II KS 24/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk
Dnia 29 lipca 2025 r.
w sprawie B.Z.,
oskarżonego z art. 272 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 29 lipca 2025 r.
wniosku oskarżonego o wyłączenie sędziego SN A.R. od udziału w sprawie o sygn.
akt II KS 24/25
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
W dniu 25 czerwca 2025 r. oskarżony B.Z. skierował do Sądu Najwyższego
wniosek z dnia 18 czerwca 2025 r. o wyłączenie sędziego SN A.R. od rozpoznania
sprawy o sygn. akt II KS 24/25 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., z uwagi na istnienie
okoliczności mogącej wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności,
wskazując, że sędzia A.R. będzie orzekał o materii prawnej, którą zaskarżył
(wadliwe powołanie sędziego Sądu Okręgowego w W.), samemu legitymując się
wadliwością prawną swojego powołania stwierdzoną uchwałą Sądu Najwyższego
oraz postanowieniami indywidualnymi, w których jest wyłączany od orzekania. W
dalszej części wniosku, powołując się na wybrane orzecznictwo Sądu Najwyższego,
II KS 24/25
2
m. in. uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-
1/20 oraz uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I
KZP 2/22, OSNK 2022/6/22, Biul.SN 2022/6/15, OSP 2023/2/13, LEX nr 3348360,
oskarżony podał, że sędzia A.R. został powołany na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na mocy postanowienia Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3), tj. w procedurze dotkniętej co najmniej istotną
ułomnością. Jako sędzia Sądu Najwyższego, który uzyskał nominację w konkursie
przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. nie spełnia minimalnego
standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie
obsadzony w rozumieniu przepisu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (k. 17-18).
Jak wynika z pieczęci Kierownika Sekretariatu Wydziału II Izby Karnej SN
zamieszczonej na karcie 20 akt sprawy, na podstawie zarządzenia Prezesa Izby
Karnej z dnia 8 lipca 2025 r. wniosek ten został zarejestrowany w repertorium „KRI”
pod numerem 1114, a następnie przydzielony sędziemu sprawozdawcy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu
Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20
kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma
moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej
oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020
r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego,
natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej
w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak, m. in., postanowienia SN
z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21 czy 28 lutego 2023 r., sygn. III KK
23/23, 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 508/23).
Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę
odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności
II KS 24/25
3
wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest
odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób
znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą za tym, że
okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być
oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z
punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy
potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i
bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu
Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie
w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na
treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo
uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022
r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21.
Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziego SN A.R.,
złożonego przez oskarżonego B.Z., należy powiedzieć, co następuje. Zgodnie z art.
41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że
mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej
sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których określone zachowanie
sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się dany sędzia) w
prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu prywatnym rodzi
obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem rzutuje na
określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem
rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek
sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania).
Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego
przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające
argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por.
postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,
sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,
II KS 24/25
4
sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.
V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć
Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób
"materialny" nie nawiązywały do okoliczność stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.
postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym
całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:
"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i
konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu
Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie
uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej
niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i
ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN A.R.
od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23 listopada 2022 r.,
sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez
Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w konstrukcji „braku
instytucjonalnej bezstronności”, a zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie
postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których wątpliwości
podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z istotą sprawy,
tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj. zaszłości natury
faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową
krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy
podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w
przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania
sprawy.
Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne
zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury
faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości
co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do
II KS 24/25
5
okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju
sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).
Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1
k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o
wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której
wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o
Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3
pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego
opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności
nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była
opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych
w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Zatem kwestie ustrojowe (normatywne) związane z trybem powoływania
sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące
ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad
powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie
sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć
li tylko określonych kwestii faktycznych, nie zaś prawnych (prawno-ustrojowych).
Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN z dnia 21
czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na
akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą
kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem
orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne
stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem
określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,
niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który
mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.
41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:
postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.
II KS 24/25
6
[WB]
[a.ł]
