II KS 23/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 31 sierpnia 2026 r.
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Eugeniusz Wildowicz
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 31 sierpnia 2026 r.,
w sprawie R.W.
oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 190 § 1 k.k.
skargi wniesionej przez Prokuratora Rejonowego Lublin-Południe w Lublinie,
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 31 marca 2026 r., sygn. V Ka 39/26,
uchylającego wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 28 listopada
2025 r., sygn. III K 674/25 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje
Okręgowemu w Lublinie do ponownego
postępowaniu odwoławczym.
sprawę Sądowi
rozpoznania w
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wyrokiem z dnia 28 listopada 2025 r.,
sygn. akt III K 674/25, uznał oskarżonego R.W. za winnego tego, że:
II KS 23/26
2
„w dniu 27 lutego 2025 r. w L. podczas rozmowy telefonicznej groził N.R.
pozbawieniem jej życia, przy czym groźba wzbudziła w pokrzywdzonej
uzasadnioną obawę, że będzie spełniona”,
tj. przestępstwa z art. 190 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę 4 miesięcy
ograniczenia wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej,
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku
miesięcznym.
Po rozpoznaniu apelacji oskarżonego Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z
dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt V Ka 39/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę
oskarżonego przekazał Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie do
ponownego rozpoznania.
Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Rejonowy Lublin-
Południe w Lublinie zaskarżając go w całości, zarzucając:
„naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku
Rejonowego Lublin- Zachód w Lublinie z dnia 28 listopada 2025 r. wydanego
w sprawie o sygn. akt III K 674/25 oraz przekazaniu sprawy do ponownego
rozpoznania w sytuacji, w której nie wystąpiła przewidziana tym przepisem
przesłanka do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania, gdyż w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 79 §
1 pkt 4 k.p.k., tym samym nie było przesłanek do obligatoryjnego ustanowienia
obrońcy dla oskarżonego, a co za tym idzie nie doszło do naruszenia jego
prawa do obrony”.
Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi
do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
W odpowiedzi na skargę obrońca oskarżonego oraz sam oskarżony wnieśli o
oddalenie skargi w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego
uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego
rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub
z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.pk.
Niniejsza skarga jest zasadna z dwóch powodów: po pierwsze ze względu na
zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
II KS 23/26
3
(nienależyta obsada sądu), po drugie ze względu na naruszenie przez Sąd
odwoławczy art. 437 § 2 k.p.k.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd odwoławczy z udziałem sędzi
X. Y. był nienależycie obsadzony.
Zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I4110-
1/20, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi m.in.
wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w
sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w
rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności.
Dla porządku jedynie należy dodać, że teza o braku minimum niezawisłości i
bezstronności przez osoby powołane przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego
z rekomendacji tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa znalazł swoje
odzwierciedlenie także w szeregu rozstrzygnięć organów międzynarodowych, w tym
w wyrokach ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce
(skarga nr 43447/19), z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko
Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp.
z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), z dnia 15 marca 2022 r. (Wielka Izba),
Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18).
Nienależyta obsada sądu z udziałem SSO X. Y. była przedmiotem licznych
rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, m.in. w wyrokach SN: z dnia 19 kwietnia 2023 r.,
sygn. akt III KK 375/21; z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK 607/22; z dnia 8
lutego 2024 r., sygn. akt II KK 296/23; z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II KK 289/23;
z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II KK 434/23; z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn.
akt II KK 447/23; z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt II KK 523/23; z dnia 20 listopada
2024 r., sygn. akt II KK 271/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II KK 279/24; z
dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II KK 37/24; z dnia 14 stycznia 2025 r., sygn. akt II
II KS 23/26
4
KK 487/24; z dnia 6 lutego 2025 r., sygn. akt II KK 333/24; z dnia 19 marca 2025 r.,
sygn. akt II KS 47/24).
Sąd Najwyższy w niniejszym składzie całkowicie podziela ustalenia dokonane
w postępowaniach zakończonych powyższymi wyrokami. W tym miejscu warto
jedynie przypomnieć, że SSO X. Y.:
- powołana została na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie
postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2019 r., po uwzględnieniu wniosku
Krajowej Rady Sądownictwa z dnia […] 2018 r. (a zatem z udziałem wadliwie
ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa);
- w postępowaniu konkursowym na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego
w Lublinie uzyskała zdecydowanie negatywną opinię swojej kandydatury na
Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Apelacji Lubelskiej (46 głosach „przeciw” i 9 głosów
„za”); siedmiu startujących wraz z nią w konkursie sędziów, uzyskało poparcie co
najmniej 41 sędziów tego Zgromadzenia (w tym jeden z sędziów 51 głosów „za”), ale
mimo to nie zostali w tej procedurze przedstawieni przez KRS Prezydentowi RP;
- podpisała w 2022 r. listę poparcia dla starającego się o wybór do Krajowej
Rady Sądownictwa, ukształtowanej ustawą z 2017 r., byłego wiceministra w
Ministerstwie Sprawiedliwości sędziego Ł.P.;
- po trzech latach orzekania w Sądzie Okręgowym w Lublinie wyraziła chęć
delegowania jej do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w […], uzyskując taką delegację
Ministra Sprawiedliwości w dniu 10 października 2022 r.;
- przyjęcie powyższej delegacji nastąpiło w szczególnym momencie: po
uprzednim wcześniejszym bezprawnym przeniesieniem przez kierownictwo Sądu
Apelacyjnego w Warszawie trzech doświadczonych sędziów Wydziału II Karnego
tego Sądu do Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze
stosowaniem przez tych sędziów Konstytucji RP oraz respektowaniem wiążącego
Polskę orzecznictwa europejskiego i międzynarodowego;
- wyrażała zgodę na przyjmowanie i zajmowanie stanowisk w okresie
intensywnego podejmowania czynności dyscyplinarnych przez właściwe organy, w
odniesieniu do sędziów krytycznych względem reformy wymiaru sprawiedliwości
naruszającej zasadę trójpodziału władzy, w związku z ich orzecznictwem
prokonstytucyjnym i prokonwencyjnym.
Bez wątpienia zatem – co odnotował wcześniej Sąd Najwyższy w
przywołanych wyrokach – kariera zawodowa sędzi Y. znacząco przyspieszyła od
II KS 23/26
5
2017 r., co zbiegło się z wdrażaniem przez Ministerstwo Sprawiedliwości tzw. reform
sądownictwa. Przyjmowanie przez nią stanowisk w okresie, gdy prowadzono
intensywne działania dyscyplinarne wobec sędziów krytycznych wobec zmian
legislacyjnych, budzi poważne wątpliwości co do jej niezależności. W rezultacie
należało uznać Sąd odwoławczy za nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 §
1 pkt 2 k.p.k., co skutkowało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem
sprawy do ponownego rozpoznania.
Już samo stwierdzenie nienależytej obsady Sądu odwoławczego skutkować
musi uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Jednakże w tej konkretnej sprawie
zasadne jest wskazanie, że także zarzut podniesiony przez prokuratora w skardze
jest postawiony całkowicie trafnie.
Sąd odwoławczy, zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k., może uchylić orzeczenie
i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wyłącznie w wypadkach
wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne
przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Jak wynika zarówno z sentencji
zaskarżonego wyroku, jak i jego uzasadnienia, Sąd odwoławczy wydał wyrok
kasatoryjny z uwagi na dostrzeżenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439
§ 1 pkt 10 k.p.k. Sąd odwoławczy stwierdził bowiem, że w sprawie „zachodziły
przesłanki obrony obligatoryjnej, o jakiej mowa w art. 79 § 1 k.p.k.”, bowiem Sąd I
instancji powinien powziąć wątpliwość co do poczytalności oskarżonego. Sąd
odwoławczy wskazał, że: „w badanej sprawie już na wstępnym etapie jej rozpoznania
ujawnione zostały okoliczności dotyczące stanu zdrowia psychicznego oskarżonego
przemawiające za potrzebą zasięgnięcia opinii psychiatrycznej wywołanej w trybie
art. 202 k.p.k.”.
Tymczasem w sprawie nie zachodziła uzasadniona wątpliwość co do
poczytalności oskarżonego w czasie popełnienia przypisanego mu czynu, czy też
zdolności do samodzielnej i rozsądnej obrony w postępowaniu ze względu na stan
zdrowia psychicznego. Wprawdzie z notatki urzędowej z dnia 7 marca 2025 r. wynika,
że oskarżony oświadczył, iż leczy się psychiatrycznie (k. 11 akt), a w ramach
składanych wyjaśnień wskazał, że jego zachowanie mogło wynikać z choroby
psychicznej (k. 18 akt), ale wobec powyższego już na etapie postępowania
przygotowawczego powołano biegłego lekarza psychiatrę. Z opinii sądowo-
psychiatrycznej, wydanej w dniu 14 kwietnia 2025 r., wynika wprost, że: „zebrany
materiał dowodowy upoważnia do stwierdzenia, że nie ma uzasadnionych
II KS 23/26
6
wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego R.W. w czasie
popełnienia zarzucanego czynu, tym samym nie ma uzasadnionych wątpliwości co
do jego poczytalności w tym czasie. Nie ma też uzasadnionych wątpliwości co do
zdolności podejrzanego R.W. do swobodnego uczestniczenia w postępowaniu
karnym i prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Nie ma wskazań do
dopuszczenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów w trybie art. 202 § 1 k.p.k.”
(k. 67 akt). Wprawdzie na rozprawie głównej przed Sądem I instancji oskarżony
ponownie wskazał, że ma zaburzenia psychiczne i jest leczony psychiatrycznie (k.
134 akt), ale z opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 18 marca 2026 r., sporządzonej
na potrzeby postępowania przed Sądem odwoławczym przez dwóch biegłych lekarzy
psychiatrów wynika jednoznacznie, że: „W czasie stawianego R.W. zarzutu miał
zachowaną zdolność rozpoznawania znaczenia swoich czynów oraz pokierowania
swoim postępowaniem. Jego stan psychiczny pozwala na udział w postępowaniu i
na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny” (k. 200 - 206).
Niezasadne jest zatem twierdzenie, że w sprawie naruszono prawo
oskarżonego do obrony. Na etapie postępowania przygotowawczego zweryfikowano
informacje dostarczone przez podejrzanego w zakresie poczytalności poprzez opinię
sądowo-psychiatryczną, która jednoznacznie wykluczyła konieczność zastosowania
art. 79 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.k. Ustalenia te zresztą znalazły potwierdzenie we
wspomnianej opinii zleconej na etapie postępowania przez Sądem odwoławczym. W
tej sytuacji nie sposób twierdzić, że zaistniała konieczność obrony obligatoryjnej. W
procesie karnym obowiązuje bowiem domniemanie poczytalności uczestników
procesu, które może zostać obalone dopiero na podstawie konkretnych dowodów
świadczących o jej braku. Wątpliwość co do poczytalności musi być zatem realna, a
więc oparta na dowodach lub spostrzeżeniach organu dotyczących zachowania
oskarżonego. Stawianie sądowi zarzutu niepodjęcia decyzji o przeprowadzeniu
badań psychiatrycznych oskarżonego w sytuacji, gdy nie tylko nie powziął on w
zakresie poczytalności oskarżonych uzasadnionych wątpliwości, lecz również, gdy
dysponował opinią sądowo-psychiatryczną przeprowadzoną w postępowaniu
przygotowawczym, której wnioski o braku podstaw dla obligatoryjności obrony
potwierdzone zostały później w postępowaniu przed Sadem odwoławczym, należy
uznać za oczywiście nieuprawnione (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21
stycznia 2026 r., III KK 612/25; z 21 maja 2025 r., V KK 156/25; z 9 lipca 2025 r., IV
KK 233/25).
II KS 23/26
7
Oznacza to, że nie zaistniała w sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza
z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., a co za tym idzie, Sąd odwoławczy nie był uprawniony do
wydania wyroku kasatoryjnego, którego przesłanki wyczerpująco określa art. 437 §
2 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.
[WB]
[r.g.]
