II KK 139/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 maja 2025 r.
SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Andrzej Stępka
w sprawie T. W.
skazanego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 13 maja 2025 r.
kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść
od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt XI Ka 870/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Puławach
z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II K 788/23,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje
Okręgowemu w Lublinie do ponownego
postępowaniu odwoławczym.
sprawę Sądowi
rozpoznania w
Tomasz Artymiuk Eugeniusz Wildowicz Andrzej Stępka
UZASADNIENIE
T. W. został oskarżony o to, że:
II KK 139/25
2
„- w okresie od 11 sierpnia 2023 roku do 22 sierpnia 2023 roku w sklepach B. w P.
woj. [...], działając z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu, w
podobny sposób dokonał zaboru w celu przywłaszczenia mienia w postaci artykułów
spożywczych i przemysłowych o łącznej wartości 1651,60 zł na szkodę firmy J. S.A.,
K. ul. [...] w ten sposób, że:
- w dniu 11 sierpnia 2023 roku w sklepie B. w P. woj. [...] przy ul. [...] dokonał zaboru
w celu przywłaszczenia mienia w postaci 6 sztuk kawy J., 1 opakowania kapsułek W.
i ekspresu do kawy o łącznej wartości 557,93 zł na szkodę J. S.A. z/s K. ul. [...];
- w dniu 14 sierpnia 2023 roku w sklepie B. przy ulicy [...] w P. woj. [...], dokonał
zaboru w celu przywłaszczenia mienia w postaci 9 sztuk kawy J. czyniąc swym
działaniem straty o łącznej wartości 332,91 złotych na szkodę J. S.A. z/s K. ul. [...];
- w dniu 14 sierpnia 2023 roku w sklepie B. przy ulicy [...] w P. woj. [...], dokonał
zaboru w celu przywłaszczenia 6 opakowań kapsułek P. czyniąc swym działaniem
straty o łącznej wartości 263,94 złotych na szkodę J. S.A. z/s K. ul. [...];
- w dniu 22 sierpnia 2023 roku w sklepie B. przy ulicy [...] w P. woj. [...], dokonał
zaboru w celu przywłaszczenia 6 sztuk wody po goleniu N. o wartości 179,94 zł, 8
sztuk wody toaletowej adidas o wartości 159,92 zł, 3 sztuk maszynek do golenia G.
o wartości łącznej 119,97 zł oraz jednego zestawu do golenia G. o wartości 36,99 zł
czyniąc swym działaniem straty o łącznej wartości 496,82 złotych na szkodę J. S.A.
z/s K. ul. [...]
przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się w przeciągu 5 lat po odbyciu co
najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności będąc skazanym za podobne
przestępstwo umyślne na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Puławach II Wydział
Karny sygn. akt II K 77/21, którą odbył w okresie od 01 lutego 2021 roku do dnia 01
czerwca 2023 roku, tj. o czyn z art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 § 2 kk w zw. z art. 64
§ 1 k.k.”
Sąd Rejonowy w Puławach, wyrokiem z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II K
788/23, uznał T. W. za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu z art. 278 § 1
k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na mocy tych przepisów
wymierzył mu karę 4 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczył okres
rzeczywistego pozbawienia wolności w niniejszej sprawie. Ponadto zasądził od
oskarżonego na rzecz pokrzywdzonego kwotę 596,85 zł tytułem naprawienia szkody.
II KK 139/25
3
Sąd Okręgowy w Lublinie, po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez
oskarżonego i jego obrońcę, wyrokiem z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt XI Ka
870/24, utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji.
Nie sporządzono uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego.
W dniu 1 kwietnia 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł w trybie art.
521 § 1 k.p.k. kasację od wyroku Sądu Okręgowego. Zaskarżył go w całości na
korzyść T. W. i zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie
prawa procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na
przeprowadzeniu nienależytej kontroli instancyjnej przez Sąd odwoławczy, który
rozpoznając apelację obrońcy oskarżonego oraz osobistą apelację oskarżonego,
niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, nie przekroczył z urzędu
granic środka odwoławczego i utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji obarczony
wadą naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 k.k., gdyż nie spełnione zostały
ustawowe przesłanki uzasadniające przyjęcie recydywy kwalifikowanej zwykłej,
ponieważ oskarżony nie popełnił umyślnego przestępstwa podobnego do
przestępstwa, za które był już skazany, a tylko wykroczenie przeciwko mieniu, za
które na mocy art. 12 § 2 k.k. odpowiedzialność kształtowana jest jedynie jak za czyn
zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa, co doprowadziło do oczywistej
niesprawiedliwości zaskarżonego orzeczenia”.
Podnosząc powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Lublinie do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jako oczywiście zasadna, podlega
rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego, że przeprowadzona w tej
sprawie przez Sąd odwoławczy kontrola odwoławcza nie była prawidłowa i rzetelna,
jako że Sąd ten zaniechał skorygowania w trybie art. 440 k.p.k. wadliwego –
wydanego z rażącym naruszeniem prawa materialnego art. 64 § 1 k.k., wyroku Sądu
I instancji.
Zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy jest zobowiązany
rozpoznać sprawę w granicach zaskarżenia oraz podniesionych w środku
II KK 139/25
4
odwoławczym zarzutów, ale również w zakresie szerszym - w wypadkach
wskazanych w art. 435, 439 § 1, art. 440 i art. 455 k.p.k. Ciąży na nim więc między
innymi obowiązek zbadania czy utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia nie
byłoby rażąco niesprawiedliwe, w rozumieniu art. 440 k.p.k.
W realiach niniejszej sprawy, Sąd odwoławczy powinien wyjść poza granice
wniesionych środków odwoławczych i podniesionych w nich zarzutów w celu
zbadania prawidłowości kwalifikacji prawnej przypisanego oskarżonemu czynu, w
szczególności w celu ustalenia czy rzeczywiście działał on w warunkach powrotu do
przestępstwa, określonych w art. 64 § 1 k.k.
Przepis art. 64 § 1 k.k. umożliwia zakwalifikowanie czynu jako dokonanego w
ramach recydywy szczególnej podstawowej wówczas, gdy w ciągu 5 lat od odbycia
kary za umyślne przestępstwo sprawca popełnił umyślne przestępstwo podobne do
przestępstwa, za które został już skazany. Warunkiem koniecznym przyjęcia
recydywy z art. 64 § 1 k.k. jest zatem popełnienie przez sprawcę w określonym czasie
co najmniej dwóch umyślnych przestępstw podobnych.
O ile T. W. został skazany za przestępstwo wyrokiem Sądu Rejonowego w
Puławach w sprawie sygn. akt II K 77/21 na karę pozbawienia wolności, którą
odbywał w okresie od 1 lutego 2021 r. do 1 czerwca 2023 r., o tyle nie można przyjąć,
aby w niniejszej sprawie również odpowiadał za popełnienie przestępstwa. Przyjęta
przez Sąd I instancji, a następnie zaakceptowana przez Sąd odwoławczy kwalifikacja
prawna zdekodowana powinna być bowiem jako przypisanie T. W. czynu
spełniającego znamiona kradzieży w postaci kilku zdarzeń, wypełniających
znamiona wykroczeń, popełnionych w krótkich odstępach czasu, przy wykorzystaniu
tej samej albo takiej samej sposobności lub w podobny sposób. Za czyn ten, przy
zastosowaniu art. 12 § 2 k.k., odpowiedzialność sprawcy kształtowana jest jak za
jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa. Wykładnia tego
przepisu prowadzi jednak do wniosku, że choć sprawca umyślnych wykroczeń
„odpowiada jak za jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa", to
jednocześnie zachowania te wciąż pozostają wykroczeniami, mimo że
odpowiedzialność za nie zostaje ukształtowana w sposób surowszy (por. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 5 marca 2025 r., I KK 25/25).
II KK 139/25
5
W świetle powyższego nie sposób uznać, że wyrokiem Sądu Rejonowego w
Puławach z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II K 788/23, T. W. został skazany za
popełnienie przestępstwa w warunkach powrotu do przestępstwa, skoro zachowania
wchodzące w skład przypisanego mu tym wyrokiem czynu ciągłego nosiły znamiona
wykroczeń. Tym samym nie zostały spełnione wszystkie ustawowe warunki jakie
stawia art. 64 § 1 k.k., co czyni kwalifikację prawną przypisanego mu czynu błędną.
Utrzymanie w mocy przez Sąd odwoławczy dotkniętego wyżej opisaną wadą
wyroku Sądu Rejonowego w Puławach należy ocenić jako rażąco niesprawiedliwe w
rozumieniu art. 440 k.p.k. Jak wskazuje się w orzecznictwie, unormowana w
przepisie art. 440 k.p.k. tzw. rażąca niesprawiedliwość nie stanowi co prawda
samodzielnej przyczyny odwoławczej, ale może być związana z każdą podstawą
odwoławczą wskazaną w art. 438 k.p.k. będąc jej następstwem (por. np. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 10 stycznia 2007 r., IV KK 426/06 i przytoczone tam
orzecznictwo), a więc niewątpliwie także z obrazą prawa materialnego.
Nieuzasadnione przypisanie w kwalifikacji prawnej czynu recydywy z art. 64 §
1 k.k. bez wątpienia stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i co do zasady
wywiera istotny wpływ na treść wyroku, w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. Powrotność
do przestępstwa stanowi bowiem istotny element kwalifikacji prawnej czynu i jest
okolicznością braną pod uwagę przy wymiarze kary oraz na etapie wykonywania kary.
Z tego względu zaskarżony kasacją Rzecznika Prawa Obywatelskich wyrok
należało uchylić i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Rozpoznając sprawę po raz kolejny Sąd ten przeprowadzi rzetelną kontrolę
wyroku Sądu I instancji, uwzględniając potrzebę wyjścia poza granice zaskarżenia i
korekty kwalifikacji prawnej czynu oraz wynikające z tego konsekwencje - bacząc
przy tym, aby rozstrzygnięcie o karze było adekwatne do stopnia zawinienia i
szkodliwości społecznej przypisanego oskarżonemu czynu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
[J.J.]
[r.g.]
II KK 139/25
6
Tomasz Artymiuk Eugeniusz Wildowicz Andrzej Stępka
