II KO 4/25
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk
Dnia 21 marca 2025 r.
W związku z pismem A.B. z dnia 10 stycznia 2025 r. (wpływ do Sądu Najwyższego
w dniu 15 stycznia 2025 r.) określonym przez autora jako wniosek o wznowienie, na
podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postępowania zakończonego prawomocnym
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2020 r., sygn. akt II
AKa 394/19, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia
19 czerwca 2019 r., sygn. akt V K 1/14, a więc zawierającym sygnalizację (art. 9 §
2 k.p.k.) wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej
nie stwierdzam podstaw do wszczęcia przez Sąd Najwyższy z
urzędu postępowania o wznowienie postępowania w powołanej
wyżej sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w
Warszawie (art. 542 § 3 k.p.k.).
UZASADNIENIE
W realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do podjęcia przez Sąd
Najwyższy czynności skutkujących wznowieniem z urzędu postępowania
zakończonego powołanym na wstępie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie.
Z pisma skazanego A.B. wniesionego do Sądu Najwyższego wynika, że
bezwzględnej przyczyny odwoławczej w toku postępowania przed Sądem drugiej
instancji, upatruje on w fakcie udziału w składzie orzekającym tego Sądu sędziego
X. Y. delegowanej z Sądu Okręgowego do Sądu Apelacyjnego.
II KO 4/25
2
Dokonana analiza akt wskazanej wyżej sprawy pod kątem sygnalizowanego
uchybienia mającego postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k., wystąpienia takiego uchybienia nie potwierdziła.
Skazany w swoim „wniosku” odwołuje się do się do orzecznictwa Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) i Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka w Strasburgu (ETPCz) bliżej tego orzecznictwa nie precyzując. Można
jedynie domniemywać, że chodzi o te judykaty, w których w szczególności ETPCz
rozstrzygnął o braku spełnienia przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w
trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 – dalej
w tekście ustawa o KRS z 2017 r.) standardów niezależności od władzy
ustawodawczej i wykonawczej, a których konsekwencją stało się uznawanie przez
sądy krajowe, w tym w szczególności przez Sąd Najwyższy, wystąpienia
bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,
związanej z udziałem w składach orzekających sądów powszechnych osób
powołanych na urząd sędziego z udziałem tego niekonstytucyjnego organu,
sprzecznego z art. 187 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazuje również skarżący na treść
uchwały połączonych Izby Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK z
2020 r. z. 2, poz. 7), w której – w pkt 2 Sąd Najwyższy uznał, że „nienależyta
obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność w składzie
sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy,
gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie
powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w
rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej (KPP) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności (EKPC)”.
II KO 4/25
3
Prawdą jest, że sędzia X. Y. powołana została na urząd sędziego Sądu
Apelacyjnego w Warszawie postanowieniem Prezydenta RP z dnia [...] 2020 r. Nr.
1130.[...].2020 (M. P. z 2021 r., poz. […]), na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
zawarty w uchwale KRS Nr [...] z dnia [...] 2019 r., a nominację odebrała w dniu 18
grudnia 2020 r.
Rzecz wszelako w tym, że uczestnicząc w składzie orzekającym Sądu
drugiej instancji, który w dniu 31 sierpnia 2020 r. wydał wyrok w sprawie o sygn. akt
II AKa 394/19 dotyczącej A.B., orzekała jako sędzia Sądu Okręgowego w
Warszawie delegowany do Sądu Apelacyjnego w Warszawie.
W takiej sytuacji ocenę spełnienia przez sędziego standardu niezawisłości i
bezstronności dokonywać należy z uwzględnieniem wykładni przepisów
traktatowych przeprowadzonej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej (TSUE) z dnia 16 listopada 2021 r., w połączonych sprawach od C-
748/19 do C-754/19. W orzeczeniu tym TSUE stwierdził, że „art. 19 ust. 1 akapit
drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TUE) odczytywany w świetle art.
2 TUE oraz art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów
domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu
karnym należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie
przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa
członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do
publicznej wiadomości, z jednej strony delegować sędziego do sądu karnego
wyższej instancji na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony
w każdym czasie, na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać
sędziego z tego delegowania, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na czas
określony, czy na czas nieokreślony”.
Sąd Najwyższy w tym składzie pogląd TSUE w całej rozciągłości akceptuje,
podobnie jak fakt związania sądu krajowego wykładnią przepisów traktatowych
dokonaną przez ten Trybunał.
Kwestia obowiązującego w Polsce systemu delegacji sędziów, w związku ze
wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału, była już przedmiotem wypowiedzi Sądu
Najwyższego.
II KO 4/25
4
Zarówno z orzeczeń Sądu Najwyższego, jak i przede wszystkim utrwalonej
linii orzecznictwa samego TSUE, a także poglądów doktryny, wynika skutek ex tunc
wykładni prawa unijnego wyrażonej w orzeczeniu prejudycjalnym. Sam Trybunał
Sprawiedliwości przyjmuje więc, że interpretacja postanowień i zasad prawa
unijnego jest w nich zawarta ab initio. Toteż obowiązywanie czasowe wykładni
wyrażonej w deklaratoryjnym orzeczeniu prejudycjalnym TSUE jest identyczne z
obowiązywaniem w czasie europejskich unormowań prawnych, których wykładnia
jest dokonywana (niezależnie od momentu wyartykułowania samej wykładni).
Interpretacja ma więc skutek od ich wejścia w życie, czyli ex tunc, przy czym
Trybunał Sprawiedliwości dopuszcza niekiedy inne określenie skutków czasowych
własnych orzeczeń prejudycjalnych (por. P. Dąbrowska-Kłosińska, Skutki wyroków
prejudycjalnych TS w postępowaniu przed sądami krajowymi w świetle
orzecznictwa i Traktatu z Lizbony, Europejski Przegląd Sądowy 2010, z. 12, s. 13).
Odpowiadając na pytanie prejudycjalne sądu właściwego do orzekania w sprawach
karnych TSUE w swoich wcześniejszych orzeczeniach nadto wskazywał, że prawo
Unii nie wymaga, aby w celu uwzględnienia wykładni odpowiedniego przepisu tego
prawa przyjętej przez Trybunał, po wydaniu przez organ sądowy orzeczenia
posiadającego powagę rzeczy osądzonej, organ ten był co do zasady zobowiązany
do zmiany tego orzeczenia (por. wyrok TSUE z dnia 24 października 2018 r., C-
234/17, XC, YB, ZA, pkt 54, ECLI:EU:C:2018:853; zob. także podobnie wyroki:
z dnia 10 lipca 2014 r., Impresa Pizzarotti, C-213/13, EU:C:2014:2067, pkt 60;
z dnia 6 października 2015 r., Târşia, C-69/14, EU:C:2015:662, pkt 38; z dnia 29
lipca 2019 r., C-620/17, Hochtief Solutions AG Magyarországi Fióktelepe,
ECLI:EU:C:2019:630, pkt 56.) – tak w tym przedmiocie postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., IV KO 1/22; uzasadnienie wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 21 listopada 2023 r., II KK 469/22.
Powyższe zasady temporalne skutkowały przyjmowaniem przez Sąd
Najwyższy w wydawanych dotychczas orzeczeniach, w których zagadnienia
delegacji się pojawiało, takiej wykładni przepisów, która nie dawała podstaw do
wzruszania poddawanych kontroli tego Sądu orzeczeń przy przyjęciu za podstawę
rozstrzygnięcia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., bowiem delegacje te były dokonywane
przez Ministra Sprawiedliwości przed datą interpretacji przepisów traktatowych
II KO 4/25
5
przez TSUE, a więc przed dniem 16 listopada 2021 r. Co więcej, w większości
spraw, w których problematyka delegacji się pojawiała, również orzeczenia zapadłe
z udziałem sędziów posiadających taki status wydawane były przed wskazaną
wyżej datą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 listopada 2021 r., II
KK 379/21; z dnia 23 czerwca 2022 r., IV KK 164/22; czy powołane już wyżej z dnia
13 lipca 2022 r., IV KO 1/22). Pogląd wyrażony w powołanych wyżej orzeczeniach
Sąd Najwyższy w tej sprawie podtrzymuje.
Z tego rodzaju sytuacją, o jakiej mowa w cytowanych judykatach Sądu
Najwyższego, mamy też do czynienia w niniejszym przypadku.
Wyrok z udziałem w składzie orzekającym sędzi X. Y. zapadł ponad rok
przez datą wydania powołanego wyżej orzeczenia TSUE, a więc przed dniem 16
listopada 2021 r., w związku z czym wykładnia polskich przepisów o delegacji
sędziów zawarta w tym orzeczeniu nie mogła stać się postawą wzruszenia
prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wydanego w dniu 20 listopada 2020 r.
Nie mógł mieć w związku z tym również znaczenia fakt późniejszego
powołania wymienionej sędzi na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie
na wniosek KRS nie spełniającej wymogów konstytucyjnych i konwencyjnych. Co
więcej, zauważyć należy, że w poddanych kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego
szeregu orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Warszawie wydanych z udziałem Pani X.
Y., orzekającej już jako sędzia Sądu Apelacyjnego, Sąd Najwyższy nigdy nie
powziął wątpliwości co do spełnienia przez skład tego Sądu standardu
niezawisłości i bezstronności, w związku z czym oddalał wniesione w tych
sprawach kasacje nie stwierdzając uchybień określonych w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Uwzględniając całokształt poczynionych wyżej rozważań zarządzono, jak na
wstępie.
[WB]
[r.g.]
II KO 4/25
6
