II CSKP 932/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
10 marca 2026 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jacek Grela
SSN Maciej Kowalski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 10 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej J.D.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 25 stycznia 2023 r., I ACa 911/21,
w sprawie z powództwa J.D.
przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej […] w K.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego;
3. przyznaje adwokatowi M.G. od Skarbu Państwa - Sądu
Apelacyjnego w Krakowie 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt)
złotych, powiększone o podatek VAT, kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
Jacek Grela
Marcin Łochowski
Maciej Kowalski
UZASADNIENIE
II CSKP 932/24
2
Wyrokiem z 25 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację
powoda J.D. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z 21 maja 2021 r., którym oddalono powództwo przeciwko Wspólnocie
Mieszkaniowej […] w K. o zasądzenie 143 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie z tytułu obniżenia wartości należącego do powoda lokalu.
Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach
faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla ceny zasadności skargi
kasacyjnej:
Powód wraz z siostrą są współwłaścicielami odrębnego lokalu mieszkalnego
nr […] w budynku przy ul. […] w K. Powód nabył ten lokal w drodze dziedziczenia.
Budynek, w którym znajduje się lokal powoda, nie ma jednej ze ścian szczytowych
(nośnych) na styku z budynkiem przy ul. […]. Taki stan istnieje od chwili
wybudowania budynku w latach 30-tych XX wieku. Wykonanie ściany
nie jest konieczne ze względów konstrukcyjnych. Lokal powoda, przylegający
do budynku przy ul. […], wymaga natomiast remontu przez likwidację
i zabezpieczenie powstałych samoistnych szczelin dylatacyjnych. Powód składał
do pozwanej wspólnoty projekty uchwał w sprawie remontu części wspólnej
nieruchomości w postaci dobudowy brakującej ściany szczytowej. Uchwała
taka nie została podjęta.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji
i poczynione na ich podstawie rozważania prawne, uznając je za własne. Wskazał
na brak legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanej wspólnoty, skoro
budynek nie miał ściany szczytowej na długo przed powstaniem wspólnoty. Ponadto
Sąd drugiej instancji uznał, że pozwana nie miała obowiązku dobudowania
brakującej ściany szczytowej. Jej zadaniem jest utrzymywanie nieruchomości
wspólnej w stanie niepogorszonym. Wybudowanie ściany niewątpliwie
doprowadziłoby do polepszenia stanu nieruchomości wspólnej w stopniu
wykraczającym poza obowiązki, jakie ciążą na pozwanej wspólnocie.
Spowodowałoby również znaczne polepszenie stanu technicznego lokalu powoda,
do czego pozwana nie jest zobowiązana.
II CSKP 932/24
3
Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się przesłanki bezprawnego działania strony
pozwanej, związku przyczynowego między tym działaniem lub zaniechaniem
a rzekomo wyrządzoną powodowi szkodą. Niezależnie od tego Sąd drugiej instancji
uznał roszczenie powoda za przedawnione, przyjmując trzyletni termin
przedawnienia.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód, zaskarżając
wyrok w części, w której oddalono jego apelację oraz orzeczono o kosztach
postępowania apelacyjnego, wnosząc o jego uchylenie w tym zakresie i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym
zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu
naruszenie:
1) art. 415 i 416 k.c. w zw. z art. 12 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1
w zw. z art. 17 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (dalej: „u.w.l.”)
przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że brak jest po stronie pozwanej
legitymacji procesowej biernej w niniejszym postępowaniu z uwagi
na to, że wspólnota nie istniała w momencie przydziału mieszkania poprzednikom
prawnym powoda, w związku z czym brak jest po stronie wspólnoty bezprawnego
działania, związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem lub zaniechaniem
wspólnoty a wyrządzoną powodowi szkodą;
2) art. 4421 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu,
że w sprawie doszło do przedawnienia roszczenia;
3) art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1-7 ustawy
z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: „pr.bud.”) przez ich niezastosowanie
polegające na błędnym przyjęciu, iż pozwana nie miała obowiązku wybudowania
brakującej ściany nośnej w budynku przy ul. […] w K.
oraz brak jest w tym zakresie unormowań prawnych;
4) § 204 ust. 3 pkt 1 i ust. 5 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury
z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny
odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dalej: „r.s.w.t.”), przez ich niezastosowanie
i uznanie przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, że pozwana nie miała
II CSKP 932/24
4
obowiązku wybudowania brakującej ściany nośnej w budynku przy ul. […]
w K. oraz brak jest w tym zakresie unormowań prawnych;
5) art. 328 § 1 i 2 w zw. z art. 391 § 1, art. 378 § 1 oraz 382 k.p.c. przez
bezpodstawne stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że doszło do przedawnienia
roszczenia powoda dochodzonego w niniejszej sprawie;
6) art. 378 § 1 oraz 382 k.p.c. przez nierozpoznanie w sposób merytoryczny
zarzutu apelacji wniesionej przez stronę powodową w niniejszej sprawie, zgodnie
z którym Sąd Okręgowy naruszył w wyroku wydanym w pierwszej instancji przepisy
prawa procesowego, a to: art. 217 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy
z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego
oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 227 w zw. z art. 278 § 1.
w zw. z art. 286 w zw. z art. 233 k.p.c. przez nierozpoznanie wniosku powoda
o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania
wartości nieruchomości, przy jednoczesnym błędnym stwierdzeniu
przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, iż Sąd pierwszej instancji pominął
dowód z opinii biegłego;
7) art. 227, 278 § 1, art. 286 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wobec uznania
za zbędne przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego ds. oszacowania
wartości nieruchomości, na okoliczność wykazania utraty wartości mieszkania
powoda wskutek wady budynku (zgodnie z wnioskiem dowodowym strony
powodowej);
8) art. 386 § 4 k.p.c. przez brak uchylenia przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu
pierwszej instancji oraz brak przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę pozwana wspólnota wniosła o jej oddalenie
i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Powód dochodzi od wspólnoty mieszkaniowej odszkodowania z uwagi
na utratę wartości odrębnego lokalu, którego jest współwłaścicielem, wiążąc
powstałą szkodę z zaniechaniem przez pozwaną wspólnotę wykonania robót
budowlanych w postaci wybudowania ściany szczytowej (nośnej) w budynku,
II CSKP 932/24
5
w którym znajduje się jego lokal. Tak ujęta podstawa powództwa zakreśla granice
żądania (art. 321 § 1 k.p.c.), determinując również zakres faktów istotnych
dla rozstrzygnięcia oraz kwalifikację prawną dochodzonego roszczenia. Nie ulega
wątpliwości, że według powoda zdarzeniem szkodzącym (sprawczym)
jest zaniechanie przez wspólnotę mieszkaniową wybudowania ściany szczytowej
budynku pozostające w związku przyczynowym ze szkodą w majątku powoda –
utratą wartości jego lokalu.
2. Przypisanie odpowiedzialności podmiotowi, który zaniechał określonej
czynności jest uzależnione od spełnienia kilku przesłanek. Wymaga bowiem
ustalenia, że (1) podmiot ten miał obowiązek oznaczonego działania,
(2) mógł to działanie podjąć i (3) spełnienie istniejącego obowiązku przez ten podmiot
w zwykłym toku zdarzeń pozwoliłoby zapobiec powstaniu szkody, a co najmniej
zmniejszyłoby prawdopodobieństwo jej powstania (zob. wyrok
SN z 11 lutego 2004 r., I CK 222/03).
W pierwszej kolejności wymaga więc rozważenia, czy na pozwanej
wspólnocie spoczywał obowiązek zachowania polegający na wybudowaniu ściany
szczytowej budynku, w którym znajduje się lokal powoda. Dopiero stwierdzenie
istnienia takiego obowiązku pozwalałoby na ocenę zachowania pozwanej jako
bezprawnego w rozumieniu art. 415 k.c., co mogłoby dawać podstawy
do przypisywania wspólnocie odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu czynu
niedozwolonego.
Konieczne jest podkreślenie, że zachowanie podmiotu prawa można
kwalifikować jako bezprawne zaniechanie tylko wtedy, gdy istniał prawny,
a nie moralny lub etyczny obowiązek działania; obowiązek taki wynikać może
z normy prawnej (wyrok SN z 19 kwietnia 1974 r., II CR 157/74) lub istniejącego
między stronami stosunku prawnego (wyroki SN z 18 kwietnia 2002 r.,
II CKN 1216/00, OSNC 2003, nr 4, poz. 58, i z 12 czerwca 2002 r., III CKN 694/00,
OSNC 2003, nr 9, poz. 124).
3. Według skarżącego obowiązek wybudowania ściany szczytowej
przez wspólnotę wynika – jak wynika to z konstrukcji zarzutów kasacyjnych –
z art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1-7 pr.bud. oraz § 204
II CSKP 932/24
6
ust. 3 pkt 1 i ust. 5 r.s.w.t. Zgodnie z art. 61 pkt 1 pr.bud. właściciel lub zarządca
obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie
z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 pr.bud., tj. w sposób zgodny
z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać
w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego
pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności
w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1-7
pr.bud. Obowiązki te obejmują m.in. spełnienie podstawowych wymagań
dotyczących obiektów budowlanych określonych w załączniku I do rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r.
ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów
budowlanych i uchylającego dyrektywę Rady 89/106/EWG, dotyczących nośności
i stateczności konstrukcji (pkt 1 lit. a) oraz bezpieczeństwa użytkowania i dostępności
obiektów (pkt 1 lit d); a także zapewnienie utrzymania właściwego stanu
technicznego budynku (pkt 3). Natomiast według § 204 ust. 3 pkt 1 r.s.w.t. stany
graniczne przydatności do użytkowania uważa się za przekroczone, jeżeli
wymagania użytkowe dotyczące konstrukcji nie są dotrzymywane; oznacza
to, że w konstrukcji budynku nie mogą wystąpić lokalne uszkodzenia, w tym również
rysy, które mogą ujemnie wpływać na przydatność użytkową, trwałość i wygląd
konstrukcji, jej części, a także przyległych do niej niekonstrukcyjnych części budynku.
Z kolei zgodnie z § 204 ust. 5 r.s.w.t. wzniesienie budynku w bezpośrednim
sąsiedztwie obiektu budowlanego nie może powodować zagrożeń
dla bezpieczeństwa użytkowników tego obiektu lub obniżenia jego przydatności
do użytkowania.
Dokonanie oceny prawnej zachowania pozwanej w świetle powołanych
przepisów wymagało jednak poczynienia stosownych ustaleń faktycznych.
Konieczne było przede wszystkim ustalenie, czy według zasad wiedzy technicznej
wybudowanie spornej ściany jest konieczne (np. ze względu na zapewnienie
odpowiedniej stateczności konstrukcji budynku, zapobieżenie pogorszeniu się stanu
technicznego budynku, powstaniu lokalnych uszkodzeń lub nawet jego zawaleniu),
a przynajmniej celowe, a także, czy jest technicznie możliwe. W ocenie Sądu
Najwyższego tego rodzaju ustalenia faktyczne wymagają wiadomości specjalnych
II CSKP 932/24
7
(art. 278 § 1 k.p.c.), a więc powołania biegłego. Powód stosownego wniosku
dowodowego nie złożył, a w konsekwencji Sądy meriti takich ustaleń nie dokonały.
Co więcej Sąd Apelacyjny przyjął, że wykonanie spornej ściany
nie jest ze względów konstrukcyjnych konieczne. Należy podkreślić,
że w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów
i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.).
Skoro nie ma ustaleń faktycznych, z których wynikałoby, że według zasad
wiedzy technicznej wybudowanie ściany szczytowej jest konieczne i możliwe (wprost
przeciwnie – zostały poczynione ustalenia, że takiej konieczności nie ma),
to nie sposób przyjąć, iż w świetle art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5
ust. 1 pkt 1-7 pr.bud. oraz § 204 ust. 3 pkt 1 i ust. 5 r.s.w.t. pozwana wspólnota
ma obowiązek wykonania tak określonych prac budowlanych. Wniosek
ten jest niezależny od rozstrzygnięcia wątpliwości co do tego, czy wybudowanie
spornej ściany mieści się w zakresie pojęć, do których powyższe przepisy
się odwołują, określając obowiązki właściciela (zarządcy) budynku, tj. utrzymania
budynku w należytym stanie technicznym i estetycznym oraz niedopuszczenia
do nadmiernego pogorszenia jego właściwości.
4. Niestwierdzenie istnienia po stronie wspólnoty obowiązku wybudowania
ściany szczytowej wyklucza w rozumieniu art. 415 i 416 k.c. bezprawność
jej zachowania polegającego na zaniechaniu wykonania tych prac, a w konsekwencji
także odpowiedzialność odszkodowawczą. Taka ocena samodzielnie przesądza
o bezzasadności powództwa i trafności rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego.
Tym samym pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej mają charakter drugorzędny, skoro
nawet ich zasadność nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
W szczególności bezprzedmiotowe jest rozważanie kwestii przedawnienia
niezasadnego roszczenia powoda, naruszenia przepisów postępowania w zakresie
ustalenia wysokości szkody, czy nierozpoznania istoty sprawy.
5. Należy jednak zwrócić uwagę, że Sąd drugiej instancji błędne przyjął,
że w okolicznościach sprawy pozwana wspólnota mieszkaniowa nie miała legitymacji
procesowej. Skoro powód twierdził, że odpowiedzialność pozwanej wspólnoty
II CSKP 932/24
8
wynika z niewywiązania się przez nią z obowiązku wybudowania ściany szczytowej
(zaniechania), to tak zdefiniowane zdarzenie szkodzące przesądza o legitymacji
wspólnoty w świetle art. 415 k.c. Zagadnienie to nie ma jednak większego znaczenia,
skoro istota problemu sprowadzała się do nieistnienia obowiązku wspólnoty,
a w konsekwencji – nieistnienia roszczenia powoda.
6. Trzeba także wspomnieć, że powód wadliwie ujmował szkodę, którą –
jak twierdził – poniósł. Według skarżącego szkoda ta polegała na utracie wartości
lokalu, wynikającej z braku ściany szczytowej w budynku. Istotne jest jednak
to, że spornej ściany nie było już od chwili wybudowania budynku w latach 30-tych
XX wieku. Jednocześnie powód wskazuje jako zdarzenie szkodzące zaniechanie
wspólnoty, polegające na niewykonaniu ściany. Stan budynku i lokalu powoda
nie uległ więc zmianie na skutek zaniechania wspólnoty. Natomiast zdaniem powoda,
gdyby wspólnota wykonała swój obowiązek i wybudowała sporną ścianę jego lokal
miałby większą wartość. Powód odwołuje się więc do szkody w postaci utraconych
korzyści, a nie straty (art. 361 § 2 k.c.). Twierdzi bowiem, że gdyby nie zaniechanie
wspólnoty jego lokal miałby wartość wyższą niż obecnie.
Stąd też wniosek dowodowy powoda o dopuszczenie biegłego
ds. „oszacowania wartości nieruchomości na okoliczność wykazania utraty wartości
mieszkania powoda wskutek wady budynku” był wadliwie skonstruowany. Biegły
powinien bowiem – w świetle twierdzeń powoda – ustalić, o jaką kwotę wzrosłaby
wartość lokalu, gdyby ściana szczytowa została wybudowana. Co więcej, uszło
uwadze powoda, że jako współwłaściciel nieruchomości wspólnej miałby obowiązek
ponieść część kosztów niezbędnych prac budowlanych, odpowiadających wartości
jego udziału we współwłasności, a więc 167/1000 (art. 12 ust. 2 u.w.l.). Konieczne
byłoby zatem oszacowanie tych kosztów. Wydatki z tego tytułu musiałaby bowiem
pomniejszać rozmiar utraconych przez powoda korzyści. Takiej argumentacji powód
jednak nie przytoczył ani nie złożył stosownych wniosków dowodowych.
7. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił
skargę kasacyjną i zgodnie z art. 102 k.p.c., biorąc pod rozwagę sytuację majątkową
i osobistą powoda, nie obciążył go kosztami postępowania kasacyjnego. Ponadto,
stosownie do § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 6 i § 4 ust. 3 rozporządzenie Ministra
II CSKP 932/24
9
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa
albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu, przyznał adwokatowi M.G. 4050 zł,
powiększone o podatek VAT, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Jacek Grela
Marcin Łochowski
Maciej Kowalski
(D.Z.)
[a.ł]
