II KK 243/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 czerwca 2026 r.
SSN Jarosław Matras (przewodniczący)
SSN Andrzej Stępka
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)
w sprawie G. L. ,
skazanej za czyn z art. 216 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej,
na posiedzeniu w dniu 18 czerwca 2026 r.,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanej,
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 9 października 2025 r., II Ka 556/25,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Węgrowie
z dnia 30 maja 2025 r., II K 72/25,
uchyla zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim wyrokiem tym
utrzymano w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Węgrowie co do
rozstrzygnięcia o karze za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. i
w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu w Siedlcach.
Andrzej Stępka Jarosław Matras Małgorzata Wąsek-Wiaderek
II KK 243/26
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Węgrowie z dnia 30 maja 2025 r., II K 72/25,
G. L. została uznana za winną czynu z art. 190a § 1 k.k., za który wymierzono jej
karę 7 miesięcy pozbawienia wolności oraz orzeczono środki karne, jak również
czynu z art. 216 § 1 k.k., za który wymierzono jej karę 2 miesięcy pozbawienia
wolności, a jako karę łączną 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie
warunkowo zawieszono na okres próby lat 3.
Po przeprowadzaniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją
obrońcy oskarżonej, Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 9 października
2025 r., II Ka 556/25, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Rzecznik Praw
Obywatelskich, na korzyść skazanej, zaskarżając ten wyrok w zakresie, w jakim
utrzymano w mocy wyrok Sądu a quo, w części rozstrzygającej o karze, w której Sąd
meriti za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. skazał G. L. na karę 2 miesięcy
pozbawienia wolności. Skarżący zarzucił temu wyrokowi „rażące i mające istotny
wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art.
440 k.p.k., polegające na zaniechaniu przez Sąd ad quem dokonania – niezależnie
od granic zaskarżenia i podniesionych w apelacji obrończej zarzutów –
wszechstronnej kontroli odwoławczej, wskutek czego doszło do utrzymania w mocy
rażąco niesprawiedliwego wyroku Sądu a quo, zapadłego z rażącym naruszeniem
prawa karnego materialnego, tj. art. 216 § 1 k.k., polegającym na orzeczeniu wobec
G. L. , za czyn kwalifikowany ze wskazanego przepisu, kary pozbawienia wolności,
w sytuacji, gdy katalog kar przewidziany w art. 216 § 1 k.k. dopuszcza orzeczenie
wyłącznie kary grzywny i ograniczenia wolności”. Skarżący wniósł o uchylenie
wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach w zaskarżonej części, jak również
poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Węgrowie, w części, w której Sąd
meriti za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. skazał G. L. na karę 2 miesięcy
pozbawienia wolności oraz przekazanie sprawy w tak określonym zakresie do
ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Sądowi
Rejonowemu w Węgrowie.
II KK 243/26
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Sąd odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia prawa procesowego
opisanego w zarzucie kasacji. Dokonując kontroli odwoławczej wyroku Sądu I
instancji Sąd ten doprowadził do utrzymania w mocy orzeczenia rażąco
niesprawiedliwego, bowiem orzekającego za jeden z czynów karę nieprzewidzianą
ustawowym zagrożeniem przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 216 § 1 k.k.
Konkretnie, doszło do utrzymania w mocy skazania za czyn z art. 216 § 1 k.k. na
karę pozbawienia wolności (w wymiarze dwóch miesięcy), gdy Kodeks karny w tym
przepisie dopuszcza wyłącznie skazanie na karę grzywny lub ograniczenia wolności.
Wymierzenie kary nieprzewidzianej w sankcji przepisu ustawy karnej stanowi
rażące naruszenie prawa mające istotny wpływ na treść wyroku (por. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 30 lipca 2014 r., IV KK 206/14). Tym samym także utrzymanie
w mocy tak orzeczonej kary stanowi tego typu uchybienie. Na skutek braku rzetelnej
kontroli odwoławczej i orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionych
zarzutów (art. 440 k.p.k.) doszło do sytuacji, w której skazana ponosi
odpowiedzialność zbyt surową za jeden z przypisanych jej czynów. Z racji swego
wyjątkowego charakteru, art. 440 k.p.k. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy
zaskarżone orzeczenie lub zawarte w nim rozstrzygnięcie dotknięte jest
uchybieniami mieszczącymi się w każdej z tzw. względnych przyczyn odwoławczych,
o ile ich waga i charakter jest taki, że czyni to orzeczenie niesprawiedliwym w stopniu
rażącym. Rażąca niesprawiedliwość orzeczenia sądu odwoławczego ma miejsce
wtedy, gdy sąd ten pominął lub nie zauważył uchybień popełnionych przez sąd meriti,
niewątpliwych i bezspornych, które w sposób znaczący mogły stanowić o naruszeniu
przez orzeczenie między innymi zasady sprawiedliwej represji (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2025 r., III KK 194/25).
Wobec powyższego, konieczne jest uchylenie zaskarżonego wyroku w
zakresie, w jakim wyrokiem tym utrzymano w mocy wyrok Sądu I instancji co do
rozstrzygnięcia o karze za czyn kwalifikowany z art. 216 § 1 k.k. Sąd Najwyższy nie
przychylił się do wniosku skarżącego o uchylenie co do orzeczonej kary za czyn z
art. 216 § 1 k.k. obu wyroków wydanych w sprawie i przekazanie sprawy do
II KK 243/26
4
ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Węgrowie. Ponowne
przeprowadzenie postępowania odwoławczego będzie bowiem w pełni
wystarczające do konwalidacji zaistniałego uchybienia. Sąd odwoławczy będzie
władny zmienić wyrok na korzyść oskarżonej i dostosować rozstrzygnięcie o karze
do wymogów prawa karnego materialnego (o ile nie stwierdzi konieczności
uniewinnienia jej od popełnienia zarzucanego czynu, do czego zawsze jest
uprawniony – por. art. 442 § 1 k.p.k.).
Uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia utrzymującego w
mocy rozstrzygnięcie o karze jednostkowej oznacza równocześnie uchylenie
zaskarżonego wyroku co do utrzymania w mocy kary łącznej. Jak wskazuje się w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, kara łączna zostaje rozwiązana wraz z
uchyleniem orzeczeń co do jednej z kar jednostkowych, w związku z czym zbędne
jest uchylenie wyroku w części dotyczącej tej kary. W przypadku uchylenia jednej z
kar jednostkowych, rozstrzygnięcie o karze łącznej traci moc ex lege, a zatem sąd
kasacyjny nie musi zawierać w wydanym wyroku rozstrzygnięcia o uchyleniu
orzeczenia o karze łącznej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia
2019 r., sygn. akt V KK 617/19; zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
11 maja 2017 r., sygn. akt II KK 127/17; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego
2011 r., sygn. akt III KO 78/11).
Jednocześnie rozstrzygnięcie zapadłe w niniejszej sprawie nie niweczy
zastosowania w stosunku do kary pozostałej w mocy instytucji warunkowego
zawieszenia jej wykonania. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w sprawie IV KK
54/14: „Zbędnym formalizmem byłoby wymaganie od sądu orzekającego, aby ten,
konstruując swoje orzeczenie w przypadku skazywania za kilka przestępstw,
najpierw wymierzał kary jednostkowe pozbawienia wolności, następnie warunkowo
zawieszał ich wykonanie i ostatecznie wymierzał karę łączną pozbawienia wolności
oraz warunkowo zawieszał jej wykonanie. Co prawda, taki sposób postępowania
byłby poprawny i z pewnością oddawałby w sposób jasny właściwą intencję sądu,
ale pominięcie w sentencji wyroku rozstrzygnięć o warunkowym zawieszeniu
wykonania kar jednostkowych pozbawienia wolności i rozstrzygnięcie tylko o
warunkowym zawieszeniu wykonania kary łącznej pozbawienia wolności nie może
oznaczać niczego innego, aniżeli to, że również wykonanie kar jednostkowych
II KK 243/26
5
pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone. W sytuacji zaś, gdy
orzeczenie sądu pierwszej instancji co do rozstrzygnięcia obejmującego jedną z kar
jednostkowych pozbawienia wolności zostanie uchylone, a w takiej sytuacji ulega
rozwiązaniu również kara łączna, to oczywistym jest, że w obrocie pozostaje
wówczas kara jednostkowa pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej
wykonania”. Tym samym kara za czyn z art. 190a § 1 k.k. pozostaje karą z
warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Mając na uwadze powyższe należało orzec jak w sentencji wyroku.
[J.J.]
[a.ł]
Andrzej Stępka Jarosław Matras Małgorzata Wąsek-Wiaderek
