pierwszego dnia miesiąca po miesiącu, którego rata dotyczy do dnia zapłaty.
Na skutek apelacji powoda Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z 21
grudnia 2022 r., oddalił apelację i nie obciążył powoda kosztami procesowymi strony
pozwanej.
Zdaniem Sądu drugiej instancji Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń
faktycznych, które Sąd Okręgowy w pełni przyjął za własne i trafnie zastosował
właściwe przepisy prawa materialnego, co doprowadziło do wydania prawidłowego
rozstrzygnięcia w sprawie.
W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu Okręgowego, nie wystąpiły
okoliczności mogące uzasadniać naruszenie przepisów proceduralnych, w tym
dotyczących zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd Rejonowy w wyniku
prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalił wszystkie istotne
dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w
całokształcie materiału dowodowego. Dokonanej zaś przez ten Sąd ocenie tak
zebranego materiału nie sposób przypisać cech dowolności wynikających z
naruszenia zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego.
W ocenie Sądu drugiej instancji Sąd Rejonowy zasadnie pominął dowód z
opinii biegłego dietetyka. Powołany w niniejszej sprawie biegły sądowy dostatecznie
wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy. Biegły traumatolog jako specjalista również
z medycyny pracy wypowiedział się kompetentnie na temat diety, którą powód
powinien stosować. Powód nie wymaga specjalistycznej diety, ciągłości porad
II PSKP 21/24
11
dietetyka, a dieta została mu rozpisana przez Instytut Żywności i Żywienia i nie jest
skomplikowana.
Pominięcie dowodu z opinii biegłego hematologa Sąd Okręgowy również
uznał za zasadne, gdyż anemia u powoda pojawiła się po stosowaniu przez niego
płynnej diety, niezalecanej przez lekarzy, w wyniku której powód schudł w krótkim
czasie około 12 kg.
Zarzuty powoda wskazane w punktach 3, 4, 5, 7 i 8 apelacji były zdaniem
Sądu Okręgowego bezzasadne. Powołany w sprawie biegły sądowy nie wskazał, aby
powód wymagał dłuższych masaży niż wskazane w pozwie 25-30 minut. Biegły nie
wskazał na konieczność odbywania masaży jedynie w warunkach domowych. Zatem
powód powinien 2 razy w tygodniu korzystać z masaży rehabilitacyjnych po 30 minut.
Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił koszt masażu w klinice w P. (N.) oraz dojazdu na
masaże. Zatem należało podnieść rentę z tytułu masaży leczniczych o kwotę 718,40
zł.
Sąd Okręgowy podniósł, że zasadnie Sąd pierwszej instancji uwzględnił w
podwyższonej rencie kosztu dojazdu powoda na basen w obie strony i prawidłowo je
wyliczył. Prawidłowo wyliczone zostały również koszty uczestnictwa w jednym
turnusie rehabilitacyjnym. Prawidłowo też zdaniem Sądu Okręgowego Sąd pierwszej
instancji uznał ośrodek w B. za właściwy, a cenę pobytu za niewygórowaną, biorąc
pod uwagę fakt, że ośrodek ten zajmuje się kompleksowo schorzeniami powoda. Sąd
Okręgowy uznał wszystkie zarzuty podniesione po raz pierwszy w apelacji za
bezzasadne.
Kierując się przedstawioną wyżej argumentacją Sąd Okręgowy doszedł do
przekonania, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest trafne oraz odpowiada
prawu, a zarzuty apelacyjne uznał za chybione, w związku z czym na podstawie
art. 391 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wnioski dowodowe powoda
zgłoszone w apelacji i orzekł o jej oddaleniu.
Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł powód. Skarżący
zaskarżając wyrok w części tj. w punkcie 1 oddalającym jego apelację wniósł o jego
zmianę w części, tj. w punkcie 1 przez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od
pozwanego na rzecz powoda roszczeń w wysokościach wynikających z modyfikacji
pozwu z 28 października 2019 r. We wniosku ewentualnym skarżący wniósł o
II PSKP 21/24
12
uchylenie zaskarżonego wyroku w części w punkcie pierwszym oraz
poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w części w punkcie drugim ponad
kwotę 2.346,22 zł miesięcznie oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez
uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda
kwoty 5.134,15 zł miesięcznie (podwyższenie o kwotę 4.104,15 zł) tytułem renty
wyrównawczej płatnej w czasie i na warunkach jak dotychczas, w tym podwyższenia
renty z tytułu zwiększonych potrzeb do kwoty 3.891,79 zł miesięcznie (podwyższenie
o kwotę 3.481,79 zł miesięcznie ponad kwotę 410 zł płaconą dotychczas) i
podwyższenie renty z tytułu utraconych zarobków do kwoty 1.242,36 zł miesięcznie
(podwyższenie o kwotę 622,36 zł miesięcznie ponad kwotę 620 zł płaconą
dotychczas), a także zasądzenie i dopłatę na rzecz powoda kwoty 4.104,15 zł
miesięcznie od 9 marca 2018 r. wraz z odsetkami ustawowymi od 1 kwietnia 2018 r.
do dnia zapłaty. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w
części, tj. w punkcie pierwszym i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu. Nadto skarżący wniósł o zasądzenie na rzecz pełnomocnika
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powodowi z urzędu w
postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
W podstawach skargi kasacyjnej skarżący zarzucił Sądowi Okręgowemu
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., a mianowicie:
1. art. 233 § 1 k.p.c., w zw. z art. 227 k.p.c. oraz 278 § 1 k.p.c. przez dowolną,
a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci: oddalenia wniosku powoda
o powołanie biegłego z zakresu dietetyki, oddalenia wniosku powoda o powołanie
biegłego z zakresu hematologii, pominięcia dowodu z dokumentacji medycznej
powoda z Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie, pominięcia dowodu z
dokumentacji medycznej powoda z Instytutu Hematologii i Transplantologii w
Warszawie i nieprawidłowe oparcie się w tym zakresie wyłącznie na uzupełniającej
opinii biegłego ortopedy, który, nie wypowiedział się także co do długości trwania
masażu leczniczego w związku z czym, Sądy nie posiadając w tym zakresie wiedzy
specjalnej błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy;
2. art. 233 § 1 k.p.c., w zw. z art. 227 k.p.c. przez sprzeczne z regułami logiki,
z zasadami wiedzy i doświadczeniem życiowym przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi
II PSKP 21/24
13
dysharmonia pomiędzy zgromadzonymi dowodami, a konkluzją do jakiej doszedł
Sąd pierwszej i drugiej instancji. Z treści dowodu w postaci uzupełniającej opinii
biegłego wynika bowiem co innego niż przyjęły orzekające w sprawie Sądy, mimo,
że nie zostały one dostatecznie potwierdzone w materiale dowodowym sprawy;
3. art. 233 § 1 k.p.c., w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. przez
nieprawidłowe pominięcie dowodu z opinii biegłego dietetyka i błędne uznanie, że
opinie biegłego traumatologa dostatecznie wyjaśniły sporne okoliczności sprawy
podczas gdy biegły nieprawidłowo stwierdził, że powód nie jest osobą patologicznie
otyłą i zastosowanie zwykłej diety redukcyjnej z ograniczoną zawartością tłuszczu i
węglowodanów powinno wystarczyć na zmniejszenie wagi i że powód nie wymaga
specjalistycznej diety, ciągłości porad dietetyka,
4. art. 391 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 3 i 5 k.p.c. przez pominięcie wniosku
powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dietetyka na okoliczność oceny i
sposobu diety jaką powód powinien stosować i nieprawidłowe oparcie się w tym
zakresie na diecie rozpisanej powodowi przez Instytut Żywności i Żywienia. Sądy obu
instancji nieprawidłowo uznały, że nie było konieczne dopuszczenie dowodu z opinii
biegłego z zakresu dietetyki skoro opinię na powyższy temat wydał biegły z zakresu
ortopedii L. J., który jak nieprawidłowo uznały orzekające w sprawie Sądy skoro jest
lekarzem medycyny pracy, ma większą wiedzę o funkcjonowaniu organizmu niż
dietetyk, którym może zostać każdy po ukończeniu odpowiednich kursów.
Orzekające w sprawie Sądy nieprawidłowo uznały, że powód nie jest osobą
patologicznie otyłą i zastosowanie zwykłej diety redukcyjnej z ograniczoną
zawartością tłuszczu i węglowodanów powinna wystarczyć, podczas gdy w ocenie
powoda pominięcie dowodu z opinii biegłego w istotny sposób przyczyniło się do
niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie ustalenia aktualnych potrzeb
zdrowotnych powoda;
5. art. 391 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. przez pominięcie wniosku
powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza z zakresu hematologii na
okoliczność wykazania czy anemia była lub mogła być spowodowana koniecznością
zażywania leków zleconych po wypadku przy pracy, określenia czy anemia była
nową dolegliwością jako konsekwencja zażywania tych leków, i wyciągnięcie
nieprawidłowych wniosków, że anemia u powoda pojawiła się po stosowaniu przez
II PSKP 21/24
14
niego płynnej diety, niezalecanej przez lekarzy i nie pozostaje ona w związku z
wypadkiem;
6. nieprawidłowe ustalenie przez Sąd Rejonowy i Okręgowy przez naruszenie
art. 233 § 1 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. i bezzasadne, nieuprawnione ograniczenie
czasu trwania zabiegu masażu z 60 min. do 30 min., z pominięciem modyfikacji
pozwu z 28 października 2019 r., i oparcie się na twierdzeniach zawartych w pozwie
z 12 kwietnia 2018 r.;
7. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. przez wskazanie powodowi
korzystania z basenu w P., podczas gdy lepsze warunki rehabilitacji zapewnia basen
w G. i stawki korzystania z tego basenu są inne;
8. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. i nieprawidłowe
ustalenie przez orzekające w sprawie Sądy, że powodowi wystarczy raz do roku
turnus rehabilitacyjny podczas gdy w opinii sądowo-lekarskiej z 13 września 2019 r.,
biegły ortopeda stwierdził, że „korzystne byłoby korzystanie również z turnusów
rehabilitacyjnych raz, a najlepiej 2 razy w roku, gdzie powód miałby prowadzone
bardziej intensywne ćwiczenia i fizykoterapię. Sama fizykoterapia bez stosownego
ruchu i mobilizacji mięśni jest zazwyczaj mało skuteczna.”;
9. naruszenie art. 322 k.p.c. i jego zastosowanie przy ocenie wysokości
kosztów powoda dojazdów do placówek medycznych oraz niezastosowanie w
sprawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie
warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów
służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących
własnością pracodawcy (Dz.U. z 2002 r. Nr 27 poz. 271), z tytułu dojazdów powoda
do placówek medycznych/leczniczych, a wynikających z konsekwencji wypadku przy
pracy u pozwanego i brak uzasadnienia tego faktu w uzasadnieniu wyroku;
10. naruszenie art. 233 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. i wyliczenie renty z tytułu
utraconych zarobków w zaniżonej wysokości z pominięciem godzin nadliczbowych i
premii;
11. naruszenie art. 322 k.p.c. i przez uznanie, że ścisłe udowodnienie
wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione i zasądzenie renty według
swojej oceny z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności jak też nie
rozstrzygnięcie w wyroku o żądaniu powoda dotyczącym wypłaty zwiększonej od
II PSKP 21/24
15
dotychczas wypłacanej kwoty świadczenia renty uzupełniającej od 9 marca 2018 r.
wraz z odsetkami od 1 kwietnia 2018 r. i oparcie się przez orzekające Sądy na
twierdzeniu, że brak jest dowodów na wystąpienie z wnioskiem do pozwanego o
podwyższenie renty uzupełniającej za ten okres podczas gdy pozwany wiedział już
w marcu 2018 r. o potrzebach powoda wynikających z wypadku, ponieważ miał
dołączone przez powoda ksero dokumentów z C. z K. o konieczności masaży
leczniczych, oraz dokumenty z Instytutu Żywności i Żywienia o konieczności diety z
powodu zaburzeń metabolizmu;
12. naruszenie art. 385 k.p.c. poprzez uznanie apelacji za bezzasadną
podczas gdy w ocenie powoda apelacja zasługiwała na uwzględnienie w całości z
powodu nierozpoznania przez Sąd istoty sprawy.
Skarżący zarzucił również Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa
materialnego stosownie do art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.:
1. art. 907 § 2 k.c. w zw. z art. 444 § 2 k.c., które miało istotny wpływ na wynik
sprawy przez jego niewłaściwą interpretację i nie dostrzeżenie istotnych zmian w
stanie zdrowia powoda, uzasadniających zasądzenie podwyższonej renty w
wysokości żądanej przez powoda, a co za tym idzie zasądzenie renty w zaniżonej
wysokości, w stosunku do wysokości żądanej przez powoda w modyfikacji pozwu z
28 października 2019 r.;
2. art. 444 § 2 k.c. przez uznanie, że nie zwiększyły się potrzeby powoda na
tyle aby uzasadnione było podwyższenie zasądzonej mu wyrokiem Sądu
Rejonowego renty;
3. art. 907 § 2 k.c. przez nieprawidłowe uznanie przez orzekające w sprawie
Sądy, że od czasu uprawomocnienia się wydanego przez Sąd Rejonowy wyroku nie
nastąpiła u powoda istotna zmiana stosunków uzasadniająca podwyższenie
wysokości zasądzonej mu renty podczas gdy powód wskazywał na istotną zmianę
jego stanu zdrowia i nowe dolegliwości w postaci konieczności leczenia nadwagi i
stosowania ścisłej, odchudzająco-wspomagającej i podtrzymującej diety jak też, że
w zakresie rehabilitacji zachodzi konieczność odbywania masaży leczniczych,
uczęszczania na basen oraz brania udziału w corocznym turnusie rehabilitacyjnym,
nastąpił także wzrost wynagrodzeń dla magazynierów i pracowników fizycznych. W
związku z czym, orzekające w sprawie Sądy dokonały nieprawidłowej wykładni ww.
II PSKP 21/24
16
przepisu i nieprawidłowo uznały, że ww. okoliczności nie miały związku
przyczynowego z wypadkiem przy pracy;
4. art. 444 § 2 k.c. przez nieprawidłową wykładnię i uznanie, że po wydaniu
wyroku zasądzającego rentę tylko częściowo wystąpiły przesłanki z tego przepisu
uzasadniające podwyższenie zasądzonej renty, tj. zachodzi konieczność
uczęszczania 2 razy w tygodniu na basen, korzystania 2 razy w tygodniu z masaży
leczniczych oraz korzystania raz w roku z turnusu rehabilitacyjnego i oparcie się w
tym zakresie na opinii uzupełniającej biegłego podczas gdy była ona kwestionowana
przez powoda i nie zawierała odpowiedzi na wszystkie wątpliwości;
5. art. 904 k.c., art. 481 k.c. w zw. z art. 300 k.p. przez jego błędną wykładnię
i nieprawidłowe zastosowanie oraz zasądzenie przez orzekające w sprawie Sądy
powodowi podwyższonej renty od dnia wydania wyroku podczas gdy powód
wskazuje, że żądał zasądzenia podwyższonej renty od 9 marca 2018 r. wraz z
odsetkami od 1 kwietnia 2018 r. co zostało przez Sądy pominięte podczas gdy z
utrwalonego orzecznictwa wynika, że „renta wsteczna” wraz z odsetkami winna być
mu zasądzona od dnia wezwania pozwanego do zapłaty podwyższonej renty lub od
dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty wraz z ustawowymi odsetkami od dnia
wniesienia pozwu do dnia zapłaty, w związku z czym niezrozumiałym są twierdzenia
orzekających w sprawie Sądów, że „dopiero na etapie postępowania został powołany
biegły sądowy z zakresu ortopedii i traumatologii w celu wykazania zasadności żądań
powoda, a więc dopiero w trakcie postępowania sądowego powód udowodnił swoje
żądanie” podczas gdy powód wskazuje, że jego stan zdrowia był tak samo zły od
chwili wezwania pozwanego do zapłaty renty w podwyższonej kwocie następnie
wniesienia pozwu aż do czasu sporządzenia opinii przez biegłych, w związku z czym,
powództwo winno być uwzględnione, zaś podwyższona renta zasądzona co najmniej
od dnia wniesienia pozwu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana spółka wniosła o jej oddalenie i
zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów
zastępstwa procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II PSKP 21/24
17
Skarga kasacyjna powoda okazała się częściowo zasadna, skutkując
uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu w
Warszawie do ponownego rozpoznania.
Podstawę roszczeń w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 907 § 2 k.c. w
związku z art. 444 § 2 k.c. Zgodnie z art. 907 § 2 k.c., jeżeli obowiązek płacenia renty
wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać zmiany
wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas jej trwania były
ustalone w orzeczeniu sądowym lub w umowie. Przepis ten daje każdej ze stron, w
razie zmiany stosunków, możliwość żądania zmiany wysokości lub czasu trwania
renty, chociażby kwestie te były ustalone w orzeczeniu sądowym lub umowie.
Możliwość wystąpienia o zmianę świadczenia rentowego co do jego wysokości lub
terminu jest uwarunkowana zmianą stosunków i znajduje uzasadnienie w
funkcjonalnym charakterze renty. Przepis ten stanowi zatem podstawę prawną
upoważniającą do ponownego ukształtowania przesądzonej uprzednio wyrokiem
sądu "wysokości lub czasu trwania renty". Przy stosowaniu art. 907 § 2 k.c. sąd nie
jest, co istotne, związany uprzednim sposobem obliczenia renty (zastosowanym w
ugodzie lub wyroku zasądzającym rentę), zaś owa zmiana stosunków może, ale nie
musi odnosić się do algorytmu, na którym oparto pierwotne wyliczenie świadczenia.
Zarówno określenie sposobu obliczenia renty, jak i wtórna zmiana jej wysokości
dyktowane może być czynnikami podmiotowymi i przedmiotowymi (zob. wyroki Sądu
Najwyższego: z 17 listopada 2022 r., I PSKP 84/21, LEX nr 3546303 i z 10 kwietnia
2014 r., II PK 191/13, OSNP 2014, nr 7, poz. 91).
Zgodnie z art. 444 § 2 k.c. jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub
częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub
zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do
naprawienia szkody odpowiedniej renty.
Uzupełniająca cywilnoprawna odpowiedzialność odszkodowawcza
pracodawcy za skutki wypadków przy pracy, których nie kompensują w całości
świadczenia pobierane z ubezpieczenia społecznego (art. 444 § 2 k.c. w związku z
art. 300 k.p.), obejmuje i wymaga zasądzenia równowartości pełnej kompensaty
wszelkich utraconych możliwości lub korzyści, które poszkodowany mógłby
hipotetycznie osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi przy pracy, za które odpowiada
II PSKP 21/24
18
pracodawca. Jeżeli zatem poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność
do pracy zarobkowej albo zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki
powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia
szkody odpowiedniej renty. Użycie określenia "odpowiedniej renty" oznacza, że renta
ma rekompensować faktyczną utratę możliwości zarobkowych (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 14 maja 2024 r., III PSK 40/23, LEX nr 3713930).
Funkcją świadczenia rentowego jest zapewnienie realizacji celu jakim jest
dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania w oznaczonym czasie, a wiąże się
z tym potencjalna możliwość wystąpienia różnych zdarzeń wpływających na tak
określony cel. Zdarzenia te mogą dotyczyć zarówno zobowiązanego, jak i
uprawnionego do świadczeń rentowych i mogą wynikać z faktów zaistniałych w
sferze majątkowej jak i osobistej. Podstawą zgłoszenia żądania takich zmian jest,
zgodnie z art. 907 § 2 k.c., zmiana stosunków, co dotyczyć może w równej mierze
sytuacji majątkowej jak i osobistej stron tego stosunku. Zmiana ta musi wystąpić już
po powstaniu obowiązku płacenia renty, stąd też nie należy traktować powództwa
opartego na art. 907 § 2 k.c. jako narzędzia „poprawienia” orzeczeń sądowych w
przedmiocie ustalenia wysokości renty (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca
1973 r., II PR 36/73, OSN 1973, Nr 12, poz. 227, oraz z 6 grudnia 2000 r., II UKN
125/00, OSNAPiUS 2002, nr 15, poz. 365). Jednocześnie jednak żądanie w tym
przedmiocie może być zgłoszone w dowolnym czasie w trakcie trwania stosunku
renty, jednak po wystąpieniu zdarzeń uzasadniających taką zmianę.
Celem art. 907 § 2 k.c. jest zharmonizowanie treści przysługującego
poszkodowanemu prawa podmiotowego ze zmianą okoliczności faktycznych, jaka
może nastąpić w przyszłości (A. Szpunar, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 6
sierpnia 1991 r., III CZP 66/91, OSP 1992, z. 5, poz. 102). Chodzi zatem o zmianę,
która zaistniała po powstaniu zobowiązania wypłacania renty. Nie ma przy tym
znaczenia fakt ustalenia wysokości renty i czasu jej trwania w orzeczeniu sądowym
lub umowie (ugodzie) (art. 917 k.c.). Ustalenie takie nie zmienia bowiem źródła
obowiązku płacenia renty, a jedynie konkretyzuje ustawowy obowiązek jej wypłaty.
Podkreślić należy, że w procesie o zmianę wysokości renty zachodzi związanie
prawomocnym wyrokiem przyznającym rentę w zakresie odpowiedzialności dłużnika
i stopnia tej odpowiedzialności, w tym przyczynienia się poszkodowanego do szkody,
II PSKP 21/24
19
w określonym tym wyrokiem rozmiarze (wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2013 r.,
I PK 306/12, LEX nr 1391694).
Natomiast ocena, czy nastąpiła zmiana stosunków, uzasadniająca żądanie
modyfikacji wysokości lub czasu trwania renty, o której mowa w tym przepisie
wymaga porównania stanu faktycznego ustalonego w chwili orzekania o zasądzeniu
renty oraz tego stanu z chwili (okresu), której dotyczy żądanie zmiany. O zmianie
można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy nastąpiła ona po wydaniu wyroku
zasądzającego rentę lub po zawarciu umowy w tym przedmiocie (uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 października 1972 r. - zasada prawna, III
PZP 25/72, OSNCP 1973, Nr 3, poz. 38, z omówieniem A. Szpunara i W.
Wanatowskiej, Przegląd orzecznictwa, NP 1974, nr 1, s. 77). Przedmiotem oceny nie
mogą być zatem przesłanki przyznania renty.
Wymaga podkreślenia, że roszczenie o zmianę wysokości renty oparte na
art. 907 § 2 k.c. powstaje z mocy samego prawa, zaś ewentualny wyrok nie kreuje
stosunku prawnego, a jedynie go konkretyzuje. Podstawą uzasadniającą to
roszczenie jest zmiana stosunków. Z momentem więc zwiększenia się szkody,
dłużnika obciąża obowiązek jej pełnego wyrównania. W konsekwencji wysokość
renty podwyższonej w trybie art. 907 § 2 k.c. powinna odpowiadać wysokości tej
zwiększonej szkody. Z tego powodu, gdy poszkodowany dochodzi podwyższenia
renty za okres ubiegły, powinnością sądu przy orzekaniu w tym przedmiocie jest
uwzględnienie każdorazowego prawnomaterialnego stanu rzeczy zaistniałego w
przeszłości (uchwała Sądu Najwyższego 6 sierpnia 1991 r., III CZP 66/99, LEX nr
560198). Zmiana renty dopuszczalna jest nie tylko na przyszłość, ale również za
okres poprzedzający wytoczenie powództwa na podstawie tego przepisu, jednakże
okres ten nie może sięgać poza datę, w której nastąpiła zmiana stosunków, poza
termin przedawnienia zaległych świadczeń okresowych (art. 118 zdanie drugie k.c.)
oraz poza datę orzeczenia lub ugody, w których została określona renta, mająca
podlegać zmianie w wyniku uwzględnienia powództwa (wyroki Sądu Najwyższego: z
17 marca 1972 r., II PR 26/72, OSPiKA 1972 nr 11, poz. 211; z 3 marca 1972 r., II PR
423/71, OSPiKA 1973 nr 2, poz. 30 i z 19 stycznia 1972 r., II PR 406/71, OSNCP
1972 nr 7-8, poz. 139).
II PSKP 21/24
20
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszym rzędzie zauważyć
trzeba, że wadliwa jest konstrukcja wyroku Sądu Rejonowego, przyznającego
skarżącemu rentę uzupełniającą, co Sąd odwoławczy w pełni zaakceptował. W
rozstrzygnięciu brak jest bowiem wskazania od jakiego momentu uzasadnione
okazało się podwyższenie świadczenia. Należałoby bowiem rozważyć czy
świadczenie należne jest od daty doręczenia odpisu pozwu czy od daty doręczenia
pisma zawierającego przedsądowe wezwanie do zapłaty, czy od innej daty, co
powinno znaleźć jednoznaczne i stanowcze odzwierciedlenie w treści sentencji
wyroku, a nie tylko w jego uzasadnieniu przez stwierdzenie, że podwyższenie renty
następuje od dnia uprawomocnienia się wyroku. W kwestii tej Sąd powinien powołać
się na wypowiedzi biegłych sądowych, gdyż data, od której zasadne okazało się
żądanie podwyższenia powodowi renty uzupełniającej, zależna od zmiany
stosunków, które wynikają wprost ze stanu zdrowia uprawnionego, zwiększenia się
jego potrzeb czy zmniejszenia widoków na przyszłość odnoszących się wprost do
stanu jego zdrowia (art. 444 §2 k.c.w zw. z art. 300 k.p.), należy do dziedziny
wiadomości specjalnych (art. 278 k.p.c.). Mankament ten winien być dostrzeżony i
naprawiony przez Sąd Okręgowy, który ponownie rozpozna sprawę.
Idąc dalej należy podkreślić, że w sytuacji, gdy na podstawie art. 907 § 2 k.c.
strona żąda zmiany wysokości lub czasu trwania renty, w związku ze zmianą
stosunków, sąd musi uwzględnić przesłanki określone w art. 444 § 2 k.c., co oznacza,
że ustalona w tym trybie renta z tytułu utraty zdolności do pracy ma na celu
wyrównanie szkody. Przepis ten nie określa zakresu szkody podlegającej
naprawieniu, natomiast kwestię tę reguluje art. 361 § 2 k.c., ustanawiający zasadę
pełnego odszkodowania. Stosownie do tego przepisu, naprawienie szkody (w
granicach normalnego następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda
wynikła) obejmuje straty, które poszkodowany poniósł (damnum emergens) oraz
korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (lucrum cessans)
- (wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2002 r., I CKN 132/01, LEX nr 53144).
Wysokość świadczenia odpowiada różnicy między hipotetycznymi a realnymi
dochodami poszkodowanego. Jej ustalenie wymaga zatem porównania
potencjalnego położenia, w jakim znalazłby się poszkodowany, gdyby nie dotknęły
II PSKP 21/24
21
go skutki zdrowotne zdarzenia, z tą sytuacją, która jest jego udziałem w konsekwencji
zaistniałego wypadku przy pracy.
Użycie w art. 444 § 2 k.c. określenia „odpowiedniej renty” oznacza, że renta
ma rekompensować faktyczną utratę możliwości zarobkowych. Tym samym
odszkodowanie nie może przewyższać wysokości szkody i jest ekwiwalentem
rzeczywistej straty majątkowej, ustalonej metodą różnicy (wyrok Sądu Najwyższego
z 21 maja 2009 r., V CSK 432/08, LEX nr 619673 i tam powołane orzecznictwo).
W wyroku z 4 listopada 2016 r., (I PK 274/15, LEX nr 2178664) Sąd Najwyższy
stwierdził, że w przypadku utraty zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy
(całkowitej niezdolności do pracy) rentę uzupełniającą przyznaje się w wysokości
różnicy zarobków, jakie poszkodowany uzyskałby, gdyby był zdolny do pracy, z
pobieraną przezeń rentą z ubezpieczenia społecznego. Zarobki porównawcze
powinny być adekwatne. Przeciętne (statystyczne) zarobki mogłyby bowiem
pozostawać w kolizji z indywidualnym zakresem szkody z art. 444 § 2 k.c. Chodzi o
szkodę wynikającą z konkretnego zatrudnienia pracownika i odpowiadającego mu
wynagrodzenia. Do wyliczeń przyjmuje się zatem zarobki pracowników
zatrudnionych u danego pracodawcy na stanowiskach takich, jakie zajmował
poszkodowany w chwili wypadku przy pracy (z uwzględnieniem jego ewentualnych
awansów zawodowych i płacowych). Z reguły nie poprzestaje się przy tym na
zarobkach jednego pracownika. Leży to w interesie obu stron, gdyż ma na celu
ustalenie zarobków najbardziej zbliżonych do tych, które uzyskiwałby poszkodowany,
gdyby nie dotknęły go skutki wypadku przy pracy. Niewystarczające zatem może
okazać się oparcie się w tej mierze wyłącznie na danych statystycznych.
Istota wydanego na podstawie art. 907 § 2 k.c. orzeczenia sprowadza się do
potwierdzenia w rozstrzygnięciu, że stosunki w chwili orzekania uzasadniają
obowiązek ustalenia innej niż dotychczas stosowanej kwoty, a uzasadnienie
dokonanej zmiany stanowi podstawę zasądzenia świadczenia w tej nowej wysokości.
Jest to orzeczenie o takim samym charakterze jak zasądzające rentę z tą różnicą, że
odpowiada układowi stosunków w chwili orzekania (postanowienie Sądu
Najwyższego z 23 listopada 2000 r., III CZ 98/00, LEX nr 51819).
Wytoczenie powództwa z art. 907 § 2 k.c. uzasadnione jest między innymi
zmianą zarobków, przy czym przy rozpoznawaniu sprawy sąd jest obowiązany nie
II PSKP 21/24
22
tylko uwzględnić tę zmianę, która w rozumieniu powoda zadecydowała o zgłoszeniu
powództwa, lecz także wszystkie inne zmiany, jakie zaszły po wydaniu poprzedniego
wyroku, mające wpływ na podwyższenie renty (na przykład obecną wysokość renty
pobieranej przez poszkodowanego z ubezpieczenia społecznego), której aktualną
wysokość sąd powinien określić, jeżeli nie ma podstawy do wyłączenia tych zmian w
stosunku do powoda (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1970 r., III PZP
36/70, OSNCP 1971 nr 5, poz. 82, z glosą A. Szpunara i W. Wanatowskiej, NP 1972
nr 3, s. 436 oraz wyrok z dnia 19 listopada 1971 r., II PR 338/71, OSNCP 1972 nr 5,
poz. 93). Za zmianą może przemawiać m.in. istotny spadek siły nabywczej pieniądza
(uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 29 października 1993 r., III CZP 142/93, OSNCP
1994 nr 4, poz. 82, z glosą A. Szpunara PS 1995 nr 4, s. 73 oraz z dnia 20 kwietnia
1994 r., III CZP 58/94, OSNCP 1994 nr 11, poz. 207).
W razie wystąpienia różnorodnych zjawisk w stosunkach ekonomicznych lub
osobistych poszkodowanego, wpływających na ocenę wysokości szkody
wyrównywanej rentą, należy dokonać ich porównania i dostosować treść orzeczenia
do jego wyniku (wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2004 r., V CK 302/04, LEX
nr 457967 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2022 r., I PSK 2/22,
LEX nr 3555273). Ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków, uzasadniającej
żądanie zmiany wysokości lub czasu przyznania renty, wymaga porównania stanu
faktycznego z chwili orzekania o rencie oraz stanu z chwili, której dotyczy żądanie
zmiany. W schemat ten niewątpliwie wpisują się także zmiany wartości minimalnego
wynagrodzenia, którego wysokość stanowi odniesienie do ustalenia zasad
waloryzacji różnych świadczeń (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2024 r.,
III PSK 40/23, LEX nr 3713930).
W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy uznał, że zmiana wysokości
zasądzonej renty z tytułu zwiększenia się potrzeb powoda jest zasadna także w
zakresie utraconych zarobków, przy czym Sąd ten ustalił (według informacji GUS)
jak kształtowały się zarobki magazynierów w 2018 r. Błędem Sądu pierwszej instancji,
zaakceptowanym przez Sąd Okręgowy, był brak głębszej analizy co do tego jak
kształtowało się wynagrodzenie pracownika zatrudnionego na stanowisku
zajmowanym przed wypadkiem przez powoda w porównaniu do wysokości
wynagrodzenia powoda i jak odnosiła się jego wysokość do tego wynagrodzenia w
II PSKP 21/24
23
całym okresie objętym sporem w niniejszej sprawie (od 2018 r. do wydania wyroku).
Nie wystarczy w tym względzie oprzeć się na danych dotyczących wyłącznie 2018 r.
Należało także wziąć pod uwagę poziom wynagrodzenia magazyniera osiągany
przez pracowników pozwanego w okresie objętym sporem. Dopiero po dokonaniu
ustaleń w tej materii możliwe byłoby określenie szkody w zakresie związanym z
utratą zarobków (przy uwzględnieniu pobieranej przez powoda renty z ubezpieczenia
społecznego).
Sąd Najwyższy stwierdza, że co do zasady nie są natomiast trafne
podniesione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzuty sformułowane w ramach
procesowej podstawy zaskarżenia (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), w których skarżący
powołuje się przede wszystkim na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Skarżący kontestuje
dokonaną przez Sąd drugiej instancji ocenę zebranego w sprawie materiału
dowodowego oraz poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne. Tymczasem, jak
to było już wielokrotnie wyjaśniane w dotychczasowym orzecznictwie, treść oraz
kompozycja art. 3983 k.p.c. wskazują, że choć generalnie dopuszczalne jest oparcie
skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania, to jednak z
wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983
§ 3 k.p.c.), choćby naruszenie odnośnych przepisów mogło mieć istotny wpływ na
wynik sprawy. Inaczej rzecz ujmując, niedopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej
wyłącznie na podstawie, którą wypełniają takie właśnie zarzuty. Przepis art. 3983 § 3
k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których
naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie
może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, ale nie
ulega wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., albowiem właśnie ten przepis
określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. m.in. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025, z dnia 24
listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405, czy też z dnia 24 listopada 2010 r.,
I PK 107/10, LEX nr 737366). Dlatego podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (również w związku z art. 227 k.p.c., art. 230 k.p.c.,
art. 232 k.p.c.) w znaczeniu podnoszonym w skardze, nie może być rozpatrywany
przez Sąd Najwyższy. Sprzeciwia się temu zresztą także art. 39813 § 2 k.p.c., w myśl
II PSKP 21/24
24
którego Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Nie zasługiwały również na uwzględnienie (w części) zarzuty dotyczące
naruszenia art. 2352 § 1 k.p.c., przez pominięcie wniosku powoda o dopuszczenie
dowodu z opinii biegłego dietetyka. Sąd Okręgowy ocenił, że biegły sądowy z
zakresu medycyny pracy dostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy. Sąd
Okręgowy zwrócił uwagę, że również biegły traumatolog stwierdził, że powód nie jest
osobą patologicznie otyłą i wystarcza zastosowanie przez niego zwykłej diety
redukującej nadwagę.
Zarzut naruszenia art. 278 k.p.c. okazał się natomiast skuteczny w zakresie
dotyczącym pominięcia przez Sąd dowodu z opinii biegłego hematologa przy
samodzielnym stwierdzeniu przez Sąd przyczyn zaistniałej u powoda anemii. Nie
można zgodzić się z tym stanowiskiem. Sąd drugiej instancji powtórzył za Sądem
Rejonowym, że anemia pojawiła się u powoda po stosowaniu przez niego przez
pewien okres czasu, niezalecanej przez lekarza diety płynnej, która doprowadziła do
znacznego spadku wagi powoda, co wywołało anemię bez związku przyczynowego
z wypadkiem przy pracy. Sąd nie oparł się w tej mierze na opinii biegłego sądowego
adekwatnej specjalizacji, samodzielnie dokonując oceny co do przyczyn zaistniałej u
powoda anemii, a więc w kwestii należącej niewątpliwie do sfery wiadomości
specjalnych, obligujących do zasięgnięcia stosownej opinii specjalisty.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia art. 278 k.p.c.
w zakresie, w jakim powód kwestionował wnioski wynikające z opinii biegłych, należy
uznać je za bezzasadne. W świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu
Najwyższego, dowód z opinii biegłego podlega ocenie na podstawie art. 233 § 1
k.p.c., podobnie jak inne środki dowodowe, na podstawie właściwych dla przedmiotu
opinii kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, zgodności z
dokumentacją medyczną załączoną do akt sprawy, poziomu wiedzy biegłego,
podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia
stanowczości wyrażonych w niej wniosków (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001, nr 4, poz. 64 i z dnia 26 stycznia
II CSKP 1749/22 6 2017 r., I CSK 142/15, wyroki Sądu Najwyższego: z 15 listopada
2002 r., V CKN 1354/00; z 21 października 2004 r., V CK 143/04; z 14 listopada
II PSKP 21/24
25
2013 r., IV CSK 135/13; z 16 stycznia 2014 r., IV CSK 219/13; z 25 czerwca 2014 r.,
IV CSK 621/13; z 20 stycznia 2015 r., V CSK 254/14; z 12 lutego 2015 r., IV CSK
275/14; z 14 stycznia 2016 r., IV CSK 223/15; z 14 grudnia 2018 r., I CSK 689/17
oraz z 27 sierpnia 2020 r., I CSK 411/19, OSNC 2021, nr 3, poz. 20).
O tym, czy dana opinia biegłego jest wystarczająca decydują okoliczności
konkretnej sprawy. Art. 278 § 1 k.p.c. nie nakłada na sąd obowiązku dopuszczenia
dowodu z opinii biegłego, lecz określa przesłanki dopuszczenia takiego dowodu w
sytuacji, gdy zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. strona wnioskuje o
jego przeprowadzenie, zaś rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych.
Niezadowolenie strony z opinii biegłego nie uzasadnia per se dopuszczenia przez
Sąd pierwszej instancji dowodu z kolejnej opinii innego biegłego w tym samym
przedmiocie. Sąd drugiej instancji natomiast przeprowadza postępowanie dowodowe
w sytuacji, w której uzna to za celowe w okolicznościach danej sprawy, co dotyczy
także dowodu z opinii biegłych (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 31 stycznia
2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 Nr 6, poz. 55). Sąd Okręgowy odniósł się do
kwestii pominięcia dowodu z opinii biegłego dietetyka trafnie uznając, że dowód z
opinii takiego biegłego nie jest konieczny, gdyż wystarczający jest materiał
dowodowy zgromadzony w sprawie.
Końcowo podnieść należy, że dokładne wyliczenie kwoty żądanej renty jest
utrudnione w niniejszej sprawie, zatem Sąd skorzystał z uprawnień, jakie daje
procedura cywilna przy orzekaniu w sprawach o odszkodowanie. Zgodnie z art. 322
k.p.c., który wprowadza złagodzenie obowiązujących reguł dowodzenia, w sytuacji,
w której ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione,
sąd może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opierając się
na całokształcie ustalonych okoliczności sprawy. Nie chodzi przy tym tylko o
niemożność rozumianą w sensie obiektywnym, lecz także o niemożliwość ścisłego
ustalenia szkody na podstawie materiału dowodowego przestawionego przez stronę
powodową do oceny przez sąd. W takim wypadku sąd, nie mając obowiązku
przeprowadzenia uzupełniających dowodów z urzędu, powinien podjąć próbę
ustalenia wysokości roszczenia na podstawie oceny „opartej na rozważeniu
wszystkich okoliczności sprawy” (wyroki Sądu Najwyższego: z 26 stycznia 2006 r.,
II CSK 108/05, OSP 2007/3/29 oraz z 21 listopada 2008 r., V CSK 207/08,
II PSKP 21/24
26
LEX nr 484684). Zarzuty skarżącego w tym zakresie, co do zasady, należy uznać za
chybione.
W przypadku obliczania renty uzupełniającej sąd nie jest zobowiązany do
drobiazgowej dokładności (wymaganej w przypadkach realizacji pełnej kompensacji
szkody), lecz powinien kierować się wskazaniami z art. 322 k.p.c. (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 3 października 2019 r., I CSK 296/18 i przywołane tam orzecznictwo).
Renta, aby była „odpowiednia”, musi uwzględniać różne okoliczności składające się
na sytuację poszkodowanego, które Sąd sumarycznie uwzględnił wyjaśniając
wysokość poszczególnych składników składających się na kwotę zasądzonego
świadczenia i co do zasady uczynił to poprawnie. Pozostałe zarzuty powoda
zmierzające do zakwestionowania ustaleń faktycznych w sprawie, z naświetlonych
wyżej przyczyn należy uznać za niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym (por.
art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.).
Co do zarzutu naruszenia art. 385 k.p.c. wypada jedynie wyjaśnić, że przepis
ten jest adresowany do sądu drugiej instancji i stanowi podstawę rozstrzygnięcia
sprawy w sytuacji oceny apelacji jako bezzasadnej. O jego naruszeniu mogłaby być
zatem mowa jedynie wtedy, gdyby sąd drugiej instancji stwierdził, że apelacja jest
niezasadna, przy jednoczesnym jej uwzględnieniu (reformatoryjnym bądź
kasatoryjnym), czego skarżący przecież nie zarzuca. Natomiast sąd drugiej instancji
nie narusza art. 385 k.p.c., jeżeli oddala apelację uznając, że jest ona bezzasadna,
niezależnie od twierdzenia strony, że była uzasadniona.
Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, Sąd Najwyższy - z mocy art. 39815
§ 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. - orzekł jak w sentencji wyroku.
[SOP]
