II KK 483/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 maja 2025 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący)
SSN Kazimierz Klugiewicz
SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)
Protokolant Małgorzata Szmit
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Marka Zajkowskiego,
w sprawie J. B.
skazanego z art. 296 § 3 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 21 maja 2025 r. kasacji
wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt VIII AKa 391/23
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt XII K 234/17,
1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;
2. zarządza zwrot J. B. wniesionej opłaty od kasacji.
Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Paweł Wiliński
UZASADNIENIE
II KK 483/24
2
Wyrokiem z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt XII K 234/17, Sąd Okręgowy w
Warszawie uznał J. B. za winnego czynu z art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 k.k.
w zb. z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art.
12 k.k., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 listopada 2018 r. w zw. z art. 4
§ 1 k.k., za który wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności, warunkowo
zawieszając jej wykonania na okres próby 5 lat. Nadto, orzekł wobec oskarżonego
obowiązek naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz P. w W. w
Likwidacji kwoty 2.000.000 zł.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z
dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt II AKa 299/22, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na
podstawie art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w
Warszawie do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 25 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, sygn. akt
VIII Aka 391/23 utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego,
zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
„I. Mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę prawa karnego procesowego —
art. 439 § 1 pkt. 2 kpk polegająca na nienależytej obsadzie sądu z uwagi na to,
iż w referentem sprawy był sędzia X. Y., co do którego z uwagi na wadliwy
proces nominacyjny, silne powiązania z władzą wykonawczą w szczególności
w osobie byłego Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego a nadto
jego aktywność jako rzecznika dyscyplinarnego prowadzi do stwierdzenia braku
bezstronności i niezależności sądu a w konsekwencji do uznania nienależytej
obsady sądu orzekającego w II Instancji.
II. Mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę prawa karnego procesowego - art.
439 § 1 pkt. 9 kpk w zw. z art. 14 § 1 kpk, to jest naruszenia zasady skargowości
polegającą na wyjściu Sądu Okręgowego w zaskarżonym orzeczeniu poza
ramy zdarzenia faktycznego objętego zarzutem aktu oskarżenia poprzez
II KK 483/24
3
zmianę kwalifikacji prawnej czynu i przypisanie oskarżonemu innego
tożsamościowe czynu,
III. Mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę prawa karnego procesowego - art.
433 § 2 kpk i art. 457 § 3 kpk polegającą na nierozpoznaniu przez Sąd
Odwoławczy zarzutów podniesionych w apelacji (istoty sprawy) a
skoncentrowaniu uwagi przez sąd ad quem w uzasadnieniu orzeczenia na
polemice z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29.11.2023r. sygn. II KK
363/23.”
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu
odwoławczego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Regionalnej w Warszawie
wniosła o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.
Na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o uznanie,
że w sprawie wystąpiła wskazana bezwzględna przyczyna odwoławcza, a w
konsekwencji o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie i przekazanie
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy okazała się zasadna w zakresie, w jakim podniesiono w niej
zarzut wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.,
związanej z udziałem w składzie Sądu odwoławczego sędziego SA X. Y.. Obligowało
to do uchylenia orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie i przekazania sprawy
do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W tym zakresie Sąd Najwyższy
orzekający w niniejszym składzie podzielił ocenę przedstawioną już w
dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do tego samego
sędziego i zawarte tam szczegółowe rozważania (wyrok SN z 15 lutego 2024 r., IV
KK 327/23 oraz wyrok SN z 13 marca 2025 r., IV KK 28/24).
Punktem wyjścia dokonanej oceny jest treść z pkt. 2 uchwały połączonych Izb
Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia
23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK 2020, z. 2 poz. 7). Zgodnie z nim
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność w
II KK 483/24
4
składzie sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także
wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w
sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powołania prowadzi, w konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w
rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej (KPP – skrót SN) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC – skrót SN)”.
Sąd Najwyższy podtrzymuje wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie pogląd o
zachowaniu mocy obowiązującej wskazanej wyżej uchwały (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, oraz m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22, z dnia 13
kwietnia 2023 r., III CB 6/23 i z dnia 19 października 2023 r., I ZB 52/22). Próby
kwestionowania tego stanu rzeczy nie znajdują uzasadnienia w obowiązującym
stanie prawnym, a w zakresie w jakim podejmowane są przez osoby dotknięte
uchybieniem tożsamym z tym wskazanym w treści uchwały, obarczone są nadto
wadą określana jako zakaz orzekania we własnej sprawie.
Równocześnie, tożsame wnioski co do standardu bezstronności sądu i
sędziego oraz znaczenia udziału niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa w
powoływaniu sędziów, jak te wynikające z powołanej wyżej uchwały SN, wynikają
także z rozstrzygnięć organów międzynarodowych (zob. wyroki ETPCz: z dnia 22
lipca 2021 r., w sprawie Reczowicz przeciwko Polsce [skarga nr 43447/19]; z dnia 8
listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi nr 49868/19 i
57511/19]; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce
[skarga nr 1469/20]; z dnia 15 marca 2022 r. [Wielka Izba], Grzęda przeciwko Polsce
[skarga 43572/18]; z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce [skarga nr
50849/21]; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej [TSUE] z dnia 15 lipca
2021 r., C-791/19, Komisja Europejska przeciwko Polsce). Wynika z nich w istocie
II KK 483/24
5
jednolity model szczególnego testu, pozwalającego na ustalenie, kiedy wady w
procesie nominacyjnym konkretnego sędziego prowadzą na gruncie krajowym do
stwierdzenia nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a na
gruncie konwencyjnym do uznania, że skład sądu z udziałem tak powołanego
sędziego nie stanowi sądu „ustanowionego na mocy ustawy”, o którym mowa w art.
6 ust. 1 EKPC.
W niniejszym postępowaniu przyczyną stwierdzenia wystąpienia
bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. był fakt zasiadania
w składzie Sądu odwoławczego SSA X. Y.. Jak wskazano wyżej Sąd Najwyższy
podziela w tym zakresie stanowisko zajęte w dotychczasowym orzecznictwie Sądu
Najwyższego (wyrok SN z 15 lutego 2024 r., IV KK 327/23 oraz wyrok SN z 13 marca
2025 r., IV KK 28/24), w którym przeprowadzono test bezstronności wskazanego
sędziego, stwierdzając, że jego wynik jest negatywny, a w konsekwencji, iż doszło
do wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.
Z tego powodu nie jest konieczne ponowne szczegółowe badanie okoliczności
dotyczących wskazanego sędziego, a wystarczające będzie odwołanie się do
ustaleń przedstawionych w powołanych orzeczeniach Sądu Najwyższego i
zwrócenie uwagi na najważniejsze okoliczności, wskazujące na postawę sędziego
wobec destrukcyjnych dla polskiego wymiaru sprawiedliwości zmian dokonywanych
od roku 2017 r. przez ówczesną władzę ustawodawczą i wykonawczą, okoliczności
wykraczających poza sam fakt uzyskania nominacji na urząd sędziego sądu
powszechnego z udziałem niekonstytucyjnie ukształtowanej Krajowej Rady
Sądownictwa. Zaliczyć należy do nich w szczególności następujące okoliczności
związane z sędzią X. Y.: 1) wymieniony sędzia, będący początkowo sędzią Sądu
Rejonowego w N., decyzją Ministra Sprawiedliwości został powołany na stanowisko
Prezesa Sądu Rejonowego w N. (od 9.1.2018 do 6.2022); 2) decyzją Ministra
Sprawiedliwości był delegowany do orzekania w Sądach Okręgowych: w E. (od
1.2.2018 do 31.7.2018), W. (od 1.1.2019), O. (od 1 lipca 2022 r.); 3) decyzją Ministra
Sprawiedliwości objął stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego w O. (od czerwca
2022); 4) decyzją Ministra Sprawiedliwości powołany został na stanowisko Zastępcy
Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych (18.6.2018 r.) i
stanowisko to przyjął w sytuacji, w której wiedzą powszechną było dążenie organów
II KK 483/24
6
władzy wykonawczej, w tym zwłaszcza Ministra Sprawiedliwości, do
podporządkowania sobie sądów z pozbawieniem ich niezależności niezbędnej do
sprawowania władzy sądowniczej w rozumieniu w jakim jest ona ukształtowana w
Konstytucji RP; 5) pełniąc funkcję Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów
Sądów Powszechnych wszczynał postępowania dyscyplinarne wobec sędziów
stosujących prawo europejskie; 6) Minister Sprawiedliwości powołał go w skład
Zespołu do spraw czynności Ministra Sprawiedliwości podejmowanych w
postępowaniach dyscyplinarnych sędziów i asesorów sądowych; 7) wskazany sędzia
zasiadał od 2019 r. z powołania Ministra Sprawiedliwości w komisjach
egzaminacyjnych na aplikacji adwokackiej i radcowskiej, otrzymując dodatkowe
wynagrodzenie; 8) został powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Okręgowego
w E. postanowieniem Prezydenta RP z dnia 27 kwietnia 2021 r., w konkursie, którego
przebieg nasuwa (jak wskazano bliżej w sprawach II KK 327/23 oraz II KK 28/24)
istotne wątpliwości, a Uchwała Krajowej Rady Sądownictwa z 19 marca 2019 r.,
rekomendująca powołanie tego sędziego, została uchylona przez Sąd Najwyższy,
kolejną pozytywną dla niego uchwałę KRS podjęła, chociaż miał mniejsze
doświadczenie i krótszy staż orzeczniczy od kandydatów, dyskredytując opinię
Kolegium Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, które wypowiadając się co do kilku
kandydatów, negatywne stanowisko co nominacji zajęło tylko w odniesieniu do
sędziego X. Y.; 9) był w 2018 r. pełnomocnikiem ubiegającego się o wybór do
Krajowej Rady Sądownictwa sędziego X.1 Y.1 oraz podpisał jego listę poparcia; 10)
w 2021 r. podpisał się na 7 listach poparcia dla kandydatów do Krajowej Rady
Sądownictwa ([…]), lekceważąc w ten sposób jednoznacznie orzeczenia ETPCz, w
których podważono legalności tzw. „neo-KRS” i akcentowano prawo do sądu
niezależnego, niezawisłego, ustanowionego ustawą; 11) na stanowisko sędziego
Sądu Apelacyjnego w Warszawie powołany został postanowieniem Prezydenta RP z
14 sierpnia 2023 r., co oznacza że awans ze stanowiska sędziego Sądu Rejonowego
w N., tj. sądu w apelacji gdańskiej do stanowiska sędziego Sądu Apelacyjnego w
Warszawie uzyskał w ciągu niespełna 4 lat, wypełnionych pełnieniem licznych funkcji
i stanowisk z poruczenia Ministra Sprawiedliwości.
Suma tych okoliczności prowadzi do stwierdzenia, że SSA X. Y. znalazł się w
gronie tych sędziów, których ówczesna władza, zwłaszcza wykonawcza, obdarzała
II KK 483/24
7
zaufaniem zdecydowanie większym niż innych, którzy legitymowali się podobnymi
osiągnięciami zawodowymi i stażem orzeczniczym, akceptowali działania
wymierzone przeciwko niezależności sądów i próby ich podporządkowania woli
politycznej ministra sprawiedliwości, a w przypadku sędziego X. Y. aktywnie w nich
uczestniczyli, uzyskując niezaprzeczalne korzyści i liczne awanse. Oczywistym jest,
że w odbiorze powszechnym, w tym w odbiorze obiektywnego zewnętrznego
obserwatora rozwój tej kariery zawodowej i podejmowane zachowania przez
wskazanego sędziego, prowadzić mogły do uzasadnionego obiektywnie
przeświadczenia, że nie jest to sędzia gwarantujący bezstronność i niezależność, w
tym zwłaszcza od organów władzy wykonawczej.
To właśnie, a nie tylko sam fakt uzyskania ostatecznej akceptacji
niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa, w konkursach na kolejne stanowiska
sędziowskie prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie podobnie jak we
wskazanych wcześniej doszło do zmaterializowania się uzasadnionych wątpliwości,
odnośnie do instytucjonalnej bezstronności wskazanego sędziego – a w
konsekwencji do przełamania zasady domniemania niezawisłości i bezstronności, o
skutkach wskazanych w art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k.
Powyższe musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości.
Przy ponownym rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny w Warszawie podejmie
czynności pozwalające na uniknięcie uchybienia, które stało się przyczyną wydania
przez Sąd Najwyższy wyroku kasatoryjnego.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
Kazimierz Klugiewicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Paweł Wiliński
