II KK 179/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Dnia 3 marca 2026 r.
w sprawie z wniosku obrońcy skazanego R. K. ,
o wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka, SSN Anny Dziergawki i SSN Pawła
Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy, której przedmiotem jest
rozpoznanie kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 29
października 2024 r., sygn. akt II Ka 377/24,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 marca 2026 r.,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
wyłączyć SSN Antoniego Bojańczyka, SSN Annę Dziergawkę
i SSN Pawła Kołodziejskiego od udziału w sprawie o rozpoznanie
kasacji wniesionej na korzyść R. K. , a prowadzonej w Sądzie
Najwyższym pod sygn. akt II KK 179/25.
UZASADNIENIE
Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa II KK 179/25, dotycząca kasacji
obrońców kilku oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 29
października 2024 r., sygn. akt II Ka 377/24. Jedną z kasacji wywiodła obrońca R.
K.. W kasacji obrońcy skazanego R. K. został podniesiony m.in. zarzut nienależytej
obsady Sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Siedlcach z uwagi na udział w
wydaniu orzeczenia SSO X. Y., powołanej do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
II KK 179/25
2
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3; dalej: „ustawa nowelizująca KRS”).
Powyższa sprawa została przydzielona do rozpoznania SSN Adamowi
Rochowi. Na skutek wniosku obrońcy R. K. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia
15 lipca 2025 r., II KK 179/25 [KRI 1030], wyłączył SSN Adama Rocha od udziału w
rozpoznaniu tej sprawy.
Następnie sprawa ta została przydzielona do rozpoznania SSN Annie
Dziergawce. Sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie i
wyznaczono do jej rozpoznania trzyosobowy skład orzekający: SSN Dariusz Kala
(przewodniczący), SSN Anna Dziergawka (sprawozdawca), SSN Marek Motuk.
Obrońca skazanego R. K. złożyła wniosek o wyłączenie SSN Anny
Dziergawki i SSN Marka Motuka. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 23
grudnia 2025 r., II KK 179/25 [KRI 1280] nie uwzględnił wniosku o wyłączenie SSN
Anny Dziergawki od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej oraz pozostawił bez
rozpoznania wniosek o wyłączenie SSN Marka Motuka (z uwagi na przejście SSN
Marka Motuka w stan spoczynku).
Sprawa ponownie została skierowana na rozprawę i tym razem do jej
rozpoznania wyznaczono następujący skład orzekający: SSN Anna Dziergawka
(przewodniczący, sprawozdawca), SSN Antoni Bojańczyk, SSN Paweł Kołodziejski.
Pismem z dnia 11 lutego 2026 r. obrońca skazanego R. K. złożyła wniosek o
wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka, SSN Anny Dziergawki i SSN Pawła
Kołodziejskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 179/25. Obrońca wskazała
na powołanie ww. sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej KRS. Powołała się w
tym zakresie na stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i trybunałów
międzynarodowych, wskazując, że rozpoznanie sprawy w obecnym składzie będzie
prowadziło do zaistnienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Drugi argument
obrońcy dotyczył tego, że orzekanie w sprawie przez ww. sędziów prowadziłoby do
naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, bowiem wspomniany na wstępie
uzasadnienia zarzut kasacji dotyczy orzekania przez Sąd odwoławczy z udziałem
sędziego powołanego w tożsamej procedurze, co sędziowie, którzy mieliby
rozpoznać w tej sprawie kasację obrońcy R. K..
II KK 179/25
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek okazał się zasadny.
Sąd Najwyższy dostrzega, iż kwestia wyłączenia od udziału w rozpoznaniu
tej sprawy SSN Anny Dziergawki była już przedmiotem rozpoznania, a
postanowieniem z dnia 23 grudnia 2025 r., II KK 179/25 [KRI 1280], Sąd Najwyższy
nie uwzględnił wniosku o jej wyłączenie. W ocenie Sądu Najwyższego w tej sprawie
nie zachodzi jednak sytuacja wskazana w art. 41a k.p.k., zgodnie z którym wniosek
o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach faktycznych co wniosek
wcześniej rozpoznany, pozostawia się bez rozpoznania. Analiza pierwszego
postępowania z wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki prowadzi do konkluzji,
że Sąd Najwyższy rozpoznając tamten wniosek odniósł się do problematyki
zasadności wyłączenia sędziego powołanego na wniosek wadliwie ukształtowanej
KRS oraz do kwestii zasadności wyłączenia sędziego z uwagi na zasadę nemo
iudex in causa sua w trybie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., nie dostrzegając podstaw do
uwzględnienia wniosku. W ww. postanowieniu nie zawarto jednak rozważań, które
wskazywałyby na to, że Sąd Najwyższy miał na względzie okoliczność, iż zarzut
kasacji obrońcy R. K. dotyczy orzekania przez Sąd odwoławczy z udziałem
sędziego powołanego w tożsamej procedurze, co sędziowie, którzy mieliby
rozpoznać w tej sprawie kasację obrońcy tego skazanego. Tym samym Sąd
Najwyższy rozpoznający poprzedni wniosek o wyłączenie SSN Anny Dziergawki
nie oceniał argumentów obrońcy przez pryzmat wymogów art. 41 k.p.k. i tego, czy
nie zachodzą wątpliwości co do bezstronności sędziego, który miałby orzekać o
zasadności zarzutu kasacji dotyczącego wadliwości powołania sędziego
skutkującej nienależytą obsadą sądu wówczas, gdy sam ten sędzia został
powołany w podobnej wadliwej procedurze nominacyjnej. Z tego względu Sąd
Najwyższy uznał, że nie ziściły się okoliczności wskazane w art. 41a k.p.k.
W ocenie Sądu Najwyższego w niniejszym składzie podstawą do wyłączenia
SSN Anny Dziergawki, ale również SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Pawła
Kołodziejskiego od rozpoznania kasacji obrońcy R. K. jest fakt, że zawarto w niej
zarzut dotyczący nienależytej obsady sądu, powiązany ze sposobem powołania
sędziego Sądu Okręgowego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa,
II KK 179/25
4
ukształtowanej w trybie przepisów ustawy nowelizującej KRS. Skoro tak, to
oceniając zasadność tego zarzutu sędziowie Sądu Najwyższego objęci wnioskiem
o wyłączenie musieliby się wypowiadać co do okoliczności, które w tożsamym
stopniu odnoszą się zarówno do sędziego Sądu II instancji orzekającego w tej
sprawie, jak również do nich. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność
sytuacji prawnej sędziego, którego dotyczy zarzut wskazujący na uchybienie z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k., jak i sędziów, którzy mieliby rozpoznać kasację w tej sprawie.
Podsumowując, rozpoznanie kasacji w tej sprawie przez Sąd Najwyższy z
udziałem SSN Anny Dziergawki, SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Pawła
Kołodziejskiego mogłoby wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności
tych sędziów, skoro mieliby oni oceniać zaistnienie w tej sprawie uchybienia z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k., którego podstawy odnoszą się do nich w takim samym stopniu,
jak do sędziego, którego dotyczy zarzut kasacji. W rozpatrywanej sprawie
konieczność wyłączenia sędziów wynika zatem z istoty gwarancji bezstronnego
orzekania przez sąd i sedna zakazu nemo iudex in causa sua.
Dodatkowo należy podkreślić, że odmiennie niż w postanowieniu z dnia 23
grudnia 2025 r. wydanym w tej sprawie, Sąd Najwyższy uważa, iż fakt powołania
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS stanowi
podstawę do jego wyłączenia, ze względu na konieczność zapewnienia
oskarżonemu dostępu do sądu niezależnego, bezstronnego, ustanowionego
ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Okoliczność ta dotyczy
wszystkich sędziów wyznaczonych do orzekania w tej sprawie kasacyjnej. Sąd
Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą
połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020
(OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu
bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc
zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego.
Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie
II KK 179/25
5
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A
2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały
obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23
listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z
dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja
2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.
Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało
następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także
aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z
dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia
2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia
2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II
KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK
359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25).
Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z
dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19),
interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania sędziów
Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie
czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej)
powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej
sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art.
6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone
także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p.
Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r.,
Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym
ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).
Wyłączając w tej sprawie sędziów od rozpoznania sprawy kasacyjnej Sąd
II KK 179/25
6
Najwyższy miał w polu widzenia również to, że na skutek skarg do ETPCz z
powodu wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie
powołanych sędziów, w ramach zawartych ugód lub decyzji akceptujących tzw.
jednostronne deklaracje rządu, ETPCz zobowiązuje rząd do wypłacania skarżącym
kwot zadośćuczynień sięgających zazwyczaj do 10.000 euro (por. m.in. decyzje
ETPCz: z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22;
Zieliński p. Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek p. Polsce, skarga nr 43727/21; z
dnia 7 maja 2025 r. w sprawach Renata Półtorak-Libura i Tadeusz Libura p. Polsce
(razem z trójką innych skarżących), skarga nr 43211/21; z dnia 7 maja 2025 r. w
połączonych sprawach Burchard i Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz
20920/22; z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Reczkowicz p. Polsce, skarga nr
33082/22).
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[J.J.]
[r.g.]
