II KK 310/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 lutego 2025 r.
SSN Igor Zgoliński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Paweł Kołodziejski
SSN Stanisław Stankiewicz
Protokolant Monika Zawadzka
przy udziale prokuratora Dariusza Gabrela
w sprawie A.R.
w przedmiocie umorzenia postępowania karnego
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 27 lutego 2025 r.,
kasacji wniesionej przez Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko
Narodowi Polskiemu - Zastępcy Prokuratora Generalnego
od postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie
z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III K 686/22,
uchyla zaskarżone postanowienie, a sprawę przekazuje
Sądowi Rejonowemu Lublin - Zachód w Lublinie do ponownego
rozpoznania.
Paweł Kołodziejski Igor Zgoliński Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie postanowieniem z dnia 19 grudnia
2022r., sygn. akt III K 686/22, na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. umorzył
postępowanie karne wobec A.R. w sprawie o czyn polegający na tym, że w okresie
czasu od 8 marca 1952 r. do 23 lipca 1952 r. w L., będąc funkcjonariuszem
państwa komunistycznego, oficerem śledczym Wojewódzkiego Urzędu
Bezpieczeństwa Publicznego w L., przekraczając swoje uprawnienia, w celu
II KK 310/23
2
uzyskania określonej treści zeznań, znęcał się fizycznie i moralnie nad
pozostającym w przemijającym stosunku zależności zatrzymanym do sprawy sygn.
SR […]/53 J.Z., w ten sposób, że kilkakrotnie podczas wielogodzinnych czynności z
udziałem pokrzywdzonego, bił go pięścią po brzuchu oraz pluł mu w twarz, przy
czym czyn ten polegał na stosowaniu represji i nosił charakter poważnego
prześladowania z powodu przynależności pokrzywdzonego do nielegalnej
organizacji „WiN” podlegającej wówczas „[…]”, tj. o przestępstwo z art. 246
Rozporządzenia Prezydenta z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny (Dz.U. z 1932 r.,
Nr 60, poz. 571 z późn. zm.) w zw. z art. 291 k.k. z 1932 r. w zw. z art. 2 pkt 1 i art.
3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej (Dz.U. nr 1998 r.
Nr 155 poz. 1016 z późn. zm.; ustawa o IPN).
Od tego orzeczenia kasację w trybie art. 521 § 1 k.p.k. wniósł Dyrektor
Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępca
Prokuratora Generalnego. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść
orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 17 § 1 pkt 11
k.p.k. oraz art. 22 § 1 k.p.k. wobec stwierdzenia, iż w sprawie zachodzi negatywna
przesłanka kontynuowania procesu - tj. inna okoliczność wyłączająca ściganie
określona w art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., co było konsekwencją nieprawidłowego
zastosowania wyżej wymienionych przepisów poprzez przyjęcie błędnego poglądu
prawnego wyrażonego przez Sąd, polegającego na uznaniu, że stwierdzona u
oskarżonego A.R. niezdolność do udziału w postępowaniu z powodu choroby
stanowi przeszkodę o charakterze niekończącym się, będącą inną okolicznością
wyłączającą ściganie i skutkującą koniecznością umorzenia postępowania karnego,
w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, że
przeszkoda taka stanowi wyłącznie przesłankę do zawieszenia postępowania na
podstawie art. 22 § 1 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja okazała się zasadna i wiodła do uchylenia zaskarżonego
postanowienia. Słusznie podniesiono, że doszło do rażącego naruszenia przepisów
II KK 310/23
3
prawa procesowego - art. 22 § 1 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. - poprzez uznanie,
że stwierdzona u oskarżonego, mająca charakter trwały i nieodwracalny
niezdolność do udziału w postępowaniu stanowi przeszkodę, która jest „inną
okolicznością wyłączającą ściganie” w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., co
skutkowało koniecznością umorzenia postępowania karnego. Postąpienie tego
rodzaju stanowi przejaw rażąco nieprawidłowej wykładni przepisów, albowiem stoi
w jaskrawej kolizji z treścią art. 22 § 1 k.p.k. Miało też oczywisty wpływ na treść
zaskarżonego kasacją orzeczenia. W pojęciach "choroba psychiczna lub inna
ciężka choroba", o których mowa w art. 22 § 1 k.p.k., mieszczą się także
najpoważniejsze choroby i stany terminalne, związane z końcową fazą życia. Owe
stany chorobowe posiadają naturę faktyczną i nie dają podstaw do uznania, że
zachodzi "inna okoliczność wyłączająca ściganie", o której traktuje art. 17 § 1 pkt 11
k.p.k. W kręgu tego drugiego pojęcia zawierają się bowiem li tylko przeszkody
natury prawnej. Podzielić należy tu stanowisko wyrażone w postanowieniu SN z 31
marca 2016r., II KK 313/15, będące skądinąd przejawem konsekwentnej i stałej linii
orzeczniczej, iż choć „w doktrynie pojawiły się głosy, że "inną okolicznością
wyłączającą ściganie" może być nierokujący nadziei na poprawę stanu zdrowia
oskarżonego, który nie tyle czasowo uniemożliwia prowadzenie wobec niego
postępowania, ile wręcz wyklucza możliwość prowadzenia w przyszłości [zob. T.
Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2014, tom I, s.
152-153; M. Kurowski (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz pod red. D.
Świeckiego, Warszawa 2015, tom I, s. 140], ale - w przekonaniu Sądu Najwyższego
- nie wytrzymują one krytyki. Warto podkreślić, że podobne zapatrywania są obce
judykaturze. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych dominowały
poglądy zgoła przeciwne. Według nich przez "inne okoliczności wyłączające
ściganie" w ujęciu art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. rozumie się przeszkody natury prawnej,
wynikające z norm Kodeksu postępowania karnego oraz przepisów innych ustaw
lub umów międzynarodowych; wszelkie natomiast stany mające charakter
przeszkód faktycznych uniemożliwiających prowadzenie postępowania stanowią
podstawę do zawieszenie tego postępowania w oparciu o art. 22 § 1 k.p.k. Jeżeli
więc oskarżony nie może brać udziału w procesie z powodu choroby psychicznej
lub innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się na czas trwania przeszkody
II KK 310/23
4
(zob. postanowienie SN z dnia 2 października 2007 r., II KK 17/07; postanowienie
SA w Łodzi z dnia 15 lipca 2009 г., II AKz 471/09, Prok. i Pr. - wkl. 2010/12/14;
postanowienie SA w Katowicach z dnia 16 kwietnia 2014 г. II AKz 151/14, Biul.
SAKa 2014/2/17). Wychodząc z założenia, że zbiór norm obowiązujących w Polsce
jest uporządkowany i jednolity, oraz kierując się domniemaniem, iż prawodawca nie
stanowi norm sprzecznych i zbędnych, należało stwierdzić: skoro w obrębie pojęć z
art. 22 § 1 k.p.k. określających stan zdrowia oskarżonego ustawodawca nie
wprowadził rozróżnień na choroby o mniejszym czy większym natężeniu (według
takich czy innych kryteriów), to rozróżnień takich - lege non distinguente - nie wolno
wprowadzać interpretatorowi. W konsekwencji: jeśli w art. 22 § 1 k.p.k. wymienione
są poważne stany chorobowe uniemożliwiające toczenie się procesu i wśród nich
znajdują się przypadki najgroźniejsze, a więc i choroby śmiertelne, skutkujące
zawieszenie postępowania, to nie mogą być one siłą rzeczy równocześnie
przyczyną wyłączającą proces, czyli ujemną przesłanką procesową prowadzącą do
umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Rozumowanie
przeciwne oznaczałoby nieracjonalność ustawodawcy, który tę samą okoliczność -
w zależności od dowolnego uznania uprawnionego organu procesowego - raz
pozwalałby traktować jako przyczynę zawieszenia postępowania, a innym razem
jako powód umorzenia procesu. Przedstawiony punkt widzenia ściśle koresponduje
z powszechnie akceptowaną w cywilizowanym świecie normą moralną, według
której nawet najcięższego stanu zdrowia, w tym i agonalnego, nie wolno
utożsamiać ze śmiercią”.
Mając na uwadze powyższe zapatrywania, a procedując w dalszym ciągu,
Sąd meriti rozważy zatem kwestię dalszego zawieszenia przedmiotowej sprawy.
Paweł Kołodziejski
[WB]
[a.ł]
Igor Zgoliński Stanisław Stankiewicz
