II CSKP 832/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 maja 2025 r.
SSN Jacek Grela (przewodniczący)
SSN Marcin Łochowski
SSN Dariusz Pawłyszcze (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 22 maja 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej E.S.
od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z 15 grudnia 2021 r., I Ca 263/21,
wydanego w sprawie z powództwa E.S.
przeciwko J.W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Marcin Łochowski
Jacek Grela
Dariusz Pawłyszcze
(Ł.W.)
UZASADNIENIE
II CSKP 832/23
2
Powodowy inwestor wniósł o zasądzenie od pozwanego wykonawcy 30 000 zł
z ustawowymi odsetkami od 4 czerwca 2016 r. tytułem naprawienia szkody
spowodowanej nieprawidłowymi robotami budowlanymi, polegającymi na
zewnętrznym ociepleniu domu. Inwestor wskazał, że koszt prac naprawczych,
w skład których wchodzi usunięcie wadliwej izolacji, jej ponowne wykonanie,
demontaż i ponowny montaż podokienników (parapetów), wykonanie tynku na
cokole oraz oczyszczenie okien i okapu dachu, wynosi co najmniej 30 000 zł. W toku
procesu, po złożeniu opinii przez biegłego, inwestor podwyższył żądanie do 56 721 zł.
Wyrokiem z 8 kwietnia 2021 r. Sąd Rejonowy w Stalowej Woli uwzględnił
w całości zmienione powództwo.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że w kwietniu 2015 r. strony zawarły umowę
o wykonanie ocieplenia domu inwestora z jego materiałów, za wynagrodzeniem
11 000 zł. Inwestor uiścił wykonawcy zaliczkę 5000 zł. Ocieplenie zostało wykonane
wadliwie. Pismem z 23 maja 2015 r. inwestor wezwał wykonawcę do zapłaty
30 000 zł jako kosztu prac naprawczych, polegających na demontażu wykonanych
robót i ich ponownym wykonaniu. Pismem z 5 czerwca 2015 r. inwestor
„wypowiedział” umowę, wezwał do zwrotu zaliczki, kosztu materiałów i do
ponownego wykonania ocieplenia. Koszt robót polegających na demontażu
i ponownym wykonaniu robót wynosi 56 721 zł.
Sąd Rejonowy uznał, że za nienależyte wykonanie zamówionych robót
inwestorowi przysługuje odszkodowanie w wysokości kosztu demontażu robót i ich
ponownego wykonania (art. 471 k.c.).
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, na
skutek apelacji wykonawcy, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił
powództwo jako przedwczesne.
Sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego
z wyjątkiem ustalenia konieczności demontażu wykonanych robót. Sąd Okręgowy
podniósł, że Sąd pierwszej instancji oparł się na jednej opinii biegłego, według której
ocieplenie należy zdemontować i wykonać na nowo. Tymczasem w sprawie
wykonano także opinię innego biegłego, według której wady ocieplenia są możliwe
do usunięcia bez jego demontażu. Jednak zamawiający sprzeciwił się
II CSKP 832/23
3
przeprowadzeniu uzupełniającej opinii co do kosztu usunięcia wad bez demontażu
wykonanego ocieplenia i Sąd odwoławczy zaniechał opinii uzupełniającej.
Sąd drugiej instancji uznał, że w pierwszej kolejności należy ocenić
skuteczność odstąpienia inwestora od umowy pismem z 5 czerwca 2015 r., której to
oceny Sąd pierwszej instancji zaniechał i w ogóle nie odniósł się do znaczenia
odstąpienia dla istnienia roszczeń odszkodowawczych. Sąd odwoławczy uznał,
że strony zawarły umowę o dzieło i warunkiem odstąpienia od umowy było uprzednie
wyznaczenie wykonawcy terminu do zmiany wadliwego sposobu wykonywania robót,
w tym usunięcia wad już wykonanych robót (art. 636 § 1 k.c.). Tymczasem
jednocześnie ze złożeniem oświadczenia o odstąpieniu zamawiający zabronił
wykonawcy wstępu na swoją nieruchomość i pozbawił go możliwości dokończenia
dzieła i naprawienia jego wad. Dopóki dzieło nie zostanie wykonane do końca lub
nastąpi skuteczne odstąpienie od umowy, zamawiającemu nie przysługują ani
roszczenia odszkodowawcze, ani uprawnienia z rękojmi (art. 638 k.c.).
W skardze kasacyjnej inwestor wniósł o uchylenie wyroku Sądu drugiej
instancji w całości, zarzucając naruszenie:
I. prawa materialnego:
1) art. 627 w zw. z art. 636 § 1 k.c. przez przyjęcie, że przed wystąpieniem
z roszczeniami odszkodowawczymi inwestor musi wykonać uprawnienia z rękojmi za
wady dzieła i jest to warunkiem skutecznego odstąpienia od umowy, a tymczasem
inwestorowi (tak jak zamawiającemu dzieło) przysługuje wybór między
dochodzeniem wyłącznie naprawienia szkody wyrządzonej wadliwym wykonaniem
dzieła na zasadach ogólnych (art. 471 k.c.) oraz realizacją uprawnień z rękojmi za
wady dzieła i dodatkowo dochodzenia odszkodowania, a ponadto art. 636 k.c. nie
stosuje się, ponieważ dzieło (roboty budowlane) zostało zakończone;
2) art. 636 § 1 k.c. przez jego zastosowanie, chociaż inwestor dochodził
wyłącznie naprawienia szkody na podstawie art. 471 k.c.;
3) art. 636 § 1 w zw. z art. 638 k.c. przez zastosowanie art. 636 k.c., chociaż
w przypadku ujawnienia wad po wykonaniu robót budowlanych (dzieła) stosuje się
art. 560 § 1 w zw. z art. 638 § 1 k.c. i jeśli wady są nieusuwalne, inwestor może
II CSKP 832/23
4
wyłącznie żądać obniżenia wynagrodzenia lub odstąpić od umowy, co uczynił
skutecznie pismem z 5 czerwca 2015 r.;
II. przepisów postępowania, tj. art. 321 § 1 w zw. z art. 13 i 382 k.p.c. przez
zmianę podstawy prawnej rozstrzygnięcia z art. 471 na art. 636 § 1 k.c.,
co skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy, uniemożliwieniem inwestorowi obrony
swych praw, wyjściem poza granice żądania i wskazaną podstawę faktyczną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Umowa o wykonanie ocieplenia całego budynku wraz z robotami
towarzyszącymi (podokienniki itp.) jest umową o roboty budowlane w rozumieniu
art. 647 k.c. Jednak, jak zasadnie założono w skardze, kwalifikacja umowy nie jest
istotna. W sprawie nie występują zagadnienia, które należałoby odmiennie
rozstrzygnąć dla umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane, ponieważ w zakresie
istotnym dla rozstrzygnięcia do umowy o roboty budowlane stosuje się odpowiednio
przepisy o umowie o dzieło (art. 656 § 1 k.c.).
Nie zachodzi zarzucone naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. Sądy obu instancji
rozpoznały zgłoszone pozwem żądanie zapłaty odszkodowania za nienależyte
wykonanie ocieplenia, obliczone jako koszt demontażu robót i wykonania ich na
nowo. Sąd jest związany podstawą faktyczną żądania, czyli przytoczonymi przez
powoda faktami, które według powoda powodują powstanie i wymagalność
dochodzonego roszczenia. Sąd nie jest związany wskazaną przez powoda podstawą
prawną żądania i może ocenić istnienie roszczenia w świetle innej podstawy prawnej.
Ponadto w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany podstawy prawnej. Sądy obu
instancji oceniły, aczkolwiek odmiennie, przysługiwanie powodowi roszczenia
odszkodowawczego z art. 471 k.c. za nienależyte wykonanie zobowiązania.
Zaskarżony wyrok narusza natomiast art. 636 § 1 i art. 471 k.c. przez przyjęcie,
że wykonawca nie zakończył wykonywania swojego zobowiązania, a tym samym
powództwo o odszkodowanie jest przedwczesne. Artykuł 471 k.c. nie daje podstaw
do uzależniania wymagalności odszkodowania od zakończenia wykonywania umowy.
Oczywiste jest przecież, że jeżeli wykonawca nie zdąży wykonać ocieplenia domu
zgodnie z umową przed nastaniem sezonu grzewczego, to odpowiada za szkodę
II CSKP 832/23
5
w postaci zwiększonych kosztów ogrzewania od chwili poniesienia tych kosztów
przez inwestora, nawet jeśli nadal kontynuuje wykonywanie ocieplenia. Ponadto
niewykonanie prac wykończeniowych nie oznacza niewykonania obiektu lub dzieła.
Niewykonanie takich prac jest z reguły wadą obiektu w postaci stanu niezupełnego
(art. 5561 § 1 pkt 4 w zw. z art. 638 § 1 i art. 656 § 1 k.c.), lecz obiekt jest wykonany.
Uprawnienie z art. 636 § 1 k.c. trwa, dopóki obiekt nie zostanie wykonany. Później
inwestor już nie ma możliwości skorzystania z tego uprawnienia. Nie można
utożsamiać wykonania obiektu z jego odbiorem, który jest pokwitowaniem spełnienia
świadczenia w rozumieniu art. 462 k.c. Przy tym pokwitowanie nie wyłącza
zgłoszenia wad (inne znaczenie ma odbiór w Prawie budowlanym). Brak
pokwitowania nie oznacza, że świadczenie nie zostało spełnione.
Jednak spór stron dotyczy przede wszystkim robót zasadniczych, tj. skutków
wadliwego wykonania ocieplenia. Istnienie wad przyznaje także wykonawca,
aczkolwiek uważa, że ich usunięcie nie wymaga demontażu wykonanego ocieplenia.
Prace wykończeniowe można wykonać dopiero po usunięciu wad (z demontażem
lub bez). Wbrew tezie Sądu odwoławczego roszczenie inwestora o odszkodowanie
nie zależy od wyznaczenia wykonawcy terminu do zmiany wadliwego sposobu
wykonywania robót, w tym usunięcia wad już wykonanych robót. Takiego obowiązku
inwestor nie ma, jest to jedynie jego uprawnienie. Ponadto Sąd drugiej instancji uznał
oświadczenie o odstąpieniu od umowy („wypowiedzenie” jak to nazwał inwestor) za
nieskuteczne wychodząc z błędnego założenia, że oświadczenie o odstąpieniu od
umowy musi zostać poprzedzone wyznaczeniem terminu, o którym mowa
w art. 636 § 1 k.c. Tymczasem skuteczność oświadczenia o odstąpieniu od umowy
należy ocenić w świetle art. 560 w zw. z art. 638 § 1 i art. 656 § 1 k.c. Tylko przy
założeniu nieskuteczności odstąpienia od umowy może mieć znaczenie podnoszony
przez wykonawcę zamiar usunięcia przez niego wad i dokończenia robót.
Ponieważ skarga kasacyjna była zasadna, zaskarżony wyrok podlegał
uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
Marcin Łochowski
Jacek Grela
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
II CSKP 832/23
6
[a.ł]
