II KO 188/24
ZARZĄDZENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Dnia 16 lipca 2025 r.
w sprawie P.N.,
po zapoznaniu się z pismem obrońcy oskarżonego,
stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania
zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28
września 2023 r., II AKz 966/23, uchylającym postanowienie Sądu Okręgowego w
Warszawie z dnia 5 lipca 2023 r., XII K 54/23, o przekazaniu sprawy prokuratorowi
w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego
1. stwierdzam brak podstaw do wszczęcia przez Sąd
Najwyższy postępowania o wznowienie z urzędu wskazanego
wyżej postępowania (art. 542 § 3 k.p.k.);
2. zarządzam poinformowanie oskarżonego i jego obrońcy o
treści zarządzenia oraz pouczenie, że na zarządzenie z punktu 1
nie przysługuje żaden środek zaskarżenia;
3. zarządzam zakreślenie sprawy w repertorium KO jako
załatwionej w inny sposób.
UZASADNIENIE
Do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął akt oskarżenia w sprawie
przeciwko m.in. P.N. – sprawa zainicjowana tym aktem oskarżenia została
zarejestrowana pod sygn. akt XII K 54/23. Pismem z dnia 11 maja 2023 r. obrońca
oskarżonego złożył odpowiedź na akt oskarżenia, której podstawowym wnioskiem
II KO 188/24
2
było żądanie zwrotu aktu oskarżenia do Prokuratury Regionalnej w Warszawie w
celu uzupełnienia istotnych braków postępowania.
Postanowieniem z dnia 5 lipca 2023 r., XII K 54/23, Sąd Okręgowy w
Warszawie postanowił przekazać sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia
postępowania przygotowawczego.
Zażalenie na to postanowienie wniósł prokurator, domagając się jego
uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie w celu jej
merytorycznego rozpoznania. Pisemną odpowiedź na to zażalenie przedłożył
obrońca oskarżonego P.N., w której wniósł o utrzymanie zaskarżonego
postanowienia w mocy.
Postanowieniem z dnia 28 września 2023 r., II AKz 966/23, Sąd Apelacyjny
w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi
Okręgowemu w Warszawie do merytorycznego rozpoznania. Sąd Apelacyjny
orzekał w składzie jednoosobowym, w osobie SO (del.) X. Y.
Pismem z dnia 23 grudnia 2024 r. obrońca oskarżonego zwrócił się do Sądu
Najwyższego z sygnalizacją potrzeby wznowienia z urzędu postępowania
zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28
września 2023 r., II AKz 966/23, uchylającym postanowienie Sądu Okręgowego w
Warszawie z dnia 5 lipca 2023 r., XII K 54/23 o przekazaniu sprawy prokuratorowi
w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego – wskazał, że działa na
podstawie art. 9 § 2 k.p.k. w zw. z art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Obrońca powołał się na nienależytą obsadę Sądu Apelacyjnego, który orzekał z
udziałem sędziego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca). W uzasadnieniu pisma przedstawił
argumentację w przedmiocie dopuszczalności wznowienia postępowania w
przedmiocie przekazania sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania
przygotowawczego, jak również argumentację dotyczącą zasadności wskazania na
nienależytą obsadę Sądu Apelacyjnego w osobie sędzi X. Y. W piśmie został
zawarty także wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy wszystkich sędziów
II KO 188/24
3
Sądu Najwyższego powołanych na wniosek KRS po zmianach wprowadzonych
ustawą nowelizującą.
Przed wylosowaniem do rozpoznania tej sprawy obecnego sędziego
referenta, doszło do wyłączenia od udziału w jej rozpoznaniu SSN S.S.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2025 r., II KO 188/25 [KRI
771]) i SSN P.K. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2025 r., II KO
188/25 [KRI 817]).
Należało zważyć, co następuje.
Wznowienie z urzędu postępowania w przedmiocie przekazania sprawy
prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego, jest
niedopuszczalne. Postanowienie sądu uchylające postanowienie o przekazaniu
sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego nie
jest bowiem prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe, o
którym mowa w art. 540 § 1 k.p.k. Z tego powodu należało wydać zarządzenie o
braku postaw do zainicjowania postępowania zmierzającego do wznowienia z
urzędu tegoż postępowania.
Sąd Najwyższy wypowiadał się już wprost w przedmiocie dopuszczalności
wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem uchylającym
postanowienie o zwrocie sprawy w trybie art. 344a k.p.k. (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 10 maja 2024 r., IV KO 67/23). Należy podzielić argumentację
wyrażoną w tym orzeczeniu.
W art. 542 § 3 k.p.k. ustawodawca posłużył się słowem „postępowanie”, bez
dookreślenia przymiotów, cech postępowania, które może zostać wznowione.
Wykładnia systemowa prowadzi jednak do wniosku, że wyraz „postępowanie”
trzeba odczytać w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k., a więc wznowieniu z urzędu
podlega wyłącznie postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem
(w ten sposób: postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23
marca 2023 r., I KZP 17/22, OSNK 2023, z. 4, poz. 20).
Prawomocne rozstrzygnięcie, orzeczeniem sądu, określonej kwestii
incydentalnej w toku postępowania karnego, nie oznacza, że do każdego takiego
incydentalnego postępowania, niezależnie od jego charakteru i przedmiotu, może
II KO 188/24
4
być zastosowany tryb wznowienia postępowania. Aby podlegać procedurze
wnowienia, postępowanie sądowe, prawomocnie zakończone, musi rozstrzygać o
odpowiedzialności karnej oskarżonego, a nie o jakiejkolwiek kwestii incydentalnej,
chociażby istotnej dla oskarżonego, rozstrzyganej w toku tego postępowania
karnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2008 r., IV KZ
59/08). W orzecznictwie dopuszczono co prawda możliwość wznowienia
postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem nierozstrzygającym o
odpowiedzialności karnej, jednakże tylko wówczas, gdy takie postępowanie ma
odrębny, samodzielny przedmiot (np. postępowanie o odszkodowanie i
zadośćuczynienie w trybie przepisów rozdziału 58 k.p.k., postępowanie lustracyjne,
postępowanie zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania i
zastosowaniu środka zabezpieczającego, postępowanie ekstradycyjne). Z kolei
rozstrzygnięcie w kwestii incydentalnej może być przedmiotem wznowienia
wyjątkowo, wyłącznie wtedy, gdy prawomocne orzeczenie wydane w pobocznych
nurtach procesu definitywnie zamyka rozpoznanie danej kwestii, wywołując trwałe
skutki (por. J. Matras, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K.
Dudka, LEX/el 2024, t. 4 do art. 540). Stanowisko o zasadniczo niedopuszczalności
wznowienia postępowań o charakterze incydentalnym jest utrwalone w
orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienia: z dnia 29 sierpnia 2024
r., V KO 78/24; z dnia 13 grudnia 2018 r., IV KO 105/18; z dnia 23 września 2016 r.,
KSP 4/16; z dnia 7 maja 2007 r., V KZ 24/07; z dnia 29 stycznia 2008 r., IV KO
118/07).
Postanowienie uchylające postanowienie o przekazaniu sprawy
prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego nie jest
prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art.
540 § 1 k.p.k. Przedmiotowe postanowienie nie kończy postępowania sądowego.
Wręcz przeciwnie, jest to orzeczenie, które nakazuje prowadzić postępowanie
sądowe w dalszym ciągu. Jak już wskazano na wstępie, procedurą wznowienia
postępowania mogą być objęte zasadniczo orzeczenia mające odrębny,
samodzielny przedmiot, wywołujące trwałe skutki. Można co prawda uznać, że
przedmiotowe orzeczenie ostatecznie kończy postępowanie w przedmiocie zwrotu
sprawy w trybie art. 344a k.p.k., tyle że ta kwestia („zwrot sprawy”) nie stanowi
II KO 188/24
5
odrebnego przedmiotu postępowania, skoro wprost dotyczy toku postępowania
głównego. Z tego powodu postępowanie to nie podlega wznowieniu. Postanowienie
uchylające postanowienie o przekazaniu sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia
postępowania przygotowawczego w swej istocie, dosłownie w treści swojego
rozstrzygnięcia, nakazuje dalsze, merytoryczne prowadzenie postępowania
karnego. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie w przedmiocie procesu dalej
się toczy i dla tego postępowania nie zostały wywołane żadne trwałe,
nieodwracalne skutki.
Na stronach 11-12 pisma obrońcy oskarżonego znajduje się argumentacja
dotycząca dopuszczalności wznowienia przedmiotowego postępowania. Nie może
ona jednak doprowadzić do rozstrzygnięcia zgodnie z sygnalizacją. Obrońca stara
się wykazywać, że pomimo przyjętego w orzecznictwie stanowiska o
niedopuszczalności wznowienia postępowania incydentalnego, niekiedy takie
wznowienie jest możliwe. Jak zostało wskazane powyżej, jest to prawda, jednakże
wyłącznie dla specyficznej grupy rozstrzygnięć, do której – jak również wykazano
powyżej – nie zalicza się postanowienie w przedmiocie przekazania sprawy
prokuratorowi celem uzupełnienia postępowania przygotowawczego. Stanowiska o
niedopuszczalności wznowienia przedmiotowego postępowania nie zmienia
powołanie się przez obrońcę na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22 (OSNW 2023, z. 8, poz. 37),
klasyfikujące pod pojęciem „sprawy” postępowanie incydentalne w przedmiocie
wyłączenia sędziego. Na gruncie art. 540 § 1 k.p.k. w zw. z art. 542 § 3 k.p.k.
kluczowym nie jest czy dana kwestia jest „sprawą” (nawet jeśli można tak
zakwalifikować postępowanie incydentalne, mające miejsce w ramach rozprawy
głównej), ale czy w postępowaniu, mającym podlegać wznowieniu, wydano
prawomocne orzeczenie kończące postępowanie sądowe.
Jedynie na marginesie należy zwrócić uwagę, że postępowanie sądowe co
do odpowiedzialności karnej oskarżonego P.N. dopiero będzie się toczyć, toteż
obrońca będzie miał możliwości zadbać o to, by sprawę oskarżonego rozpoznał
sąd należycie obsadzony zarówno w rozumieniu konstytucyjnym, jak i
konwencyjnym.
Z uwagi na powyższe okoliczności, należało zarządzić jak na wstępie.
II KO 188/24
6
[WB]
[r.g.]
