Sygn. akt II KK 432/22
POSTANOWIENIE
Dnia 12 października 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Adam Roch
po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r.
w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron,
sprawy skazanych: Z. K. i A. S.
za czyny z art. 190 § 1 k.k.
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanych
od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie
z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. X Ka 994/21,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza
w Warszawie z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. III K 716/17
na podst. art. 535 § 3 k.p.k.
postanowił:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć skazanych kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Z. K. została oskarżona o to, że w dniu 15 listopada 2016 roku w W. na
bazarze „[…]" kierowała groźby pozbawienia życia wobec B. A., przy czym groźby
te wzbudziły u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, tj. o czyn
z art. 190 § 1 k.k. A. S. został oskarżony o to, że w dniu 14 listopada 2016 roku w
W. na bazarze „[…]" kierował groźby pozbawienia życia wobec B. A., przy czym
groźby te wzbudziły u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, tj.
o czyn z art. 190 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 19 lipca 2021 roku, sygn. akt III K 716/17, Sąd Rejonowy
dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie:
1. oskarżoną Z. K. uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu i za to na
podstawie art. 190 § 1 k.k. skazał ją na karę grzywny w wysokości 200 stawek
dziennych, określając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych;
2. oskarżonego A. S. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to
na podstawie art. 190 § 1 k.k. skazał go na karę grzywny w wysokości 200
stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki na kwotę 10 złotych;
3. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził solidarnie od oskarżonych na rzecz
oskarżycielki posiłkowej B. A. kwotę 2500 złotych tytułem zadośćuczynienia za
doznaną krzywdę;
4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził solidarnie od oskarżonych na rzecz
oskarżyciela posiłkowego M. A. kwotę 2500 złotych tytułem zadośćuczynienia
za doznaną krzywdę;
5. na podstawie art. 41a § 1 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonych
zakaz kontaktowania się w jakikolwiek bezpośredni sposób z oskarżycielami
posiłkowymi B. A. i M. A. na okres 3 lat;
6. na podstawie art. 41a § 1 i 4 k.k., art. 43 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonych
zakaz zbliżania się do oskarżycieli posiłkowych B. A. i M. A. na odległość
mniejszą niż 100 metrów na okres 3 lat.
Powyższy wyrok zaskarżył obrońca oskarżonych. W wyniku tego sąd
odwoławczy zmienił orzeczenie jedynie w zakresie środków kompensacyjnych i
karnych.
Kasację od wyroku sądu odwoławczego wywiódł obrońca, zarzucając mu
rażące naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść
orzeczenia, tj. art 433 § 1 k.p.k. w zw. z art 17 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2
zd. 2 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu wadliwej kontroli odwoławczej i w
następstwie tego uchybienia niezasadne zaakceptowanie przypisanego przez Sąd
Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie w wyroku o sygn. akt III K 716/17
popełnienia przestępstwa przez oboje skazanych z art. 190 § 1 k.k., w sytuacji, w
której pokrzywdzona B. A. nie złożyła w toku postępowania skutecznie wniosku o
ściganie Z. K. oraz A. S., co stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą, o
której mowa art 439 § 1 pkt 9 k.p.k., a co sąd okręgowy winien wziąć pod uwagę w
ramach kontroli odwoławczej i wydać rozstrzygnięcie uchylające wyrok sądu
pierwszej instancji.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wywiedziona przez obrońcę skazanych kasacja okazała się oczywiście
bezzasadna.
Nie ma racji skarżący twierdząc, że w realiach niniejszej sprawy
oskarżycielka posiłkowa nie złożyła skutecznego wniosku o ściganie skazanych Z.K.
oraz A. S.. Podnosząc powyższy zarzut obrońca wskazywał, że opisując zdarzenie
z udziałem A. S., w rubryce przeznaczonej na złożenie wniosku o ściganie, widnieje
jedynie podpis pokrzywdzonej oraz data 14.11.2016 roku, zaś jako osoba, wobec
której pokrzywdzona miała złożyć wniosek o ściganie wskazany jest nie A. S., ale
mężczyzna o imieniu S., obywatel A.. Nadto obrońca wskazywał także, że zeznając
w dniu 15 listopada 2016 roku pokrzywdzona nie złożyła wniosku o ściganie w
związku z czynem popełnionym przez Z. K..
Lektura akt nie potwierdziła jednak sformułowanego przez obrońcę zarzutu.
Ustawa nie wprowadza szczególnej formy wniosku, co oznacza, że może on
zostać złożony zarówno pisemnie, jak i ustnie do protokołu (art. 143 § 1 pkt 1 k.p.k.).
Istotne jest przy tym, aby w sposób jednoznaczny została wyrażona wola ścigania,
chociażby zawierająca się w formule „żądania ukarania winnych” (zob. np. uchwała
SN z dnia 13 października 1971 r., VI KZP 34/71, OSNKW 1972/1/2; wyrok SN z
dnia 21 maja 1973 r., III KR 89/73, Biul. SN 1973/12/205; wyrok SN z 12.12.1985 r.,
II KR 372/85, OSNKW 1986/9–10/80).
W niniejszej sprawie, w protokole przyjęcia ustnego zawiadomienia o
przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej, w
dniu 14 listopada 2016 roku, B. A. wskazała m. in: „w dniu 14.11.2016 r. w godz.
13:10-13:35 w W. na terenie targowiska […] mężczyzna obywatel Armenii o imieniu
A. groził mi śmiercią. Obawiam się spełnienia tych gróźb i wnoszę o ściganie i
ukaranie tych ludzi za groźby kierowane wobec mnie” (k. 23). Z uwagi na fakt, iż
kolejnego dnia ponownie doszło do zdarzenia z udziałem pokrzywdzonej, złożyła
ona w tym zakresie zeznania uzupełniające, wprost wskazując, iż czyni to „w
nawiązaniu do złożonego przeze mnie zawiadomienia w dniu wczorajszym (…)”,
obejmując – jak należy uznać – złożonym wnioskiem o ściganie sprawców gróźb
karalnych także zdarzenie z dnia 15 listopada 2016 roku. Początkowo
postępowanie było bowiem prowadzone w sprawie zdarzeń opisanych jako groźby
pozbawienia życia kierowane wobec B. A. w okresie od dnia 29 września do 15
listopada 2016 roku, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. (k. 51) – a
zatem jedno przestępstwo, odnośnie do którego pokrzywdzona złożyła wniosek o
ściganie wprost, w sposób niemogący budzić jakichkolwiek wątpliwości.
Przypomnieć zaś należy, iż zgodnie z art. 12 § 1 i 2 k.p.k., w sprawach o
przestępstwa ścigane na wniosek postępowanie z chwilą złożenia wniosku toczy
się z urzędu, a w razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców
obowiązek ścigania obejmuje również inne osoby, których czyny pozostają w
ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku. Nadto, po pierwotnym
umorzeniu dochodzenia, B. A. złożyła zażalenie na tę decyzję, dotyczącą
kierowanych wobec niej gróźb, artykułując dążenie do ścigania i ukarania
sprawców popełnionych na jej szkodę przestępstw (k. 53).
Przesłuchiwana po raz kolejny w charakterze świadka w dniu 8 sierpnia 2017
roku pokrzywdzona, odnosząc się do obu zdarzeń, podczas których doszło do
kierowania gróźb pozbawienia życia pod jej adresem, wyraźnie zeznała, iż „ A. i Z.
(…) chcą przejąć nadzór na bazarem, oni chcą się wzbogacać (…). Czuję się cały
czas zastraszona, obawiam się o siebie, męża, podtrzymuję złożony wniosek o
ściganie i ukaranie sprawcy. (…) Nie wiem co sprawcy gróźb mieli osiągnąć
zeznając takie rzeczy, nie powinni mi grozić” (k. 60v).
Niezależnie od powyższych okoliczności, w doktrynie przyjmuje się, że w
przypadku braku wyraźnego oświadczenia, czy też istnienia wątpliwości w tym
zakresie, wniosek o ściganie można złożyć w każdym czasie, także po wniesieniu
aktu oskarżenia. Wymóg taki spełnia również oświadczenie pokrzywdzonego, że
przyłącza się do procesu roli oskarżyciela posiłkowego. W takiej sytuacji wola
ścigania jest wyraźna i brak uprzedniego wniosku o ściganie uznać należy za
konwalidowany (J. Kosonoga (w:) red. R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks
postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, Warszawa 2017, s. 204-
205; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. 1, Warszawa
2014, s. 107). W tym kontekście odnotować trzeba, że podczas rozprawy w dniu 24
maja 2019 roku pokrzywdzona złożyła oświadczenie o chęci działania w
charakterze oskarżyciela posiłkowego i z takim statusem występowała w toku
postępowania przed sądem (k. 284). Nie sposób zatem uznać, by nie wyrażała
jednoznacznie niezbędnej woli ścigania i ukarania sprawców w toku prowadzonego
postępowania karnego w rozumieniu art. 12 § 1 k.k. Wniosek taki byłby zupełnie
dowolny, mając także na uwadze fakt, że działający wszak w jej imieniu
pełnomocnik w mowie końcowej przed sądem I instancji wprost wskazał, że wnosi o
skazanie oskarżonych (k. 790).
W realiach sprawy, postępowanie obejmujące zdarzenia stanowiące
przedmiot postępowania kasacyjnego niewątpliwie wskutek złożenia niezbędnego
wniosku o ściganie toczyło się z urzędu. Tym samym wywiedziona przez obrońcę
kasacja nie mogła zostać uwzględniona i należało ją oddalić jako oczywiście
bezzasadną, obciążając skazanych kosztami postępowania kasacyjnego.
[as]
