II KK 225/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 września 2025 r.
SSN Piotr Mirek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Puszkarski
SSN Andrzej Tomczyk
w sprawie A. J.
skazanego z art. 209 § 1a k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 16 września 2025 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie
z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt III K 169/23,
1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Rejonowemu dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie do
ponownego rozpoznania;
2. wydatkami związanymi z rozpoznaniem kasacji obciąża
Skarb Państwa.
Zbigniew Puszkarski
Piotr Mirek
Andrzej Tomczyk
UZASADNIENIE
II KK 225/25
2
Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie, wyrokiem nakazowym
z dnia 21 lipca 2023 r., sygn. akt III K 169/23, uznał A. J. za winnego tego, że „w
okresie od 19 października 2018 r. do 28 lutego 2020 r., w W., uchylał się od
obowiązku alimentacyjnego na rzecz M. J. i M. J. 1 , określonego wyrokiem Sądu
Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza VI Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 8
sierpnia 2012 r., sygn. akt VI RCo 76/12, przy czym łączna wysokość powstałych
wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń
okresowych, przez co naraził M. J. i M. J. 1 na niemożność zaspokojenia
podstawowych potrzeb życiowych”, czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art.
209 § 1a k.k. i za to na podstawie tego przepisu skazał go na karę 10 miesięcy
ograniczenia wolności, połączonej z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej,
kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku
miesięcznym.
Od wskazanego wyżej wyroku nakazowego nie wniesiono sprzeciwu, wobec
czego uprawomocnił się on w dniu 26 sierpnia 2023 r.
Kasację od tego orzeczenia wniósł na korzyść skazanego Prokurator
Generalny, zaskarżając je w całości i zarzucając rażące i mające istotny wpływ na
treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art.
500 § 1 i 3 k.p.k., polegające na wydaniu wobec A. J., w dniu 21 lipca 2023 r., wyroku
w postępowaniu nakazowym, mimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie
oskarżenia czynu z art. 209 § 1a k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w
odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w
efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504 § 1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do
skazania A. J. za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione w okresie od 19
października 2018 r. do 28 lutego 2020 r., podczas gdy oskarżony został już
prawomocnie skazany za występek z art. 209 § 1a k.k., popełniony na szkodę tych
samych małoletnich pokrzywdzonych w okresie od 17 listopada 2018 r. do 17
sierpnia 2020 r., wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza
w Warszawie z dnia 14 lutego 2023 r. o sygn. akt III K 884/22, prawomocnym z dniem
17 marca 2023 r.
II KK 225/25
3
Mając na względzie powyższe Prokurator Generalny wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-
Żoliborza w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Kasację uznać należało za oczywiście zasadną, a to pozwoliło uwzględnić ją
w całości na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Rację ma skarżący, gdy wskazuje, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały
spełnione warunki do wydania wyroku nakazowego. Zgodnie z art. 500 § 1 i 3 k.p.k.,
postępowanie nakazowe jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku, gdy materiał
dowodowy nie budzi wątpliwości co do winy oskarżonego i okoliczności popełnienia
przestępstwa. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodziła, co nie zostało
dostrzeżone przez Sąd Rejonowy, który nie zweryfikował w sposób prawidłowy
wszystkich istotnych okoliczności sprawy – nie ustalił, czy całość zarzucanego
oskarżonemu czynu mogła podlegać prawnokarnemu wartościowaniu.
Jak słusznie zauważa się w kasacji, w sprawach o niealimentację,
gromadzenie kompleksowych danych o karalności oskarżonego jest kluczowe dla
ustalenia prawidłowego czasu trwania przestępstwa. Sąd nie powinien zatem
bazować wyłącznie na informacjach z Krajowego Rejestru Karnego, ale powinien
dążyć do ustalenia wszystkich, aktualnych na dzień wyrokowania danych
dotyczących uprzednich prawomocnych skazań za występki z art. 209 k.k.
Zaniedbanie tego obowiązku doprowadziło do błędnego ustalenia okresu
niealimentacji, za jaki oskarżony mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności
karnej.
Z treści zaskarżonego wyroku wynika, że czyn przypisany oskarżonemu został
popełniony w okresie od 19 października 2018 r. do 28 lutego 2020 r. Sąd meriti
pominął jednak fakt, że już wcześniej - prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu
Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 14 lutego 2023 r., sygn.
akt III K 884/22 (k. 133 akt sprawy III K 884/22) - oskarżony został uznany za winnego
dwóch przestępstw z art. 209 § 1a k.k., popełnionych na szkodę tych samych
małoletnich pokrzywdzonych w okresie od 17 listopada 2018 r. do 17 sierpnia 2020
r. oraz od 18 marca 2021 r. do 12 października 2022 r. Zaskarżony wyrok odnosi się
II KK 225/25
4
zatem do czynu, którego czas popełnienia w istotnej mierze pokrywa się z czasem
popełnienia czynu przypisanego oskarżonemu w wymienionym wyżej wyroku w
sprawie o sygn. akt III K 884/22. Bez wątpienia zostały tu spełnione kryteria
częściowej tożsamości czynu. Na chwilę wyrokowania nieosądzony pozostawał
wyłącznie wąski fragment zachowania, którego oskarżony miał się dopuścić między
19 października 2018 r. a 16 listopada 2018 r.
Stwierdzone uchybienie nie ma jednak charakteru bezwzględnej przyczyny
odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Zgodnie z ugruntowanym w
orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, negatywna przesłanka procesowa z art.
17 § 1 pkt 7 k.p.k. zachodzi wyłącznie w sytuacji, gdy okresy obu przypisanych
oskarżonemu czynów pokrywają się ze sobą i są identyczne, względnie gdy okres
określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie
rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej. Jednocześnie przyjmuje
się, że w wypadku przestępstw wielokrotnych, do których należy występek z art. 209
§ 1 k.k., nie ma stanu rzeczy osądzonej, jeżeli uprzednie prawomocne skazanie
dotyczy tylko fragmentu zarzuconego później czynu. Uchylanie się od obowiązku
alimentacyjnego w okresie nieobjętym prawomocnym skazaniem jest już nowym
czynem przestępnym, pociągającym dalszą odpowiedzialność karną, przy czym
granice czasowe kolejnego przestępstwa powinny być dokładnie określone, z
uwzględnieniem treści poprzedniego wyroku skazującego (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 17 kwietnia 2024 r., II KK 115/24; z dnia 12 marca 2024 r., sygn.
akt II KK 631/23; z dnia 9 sierpnia 2017 r., II KK 222/17).
Powyższe nie zmienia jednak oceny, że naruszenie prawa, z którym został
wydany zaskarżony wyrok było rażące i miało istotny wpływ na jego treść. Gdyby
Sąd prawidłowo ustalił okres niealimentacji, wyłączyłby z osądzanego czynu ten
fragment, za który oskarżony został już skazany. Prawidłowe ustalenie okresu
niealimentacji miało w rozpoznawanej sprawie tym większe znaczenie, że po
wyłączeniu z okresu wskazanego w opisie czynu zarzucanego oskarżonemu okresu
objętego wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt III K 884/22, prawnokarnej ocenie
Sądu podlegałoby zachowanie oskarżonego jedynie w odniesieniu do okresu
zawierającego się w granicach od 19 października 2018 r. do 16 listopada 2018 r.,
II KK 225/25
5
co jest istotną okolicznością w kontekście znamion czynu zabronionego z art. 209 §
1 k.k.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i
sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie do
ponownego rozpoznania.
[J.J.]
[r.g.]
Zbigniew Puszkarski Piotr Mirek Andrzej Tomczyk
