II KO 97/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Puszkarski
Dnia 27 sierpnia 2026 r.
w sprawie z zażalenia R.L.
na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej Lublin-Północ w Lublinie
z dnia 5 marca 2026 r., sygn. akt […], o odmowie wszczęcia śledztwa
w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 27 sierpnia 2026 r.
w przedmiocie wystąpienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
sprawę przekazać do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w
Ostrowcu Świętokrzyskim.
UZASADNIENIE
Prokurator Prokuratury Rejonowej Lublin-Północ w Lublinie po zapoznaniu się z
materiałami sprawy prowadzonej z zawiadomienia R. L. postanowieniem z dnia 5
marca 2026 r., sygn. akt […], na podstawie art. 305 § 1 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie „zaistniałego w dniu 9 lutego 2026 r. w L.
niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień przez ustaloną Wiceprezes
Sądu Okręgowego w Lublinie w ten sposób, że po rozpoznaniu skargi R. L. z dn.
4.12.2025 r. skierowanej do Ministra Sprawiedliwości odpowiedziała skarżącemu
pismem Wiz. […], że nadal nie znajduje podstaw do podjęcia w zakresie wskazanym
II KO 97/26
2
w skardze czynności nadzorczych, działając na szkodę interesu prywatnego R. L., tj.
o czyn z art. 231 § 1 k.k. – wobec braku znamion czynu zabronionego”.
Postanowienie to zaskarżył R.L. Wniesione przez niego zażalenie zostało przez
prokuratora przyjęte i przekazane do rozpoznania właściwemu miejscowo Sądowi
Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie, z wnioskiem o jego nieuwzględnianie. W
Sądzie sprawa została zarejestrowania pod sygn. IV Kp 203/26, następnie IX Kp
309/26.
Postanowieniami z dnia 4 maja 2026 r. (IV Kp 203/26), 27 maja 2026 r. (IX Kp
309/26), 15 czerwca 2026 r. (IV Ko 880/26), 24 czerwca 2026 r. (III Ko 1237/26) oraz
3 lipca 2026 r. (III Ko 1237/26) Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie na podstawie
art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. wyłączył od rozpoznania sprawy łącznie 18
sędziów tego Sądu. Następnie Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie
postanowieniem z dnia 15 lipca 2026 r., sygn. akt I Co 109/26, wskazując w jego
treści, że czyni to „po rozpoznaniu (…) sprawy z wniosku M. P., M. 1. J., M. 2. O., D.
S., B. D., R. K. o wyłączenie sędziego”, na podstawie art. 37 k.p.k. (powinno być: art.
37 § 1 k.p.k.) zwrócił się do Sądu Najwyższego o „przekazanie sprawy sygn. akt IX
Kp 309/26 w przedmiocie rozpoznania zażalenia R. L. na postanowienie z dnia 5
marca 2026 r. o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie […] innemu sądowi
równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości”. W uzasadnieniu
stwierdził, że:
- wielu sędziów Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, którzy powoływali
się na wieloletnią znajomość z Wiceprezes Sądu Okręgowego w Lublinie (jej
dotyczyło zawiadomienie R. L.), zostało wyłączonych od udziału w sprawie, wobec
czego „w sądzie właściwym miejscowo do rozpoznania zażalenia R. L. pozostali
sędziowie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i VIII Wydziału Cywilnego”,
- „biorąc pod uwagę, że Sąd Okręgowy w Lublinie, w którym X. Y. pełni funkcję
Wiceprezesa, jest instancją odwoławczą od orzeczeń wydawanych przez Sąd
Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie oraz dobro wymiaru sprawiedliwości zasadne
jest przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu”,
- „w orzecznictwie przyjmuje się, że do okoliczności przemawiających za
przekazaniem sprawy należą okoliczności, które mogą wpływać na swobodę
orzekania sądu miejscowo właściwego, czy też takie, które mogą powodować w
odbiorze społecznym – nawet mylne – przekonanie o niezdolności tego sądu do
II KO 97/26
3
obiektywnego i rzetelnego jej osądzenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 14
lipca 2010 r., sygn. akt V KO 66/10)”,
- „pozostawienie sprawy w sądzie występującym z wnioskiem w trybie art. 37 k.p.k.
mogłoby wywołać w opinii publicznej pogląd co do braku obiektywizmu po stronie
składu orzekającego”.
W konkluzji Sąd wskazał, że zasadne byłoby przekazanie przedmiotowej sprawy
poza obszar apelacji lubelskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Sposób procedowania przyjęty w niniejszej sprawie w Sądzie Rejonowym Lublin-
Zachód w Lublinie nasuwa zastrzeżenia. Jeżeli bowiem dostrzeżono istnienie
okoliczności przemawiających za wystąpieniem do Sądu Najwyższego w trybie art.
37 § 1 k.p.k., to zbędne było wcześniejsze wydawanie postanowień o wyłączeniu
sędziów od udziału w sprawie (w większości tych, którzy nie zostali wylosowani do
jej rozpoznania), co skutkowało zarówno przewlekłością postępowania, jak i
przekazaniem sprawy do Wydziału Cywilnego. Nadto w części wstępnej
postanowienia z dnia 15 lipca 2026 r. nie należało zapisywać, że Sąd meriti
występuje do Sądu Najwyższego „po rozpoznaniu” sprawy „z wniosku” (raczej
wniosków) wskazanych imiennie sędziów o ich wyłączenie, bowiem w takim
przypadku należałoby oczekiwać rozstrzygnięcia w przedmiocie wyłączenia, a
przedmiotem posiedzenia w istocie nie była kwestia wyłączenia sędziów, ale
rozważenie, czy zachodzą okoliczności uzasadniające wystąpienie do Sądu
Najwyższego o przekazanie na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. sprawy z zażalenia R. L.
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.
Te uwagi nie zmieniają poglądu, że wystąpienie Sądu Rejonowego Lublin-Zachód
w Lublinie zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie dlatego, że po wyłączeniu wielu
sędziów w sprawie mieliby orzekać sędziowie z innych wydziałów niż Wydział Karny.
Sąd ten jednak przytoczył również inne okoliczności, które powodują, że wzgląd na
dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za przekazaniem sprawy do rozpoznania
innemu sądowi równorzędnemu. R. L. twierdził, że Wiceprezes Sądu Okręgowego w
Lublinie popełniła przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. i zaskarżył postanowienie
prokuratora odmawiające wszczęcia śledztwa. Zachodzi zatem wypadek, gdy
sposobem rozpoznania zażalenia jest zainteresowana osoba będąca sędzią sądu
wyższego rzędu w odniesieniu do sądu mającego rozpoznać zażalenie, nadto z racji
pełnionej funkcji wykonująca wobec tego sądu czynności nadzorcze. To powoduje,
II KO 97/26
4
że jest wysoce prawdopodobne, iż w odbiorze społecznym, w pierwszej kolejności u
autora zażalenia, pojawią się – ze szkodą dla dobra wymiaru sprawiedliwości – nie
pozbawione podstaw wątpliwości co do istnienia warunków do obiektywnego
rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy, nasilone w razie ewentualnego
nieuwzględnienia zażalenia. Celowe będzie wspomnieć, że Sąd Najwyższy
niejednokrotnie uznawał za słuszne postąpić po myśli art. 37 k.p.k. (wcześniej
niepodzielonego na jednostki redakcyjne) w przypadku, gdy rozstrzygnięciem jest
zainteresowany sędzia sądu nadrzędnego nad sądem właściwym do rozpoznania
sprawy (zob. postanowienia: z dnia 4 sierpnia 2005 r., II KO 42/05; z dnia 14 lipca
2006 r., III KO 32/06; z dnia 25 stycznia 2007 r., IV KO 3/07; z dnia 27 maja 2025 r.,
IV KO 62/25 i in.).
Mając powyższe na uwadze oraz podzielając pogląd Sądu występującego z
inicjatywą, że sprawa z zażalenia R. L. powinna zostać rozpoznana przez sąd spoza
obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Lublinie, Sąd Najwyższy przekazał ją
Sądowi Rejonowemu w Ostrowcu Świętokrzyskim, położonemu w okręgu Sądu
Apelacyjnego w Krakowie.
[J.J.]
[r.g.]
