II KK 37/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 marca 2025 r.
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Antoni Bojańczyk
SSN Stanisław Stankiewicz
w sprawie J. Z.
skazanego z art. 190 § 1 w zw. z art. 12 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 25 marca 2025 r.,
kasacji, wniesionej na korzyść skazanego przez oskarżyciela publicznego,
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 16 września 2024 r., II Ka 415/24
utrzymującego w mocy
wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim
z dnia 4 marca 2024 r., II K 484/23
1) na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.
uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu
Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 4 marca 2024 r., II K
484/23 i na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 w zw. z art. 414 § 1 oraz art.
458, art. 518, art. 537 § 2 k.p.k. postępowanie karne przeciwko J. Z.
umarza;
II KK 37/25
2
2) obciąża oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego
wydatkami poniesionymi przez Skarb Państwa do kwoty 300
(trzystu) zł;
Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim nadzorowała postępowanie
przygotowawcze z zawiadomienia W. S. o czyny z art. 157 § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k.,
które miały zostać popełnione przez J. Z..
Postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Mińsku Mazowieckim
z dnia 5 września 2022 r. umorzono postępowanie o czyn z art. 157 § 2 kk na
podstawie art. 322 § 1 k.p.k. wobec stwierdzenia braku interesu społecznego w
objęciu ściganiem z urzędu, natomiast co do dwóch czynów z art. 190 § 1 k.k. na
postawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. wobec stwierdzenia, że czyny te nie zawierają
znamion czynów zabronionych.
Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim, po rozpoznaniu wniesionego przez
pełnomocnika pokrzywdzonego zażalenia, postanowieniem z dnia 7 listopada
2022 r., II Kp 418/22, uchylił zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazał
Prokuraturze Rejonowej w Mińsku Mazowieckim celem dalszego prowadzenia.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego Prokurator
Prokuratury Rejonowej w Mińsku Mazowieckim, postanowieniem z dnia 17 lutego
2023 r., ponownie umorzył postępowanie w sprawie.
Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone przez pokrzywdzonego ani
przez jego pełnomocnika i stało się prawomocne z dniem 3 marca 2023 r.
W dniu 21 marca 2023 r. pełnomocnik pokrzywdzonego wniósł do Sądu
Okręgowego w Siedlcach subsydiarny akt oskarżenia przeciwko J. Z. o to, że:
I. w dniu 14 czerwca 2022 r. w miejscowości K., gmina C., powiat m.,
województwo […], uderzył W. S. w głowę siekierą działając z zamiarem ewentualnym
usiłowania spowodowania u pokrzywdzonego W. S. ciężkiego uszczerbku na
zdrowiu, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął, gdyż pokrzywdzony odruchowo
uchylił się od ciosu i w wyniku czego doznał obrażenia rany ciętej w okolicy brody po
II KK 37/25
3
stronie lewej, tj. o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art.
157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,
II. w okresie od jesieni 2021 r. do wiosny 2022 r. w datach bliżej
nieustalonych w miejscowości K., gmina C., powiat m., województwo […], kierował
wobec pokrzywdzonego W. S. groźby karalne w trakcie poszczególnych zdarzeń
rzucając w kierunku pokrzywdzonego kamieniem, przykładając pięść do szczęki
pokrzywdzonego wypowiadając słowa „ja ci jeszcze wyprostuje tego nochala”,
przystawiając ostrze szpadla do szyi pokrzywdzonego wypowiadając słowa
„wykończę cię” oraz wypowiadając słowa „będziesz fruwał stąd’ wykonał kosa gest
koszenia, które to groźby wzbudziły u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę, że
zostaną spełnione, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.
Sprawę tę następnie Sad Okręgowy przekazał w trybie art. 35 § 1 k.p.k. do
Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim, jako rzeczowo właściwego do
rozpoznania sprawy.
Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim, wyrokiem z dnia 4 marca 2024 r., II K
484/23, uznał oskarżonego J. Z. w ramach zarzucanemu mu subsydiarnym aktem
oskarżenia czynu za winnego tego, że w okresie od nieustalonego dnia jesień 2021 r.
do przełomu kwietnia i maja 2022 r. w datach bliżej nieustalonych, w krótkich
odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w miejscowości K. gmina
C. kierował wobec pokrzywdzonego W. S. słownie i gestem groźby popełnienia
przestępstwa na jego szkodę w ten sposób, ze w nieustalonym dniu jesienią 2021 r.
przykładając pięść do szczęki pokrzywdzonego groził mu popełnieniem przestępstwa
przeciwko zdrowiu, nieustalonego dnia wiosną 2022 r. przystawiając ostrze szpadla
do szyi pokrzywdzonego, wypowiadał groźbę pozbawienia życia i następnie wiosną
2022 roku na przełomie kwietnia i maja groził wymienionemu gestem przy użyciu
kosy świadczącym o pozbawieniu życia, które to groźby wzbudziły u
pokrzywdzonego W. S. uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, czym wyczerpał
znamiona przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i na podstawie
wskazanych przepisów skazał go i na podstawie art. 190 § 1 k.k. w zw. z art 57b kk
wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 60 stawek dziennych grzywny, przyjmując
wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł,. Na podstawie art. 46 § 1 kk orzekł wobec
oskarżonego obowiązek zapłaty na rzecz oskarżyciela subsydiarnego kwoty 300 zł
II KK 37/25
4
tytułem zadośćuczynienia. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa opłatę
od kary w wysokości 120 zł i obciążył go kosztami procesu w kwocie 40 zł. Zasądził
od oskarżyciela subsydiarnego - W. S. 1008 zł, tytułem zwrotu wydatków związanych
z ustanowieniem pełnomocnika.
Apelację od tego wyroku złożył prokurator oraz obrońca oskarżonego J. Z. .
Prokurator zaskarżył wyrok w całości zarzucając obrazę przepisów postępowania,
która miała wpływ na treść wyroku a mianowicie art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410
k.p.k., wnosząc o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego (tak w oryginale) J.
Z. od popełnienia zarzucanego mu czynu. Z kolei obrońca oskarżonego zarzucił
wyrokowi naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść wyroku
– art. 7 k.p.k., art. 5 § 2, art. 7 oraz art. 410 k.p.k. i 7 w zw. z art. 410 i art. 424 § 1
k.p.k., a także błąd w ustaleniach faktycznych. Podnosząc takie zarzuty, obrońca
wniósł o zmianę wyroku i uniewinnienie oskarżonego, a ewentualnie o uchylenie
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy w Siedlcach, po rozpoznaniu wniesionych apelacji, wyrokiem
z dnia 16 września 2024 r., II Ka 415/24 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu
Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 4 marca 2024 r., II K 484/23.
Kasację od tego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając orzeczenie w całości
na korzyść oskarżonego i zarzucając rażące naruszenie przepisów prawa karnego
procesowego, stanowiące jednocześnie bezwzględną przyczynę odwoławczą z art.
439 § 1 pkt 9 k.p.k. mające istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 17 § 1
pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 330 § 2 k.p.k., poprzez prowadzenie postępowania sądowego
w sprawie, gdzie oskarżyciel nie miał uprawnienia do złożenia subsydiarnego aktu
oskarżenia, albowiem nie wykorzystał on co najmniej dwukrotnie uprawnienia
określonego w art. 306 § 1a k.p.k., tj. nie złożył zażalenia na ponowne umorzenie
postępowania przygotowawczego przez prokuratora w zakresie czynów co do
których złożył przedmiotowy subsydiarny akt oskarżenia, co w konsekwencji
doprowadziło do wydania prawomocnego wyroku skazującego J. Z. w sprawie gdzie
od początku istniała negatywna przesłanka procesowa wskazana w art. 17 § 1 pkt 9
k.p.k.
II KK 37/25
5
Podnosząc ten zarzut, prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim i
umorzenie postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwiało rozpoznanie jej na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Przepisy Kodeksu postepowania karnego jasno i precyzyjnie określają, kiedy
pokrzywdzony może wnieść subsydiarny akt oskarżenia (art. 55 § 1 k.p.k.). Musi on
dwukrotnie zaskarżyć postanowienie o odmowie wszczęcia postepowania lub jego
umorzeniu, przy czym drugie z zażaleń (odmiennie od pierwszego z nich) musi być
wniesione wyłącznie do prokuratora nadrzędnego (art. 330 § 2 zd. drugie k.p.k.). W
razie utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia pokrzywdzony, który co
najmniej dwukrotnie wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 lub 1a
k.p.k., w tym zaskarżył postanowienie utrzymane w mocy przez prokuratora
nadrzędnego, może wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 k.p.k.
W niniejszej sprawie ani pokrzywdzony, ani jego pełnomocnik nie zaskarżyli
drugiego postanowienia z dnia 17 lutego 2023 r. o umorzeniu postępowania, które –
z uwagi na jego niezaskarżenie – stało się prawomocne.
W takim układzie pokrzywdzony nie nabył w ogóle prawa do wniesienia
subsydiarnego aktu oskarżenia. Wniesiona w jego imieniu przez pełnomocnika
skarga oskarżycielska pochodziła więc od nieuprawnionego oskarżyciela. Sąd
Rejonowy w Mińsku Mazowieckim powinien był w takiej sytuacji postępowanie karne
umorzyć na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. (już na etapie merytorycznej kontroli
oskarżenia – art. 339 § 3 pkt 1 k.p.k.), czego błędnie nie zrobił. Sąd Okręgowy w
Siedlcach okoliczność tę powinien był z kolei dostrzec poza podniesionymi w
apelacjach prokuratora i obrońcy oskarżonego zarzutami z urzędu (ar. 439 § 1 pkt 9
w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.). Tego jednak także nie uczyniono.
Co więcej, zaszłości procesowych związanych z brakiem wypełnienia
wymogów upoważniających do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia nie
dostrzegli także: 1) występujący już na etapie postępowania przygotowawczego
II KK 37/25
6
pełnomocnik pokrzywdzonego (a następnie oskarżyciela posiłkowego
subsydiarnego), który powinien był zaskarżyć powtórnie wydane postanowienie o
umorzeniu postępowania, a przy braku jego zaskarżenia – powinien był nie wnosić
oskarżenia; 2) obrońca oskarżonego w sporządzonym przez niego środku
odwoławczym i 3) prokurator przekazujący Sądowi Rejonowemu akta, a także
wnoszący apelacje.
Z uwagi na błędy obu orzekających w sprawie Sądów przeprowadzono
zbędnie dwuinstancyjne postępowanie karne. Pomocny w tej mierze nie okazał się
być także prokurator, który zdecydował się na podjęcie czynności wyłącznie po
wydaniu przez Sąd Rejonowy wyroku skazującego, wnosząc apelację na korzyść
oskarżonego, jednak wyłącznie z zarzutami zmierzającymi do wykazania niewinności
oskarżonego, nie dostrzegając w ogóle kwestii niedopuszczalności procesu.
Podobnie ma się rzecz z obrońcą oskarżonego, który przystąpił do sprawy po
wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji. We wniesionym środku odwoławczym
nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. (art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.),
co pozwala sądzić, że kwestia ta w ogóle nie była przedmiotem analizy przez obrońcę.
W tej sytuacji trudno uznać, że obrońca oskarżonego w sposób należyty
reprezentował interesy oskarżonego w tej sprawie.
To samo trzeba odnieść do pełnomocnika pokrzywdzonego, a następnie
oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego, który nie zaskarżając do prokuratora
nadrzędnego ostatniego postanowienia o umorzeniu postępowania, pozbawił
pokrzywdzonego możliwości skutecznego wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia.
Było to pierwszym błędem. Drugim było wniesienie w tej sytuacji aktu oskarżenia, co
naraziło pokrzywdzonego ostatecznie na konieczność ponoszenia zbędnych
wydatków związanych z jego reprezentacją przez pełnomocnika, kosztów procesu, a
także – jeżeli takie zostaną w przyszłości orzeczone – wydatków związanych z
ustanowieniem przez oskarżonego obrońcy.
Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Najwyższy, z mocy art. 537 § 2
k.p.k. i art. 535 § 5 k.p.k., orzekł jak w wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie
art. 632 pkt 1 w zw. z art. 640 § 1 i 2 k.p.k.
II KK 37/25
7
[J.J.]
[r.g.]
Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Stanisław Stankiewicz
