II KK 86/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 października 2025 r.
SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Andrzej Stępka
SSN Eugeniusz Wildowicz
Protokolant Agnieszka Murzynowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Roberta Tarsalewskiego,
w sprawie wnioskodawcy J.W.
w przedmiocie zadośćuczynienia i odszkodowania
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 29 października 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt II AKa 47/20
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt IV Ko 92/15,
1. uchyla pkt II zaskarżonego wyroku w części dotyczącej
pkt. II wyroku Sądu I instancji i w tym zakresie przekazuje
sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu
w Lublinie;
II KK 86/25
2
2. nakazuje zwrot wnioskodawcy uiszczonej opłaty
kasacyjnej.
Andrzej Stępka Włodzimierz Wróbel
Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt
IV Ko 92/15), rozpoznającym sprawę z wniosku J.W. o odszkodowanie oraz
zadośćuczynienie za szkodę i krzywdę wynikłe z zastosowania niewątpliwie
niesłusznego tymczasowego aresztowania (trwającego od 5 stycznia 2005 r. do 17
sierpnia 2006 r. oraz od 14 lutego 2007 r. do 6 lipca 2007 r.), Sąd I instancji, na
podstawie art. 552 § 4 k.p.k., zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy
kwotę 240 000 zł tytułem zadośćuczynienia, a w pozostałej części wniosek oddalił.
Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na zasadzie art.
427 § 2 k.p.k. i art. 438 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k.:
„I. Obrazę przepisów prawa materialnego, która miała wpływ na treść wyroku, w
szczególności:
1. art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c. przez nieprawidłową wykładnię
i orzeczenie wyłącznie zadośćuczynienia za niezasadny pobyt w
tymczasowym areszcie w kwocie 240 000 zł, w sytuacji, gdy szkoda w pojęciu
normy prawa cywilnego obejmuje cały uszczerbek majątkowy będący
normalnym następstwem zdarzenia szkodzącego;
2. art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 445 § 1 k.c. i art. 448 § 1 k.c., polegającą na
błędnym przyjęciu, że depresja i psychoza maniakalna, wywołane
tymczasowym aresztowaniem oraz utrata słuchu i ostre zapalenie opon
mózgowych powstałe w związku z tymczasowym aresztowaniem nie powinny
zostać zrekompensowane odpowiednią sumą zadośćuczynienia;
3. art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c., przez błędną interpretację i
błędne przyjęcie, że koszty obrony w sprawie, w której stosowane było wobec
wnioskodawcy tymczasowe aresztowanie nie podlegają kompensacji, w
sytuacji, gdy koszty te stanowią część rzeczywistej straty poniesionej przez
II KK 86/25
3
Wnioskodawcę, podobnie jak odsetki od kredytu zaciągniętego w celu
uzyskania stosownej kwoty poręczenia majątkowego;
4. art. 31 k.r.o., przez niezastosowanie i nie orzeczenie odszkodowania za utratę
środków finansowych na paczki żywnościowe, wypiski i dojazdy żony do
Aresztu Śledczego, znacznie oddalonego od jej miejsca zamieszkania, w
sytuacji, gdy wszelkie wydatki z tym związane, poczynione przez nią,
obciążały budżet wnioskodawcy z powodu istniejącego ustroju małżeńskiego
„do niepodzielnej ręki”.
II. Obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść wyroku, w
szczególności:
1. art. 440 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7
k.p.k., poprzez dowolną i jednostronną ocenę dowodów w postaci deklaracji
podatkowych za lata 2004-2005 i uznanie, że są one jedynym miarodajnym
dowodem na dochody wnioskodawcy, w sytuacji, gdy w aktach znajduje się
także roczny bilans Sp. z o.o. M. oraz zeznania licznych świadków, z których
wynika, że Wnioskodawca przed aresztowaniem żył na wysokim poziomie i
miał znaczne środki finansowe, oraz że otrzymywał wynagrodzenie, jako
prezes Sp. M. w wysokości 10 000 zł miesięcznie, co oznacza, że pozbawienie
go wolności doprowadziło do szkody majątkowej;
2. art. 440 k.p.k. w zw. z art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 332 k.p.c., przez
nieprawidłowe przyjęcie, że kwota 240 000 zł jest odpowiednią sumą
zadośćuczynienia dla rekompensaty krzywdy wyrządzonej Wnioskodawcy, w
sytuacji, gdy jego pozycja społeczna, wykształcenie, znajomość kilku języków
obcych i powszechny szacunek wśród lubelskich przedsiębiorców, winien
przełożyć się na wyższą kwotę;
3. art. 558 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 232 k.c., polegający na błędnym
zastosowaniu tego ostatniego, w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie kwestię
dowodów regulują przepisy kodeksu postępowania karnego i nie ma
odesłania do norm cywilnych.
III. Błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść wyroku, w
szczególności błędne ustalenie:
II KK 86/25
4
1. że kontrakt z firmą S. zawarty w dniu 14 września 2004 r. obiektywnie nie miał
szans na realizację, w sytuacji, gdy jedynie tymczasowy areszt uniemożliwił
wykonanie umowy po stronie wnioskodawcy i tylko z powodu pozbawienia
wolności wnioskodawca utracił korzyści z tej umowy;
2. że kontrakt z Republiką Południowej Afryki z dnia 28 listopada 2006 r. już w
momencie podpisania stworzył dla Wnioskodawcy prawo do prowizji i mógł z
niej skorzystać bez względu na tymczasowe aresztowanie, w sytuacji, gdy
użyte w kontrakcie słowo „support” w stosunku do M. Sp. z o.o., nie oznaczało
jedynie „pośrednictwa”, ale nakładało na wnioskodawcę liczne obowiązki, w
postaci nadzoru, kontrolowania i czuwania nad realizacją kontraktu, których
nie mógł wykonać w areszcie.”
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2024 r. (sygn.
akt II AKa 47/20), zmieniono zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia w punkcie
II, zasądzając od Skarbu Państwa na rzecz J.W., tytułem odszkodowania,
dodatkową kwotę 13 000 zł z ustawowymi odsetkami. W pozostałej części wyrok
Sądu Okręgowego został utrzymany w mocy.
Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł kasację, w której zaskarżonemu wyrokowi
zarzucił na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 526 § 1 k.p.k.:
„I. Rażące naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na
treść orzeczenia, a mianowicie art. 552 § 1 k.p.k. w zw. z art. 552 § 4 k.p.k. w zw.
z art. 445 § 1 k.c., polegające na rażącym zaniżeniu przyznanego wnioskodawcy
zadośćuczynienia poprzez uznanie, iż odpowiednią kwotą zadośćuczynienia za
niesłuszne tymczasowe aresztowanie wnioskodawcy przez okres ponad dwóch
lat jest kwota 240 000 zł, co zostało poczynione przy zbagatelizowaniu Sąd II
Instancji niezwykle istotnych okoliczności wpływających na wysokość
zadośćuczynienia, takich jak:
1. rozmiar cierpień psychicznych i fizycznych doznanych przez J.W. oraz ich
trwałość i intensywność;
2. doznany trwały uszczerbek na zdrowiu, depresji psychotycznej z próbą
samobójczą w areszcie, jak i również ostrą psychozę paranoidalną, stresu
pourazowego trwającego do dziś, ropnia płuca lewego oraz sarkoidozy,
II KK 86/25
5
nadczynności tarczycy wywołanej stresem pourazowym, utratą słuchu w
lewym uchu, impotencją, zapalenie opon mózgowych i pogranicze śmierci;
3. nie wzięcie pod uwagę okoliczności takich, jak stosunkowo młody wiek
wnioskodawcy, dramatyczne okoliczności doznania rozstroju zdrowia, utratę
możliwości realizowania się w życiu rodzinnym, a także zawodowym poprzez
utratę zdolności do pracy wywołaną aresztem, poziom życia wnioskodawcy
przed osadzeniem go w areszcie, które to okoliczności potwierdzone zostały
materiałem dowodowym zebranym w toku postępowania i w konsekwencji
należy uznać, iż odpowiednią kwotą zadośćuczynienia jest kwota dochodzona
w toku postępowania przez wnioskodawcę.
II. Rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na
treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k., w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3
k.p.k., przez wadliwą kontrolę instancyjną sądu odwoławczego akceptującą fakt,
że sąd dokonał dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i
pomimo dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego A.S. na
okoliczności związane z umowami zawartymi przez wnioskodawcę z podmiotami
zagranicznymi (pośrednictwo w handlu złomem), która to opinia wskazuje na
możliwości oraz kwoty zrealizowania przez wnioskodawcę umów, a także
dokumentów zebranych w aktach sprawy, i pomimo okoliczności błędnego
ustalenia braku możliwości realizacji kontraktów zagranicznych przez M. i braku
jakichkolwiek możliwości zarobkowych wnioskodawcy w chwili jego
tymczasowego aresztowania, tj. nieprawidłowe okoliczności zawarte w
uzasadnieniu wyroku, w szczególności dotyczące:
1. Strat odnotowywanych w bilansach przez spółkę M. za lata 2004 i 2005,
mających wskazywać na niewiarygodność uzyskiwania wynagrodzenia przez
wnioskodawcę, mimo faktu, że spółka była powołana celem zrealizowania
umów handlowych, które nie zostały zrealizowane z uwagi na aresztowanie.
2. Nieotrzymywania wynagrodzenia przez wnioskodawcę ze spółki M., co
miałoby uzasadniać nieuwzględnienie odszkodowania, pomimo iż
wnioskodawca posiadał zawarty ze spółką kontrakt menadżerski, a nie
umowę o pracę i był w chwili zatrzymania całkowicie zdolnym do pracy
mężczyzną.
II KK 86/25
6
3. Niemożliwości spełnienia kontraktów handlowych z S. oraz I., mimo iż biegły
nie wykluczył tej okoliczności, wskazując na wysokość szkody i potencjalnie
należnego wnioskodawcy odszkodowania.
4. Błędnej oceny okoliczności takich jak struktura organizacyjna spółki, skala
działalności kontrahentów, zaplecze finansowe spółki i ilość złomu, podczas
gdy akredytywa dokumentowa w kwocie 4 800 000 USD wpłacona na
rachunek bankowy stanowiła formę płatności i gwarancję zapłaty za towar, co
oznaczało, że M. nie musiał dysponować znacznymi własnymi finansami.
5. Błędnego ustalenia niemożliwości dostarczenia ilości złomu, które były
przedmiotem umów.
III. Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 558 k.p.k. w zw. z
art. 322 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w ocenie sądu ścisłe
ustalenie wysokości odszkodowania w niniejszym stanie faktycznym było
niemożliwe, jednakże wnioskodawca wykazał, iż posiadał możliwości zarobkowe,
których został pozbawiony w trakcie przebywania w areszcie.”
Prokurator wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna.
Sąd II instancji, dokonując oceny zasądzonej kwoty zadośćuczynienia za
niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie J.W., przyjął, że z zebranego
materiału dowodowego wynika, iż w czasie pobytu w areszcie Powód zmagał się z
różnego rodzaju dolegliwościami zdrowotnymi, w tym zachorował na ropne zapalenie
opon mózgowych. Pozbawienie go wolności było dla niego silnym negatywnym
przeżyciem i stanowiło duży dyskomfort psychiczny. Jednakże Sąd odwoławczy
ostatecznie wskazał, że brak jest dowodów wskazujących na to, że sytuacja ta była
przyczyną wszystkich stwierdzonych u niego chorób somatycznych. Innymi słowy,
Sąd przyjął, że nie ma wystarczających podstaw, aby twierdzić, iż zdiagnozowane u
Powoda w czasie tymczasowego aresztowania choroby (z wyłączeniem dolegliwości
psychicznych ściśle powiązanych z faktem aresztowania) nie zaistniałyby, gdyby nie
został pozbawiony wolności. Co więcej, Sąd odwoławczy uznał, że są powody, aby
przyjąć, iż stan jego zdrowia nie był dobry już w okresie przed aresztowaniem. W
świetle tak ustalonego stanowiska, Sąd odwoławczy uznał, iż kwota
II KK 86/25
7
zadośćuczynienia jest adekwatna z uwagi na to, że tylko część schorzeń osadzonego
była związana z tymczasowym aresztowaniem.
Kluczowe znaczenie dla oceny wysokości zadośćuczynienia w powyższym
kontekście ma, podnoszona zarówno w apelacji, jak i kasacji, inna kwestia, a
mianowicie sposób, w jaki niesłuszne tymczasowe aresztowanie wpłynęło na osobę
z już istniejącymi lub pojawiającymi się w tym czasie poważnymi problemami
zdrowotnymi. Podkreślić należy, że miarą dolegliwości psychicznych i fizycznych jest
nie tylko sam fakt pozbawienia wolności, ale i warunki, w jakich się ono odbywa, w
szczególności w kontekście stanu zdrowia osadzonego. Inaczej bowiem należy
oceniać oddziaływanie bezzasadnego aresztowania na osobę zdrową, a inaczej na
osobę, u której zdiagnozowano już wcześniej poważne schorzenia, lub która z
nabytymi w czasie pozbawienia wolności schorzeniami musi przebywać dalej wiele
miesięcy w areszcie śledczym, ze świadomością, iż ten środek zapobiegawczy jest
stosowny niesłusznie.
Cierpienia osoby chorej, zmuszonej mierzyć się ze swoimi dolegliwościami w
rygorystycznym reżimie tymczasowego aresztowania, są obiektywnie bardziej
dotkliwe. Oczywiste ograniczenia związane z dostępem do opieki medycznej,
niemożność wyboru lekarza i metody leczenia, a także drastycznie gorsze warunki
bytowe i rehabilitacyjne, prowadzą do pogłębienia traumy i intensywniejszego
poczucia krzywdy.
Ponadto słusznie podniesiono, że należy uwzględnić status majątkowy i
społeczny wnioskodawcy. Osoba o wyższym statusie materialnym i społecznym
miała na wolności realną możliwość korzystania z niestandardowych, bardziej
komfortowych lub intensywnych metod leczenia, rehabilitacji oraz opieki, co w
warunkach aresztu było w takim zakresie niemożliwe. Utrata tej możliwości wyboru i
dostępu do ponadstandardowej opieki stanowi dodatkowy, istotny element
pogłębiający poczucie krzywdy i dyskomfortu. Zwłaszcza, gdy pewne zmiany
zdrowotne stały się nieodwracalne.
Podsumowując ten wątek, choć aresztowanie mogło nie być przyczyną
wszystkich chorób somatycznych, to bez wątpienia było przyczyną, dla której J.W.
musiał te choroby przechodzić w warunkach radykalnie mniej komfortowych i bardziej
dolegliwych niż na wolności. Ta okoliczność wymaga odpowiednio innej oceny
II KK 86/25
8
zasądzonego zadośćuczynienia, gdyż niesłuszne aresztowanie w sposób wtórny,
lecz istotny, intensyfikowało cierpienie wynikające z jego złego stanu zdrowia.
Nadto Sąd Okręgowy, a w ślad za nim Sąd II instancji, w kwestii utraconego
wynagrodzenia jako elementu szkody majątkowej, przyjął, że szkoda wnioskodawcy
z tego tytułu nie została udowodniona. Sąd II instancji oparł to stanowisko na analizie
dokumentów nadesłanych przez Urzędy Skarbowe w L. (Pierwszy i Drugi). Z pisma
Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w L. z dnia 24 listopada 2017 roku
jednoznacznie wynikało, że Spółka M. za lata 2004 i 2005 wykazywała stratę, a za
lata 2006 i 2007 wykazywała tylko wartości zerowe. W konsekwencji Sąd uznał, że z
uwagi na wyniki bilansowe i brak wykazanych zobowiązań z tytułu wynagrodzeń w
bilansie Spółki M. na dzień 31 grudnia 2004 roku (podpisanym przez wnioskodawcę),
nie sposób przyjąć, że J.W. mógłby uzyskiwać w tej Spółce jakiekolwiek
wynagrodzenie w okresie aresztowania. Jednocześnie Sąd odwoławczy wskazał, że
nie ma dowodów na to, że wnioskodawca mógłby uzyskiwać wynagrodzenie z innych
źródeł, a także, iż nie zostało udowodnione poniesienie szkody z tytułu utraconego
wynagrodzenia także po uchyleniu środka zapobiegawczego.
Zarzuca się zasadnie w środkach odwoławczych Sądowi odwoławczemu, że
ten nie dokonał należytej i pełnej oceny dowodów mających kluczowe znaczenie dla
ustalenia potencjalnego dochodu wnioskodawcy, w szczególności dowodów
osobowych, z których wynikało, że J.W. posiadał unikalne kwalifikacje
menedżerskie oraz utrzymywał relatywnie wysoki poziom życia. Kwalifikowana kadra
menedżerska ma obiektywną wartość rynkową i zdolność do generowania dochodu.
Wniosek Sądu II instancji, iż brak dochodu ze spółki (wynikający z jej
bilansowej straty) oraz brak wykazanych zobowiązań podatkowych automatycznie
oznacza, że osoba posiadająca rzeczywiste kompetencje biznesowe i utrzymująca
wysoki standard życia przez lata nie uzyskiwała w ogóle żadnego dochodu i
konsekwentnie przez kolejne 2 lata tymczasowego aresztowania nie mogła go
uzyskiwać jest sprzeczny z zasadami prawidłowego rozumowania oraz
doświadczeniem życiowym. Fakt, że z dokumentów Urzędu Skarbowego wynika np.
określona wysokość zapłaconego podatku, nie wyklucza automatycznie możliwości
uzyskiwania przez daną osobę dochodu przez wskazane lata (z innych źródeł lub
gdy dochód był transferowany w innej formie niż klasyczne wynagrodzenie np.
II KK 86/25
9
poprzez dywidendy lub inne formy poboru środków ze spółki, które jednak stanowią
realne źródło utrzymania). Szacując szkodę wynikłą z przebywania w areszcie nie
można bez ryzyka zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k. poprzestać na twierdzeniach, że
osoba o ugruntowanej pozycji zawodowej, z wieloletnim doświadczeniem, mająca w
jakimś wymiarze unikalne kompetencje rynkowe w trakcie owego niesłusznego
tymczasowego aresztowania nie generowałaby jakiegokolwiek dochodu. Na rażący
brak prawidłowości takiego toku rozumowania nie wpływa to, że istniały dowodowe
trudności w precyzyjnym wykazaniu realnych dochodów oskarżonego w okresie
poprzedzającym pozbawienie wolności. Rację ma skarżący podkreślając, że na
gruncie zebranego materiału dowodowego nie jest zasadne uznanie, że dochód
sprawcy w toku lat, które spędził w areszcie byłby zerowy. Taki wniosek jest w
oczywisty sposób sprzeczny z elementarnym doświadczeniem życiowym uczestnika
życia gospodarczego.
Sąd odwoławczy miał obowiązek prawidłowo rozważyć argumenty
apelacji dotyczące tych dowodów (np. zeznań świadków lub opinii biegłego), które
wskazywały na rzeczywisty potencjał dochodowy i poziom życia J.W. Pominięcie
tych aspektów i oparcie ustaleń wyłącznie na bilansowej stracie spółki M. oraz
danych z Urzędów Skarbowych, bez dokonania wnikliwej oceny całości
zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście możliwości i chęci podjęcia
przez Powoda innej działalności zarobkowej, stanowi uchybienie
proceduralne mające wpływ na wysokość orzeczonej szkody majątkowej. Prowadziło
ono bowiem do akceptacji sprzecznej z dyspozycją art. 7 k.p.k. konkluzji, jakoby
wnioskodawca, przy uwzględnieniu jego kompetencji i doświadczenia nie miał
jakichkolwiek perspektyw zarobkowych, nawet w wymiarze minimalnego
wynagrodzenia.
Należało wobec powyższego orzec jak w sentencji
Andrzej Stępka
[WB]
Włodzimierz Wróbel Eugeniusz Wildowicz
