II CSKP 809/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
26 listopada 2025 r.
SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Władysław Pawlak
SSN Dariusz Zawistowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 25 kwietnia 2022 r., I ACa 218/22,
w sprawie z powództwa A.D.
przeciwko Bankowi w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 (dwa
tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia
od doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego orzeczenia, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
Władysław Pawlak
[dr]
Marta Romańska
Dariusz Zawistowski
UZASADNIENIE
II CSKP 809/23
2
Powód A. D. wniósł o ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny zawarta przez
niego
z
E.
Spółką
Akcyjną
w W., którego następcą prawnym jest Bank w W., jest nieważna oraz o zasądzenie
kwoty 100.121,94 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od doręczenia odpisu
pozwu, jako równowartości świadczenia spełnionego w okresie od 13 marca 2010 r.
do
13
marca
2020
r.
w wykonaniu umowy, a ewentualnie wniósł o ustalenie, że bezskuteczne są niektóre
postanowienia tej umowy kredytowej i o zasądzenie kwoty 43.003,06 zł z odsetkami
od doręczenia odpisu pozwu, odpowiadającej świadczeniom nadpłaconym z uwagi
na obliczanie wysokości rat kredytu przy zastosowaniu postanowień abuzywnych.
Pozwany Bank w W. wniósł o oddalenie powództwa, z powołaniem się m.in.
na przedawnienie roszczenia.
Wyrokiem z 6 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Elblągu ustalił, że umowa
o kredyt hipoteczny zawarta przez powoda z E. Spółka Akcyjna w W. jest nieważna
i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 100.121,94 zł z odsetkami
ustawowymi
za
opóźnienie
od
9
lutego
2021
r.,
a w pozostałym zakresie oddalił powództwo.
Sąd Okręgowy ustalił, że 13 grudnia 2007 r. powód złożył wniosek do E. S.A.
o
udzielenie
kredytu
hipotecznego
w kwocie 150.000 zł na okres 360 miesięcy w celu sfinansowania nabycia mieszkania
w M. W pozycji „waluta wnioskowanego kredytu” zakreślił pozycję „CHF”. Podpisał
również „oświadczenie związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany
do waluty obcej”, w którym stwierdził, że został zapoznany przez pracownika banku
z problemem ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do
waluty obcej i będąc świadomy tego ryzyka rezygnuje
z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych. Przyznawał, że poinformowano
go o aktualnej wysokości kursów waluty obcej w banku. Jest świadomy, że ponosi
ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest
kredyt, i że ryzyko kursowe ma wpływ na wysokość zobowiązania wobec banku
i wysokość rat spłaty kredytu. Przyjął do wiadomości, że kredyt zostanie wypłacony
w złotych na zasadach określonych w znanym mu „Regulaminie kredytu
II CSKP 809/23
3
hipotecznego udzielanego przez […]”, saldo zadłużenia wyrażone będzie w walucie
obcej i podlega spłacie w złotych, prowizja obliczana będzie na podstawie kwoty
kredytu w walucie obcej, ale wyrażana w złotych.
1 lutego 2008 r. strony podpisały sporządzoną 18 stycznia 2008 r. umowę
kredytu. Bank zobowiązywał się w niej do oddania do dyspozycji powoda kwoty
150.000 zł z przeznaczeniem na zakup mieszkania, refinansowanie poniesionych
wydatków na cele mieszkaniowe i modernizację (§ 2). Kwota kredytu podlegała
wypłacie jednorazowo (§ 5). Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy (§ 2). Kredyt
oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia
umowy wynosiła 4,01667% w stosunku rocznym z zastrzeżeniem postanowień
regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania (§ 3). Zmienna stopa
procentowa miała być ustalana jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz
stałej marży banku w wysokości 1,35 punktów procentowych. Kredyt był
indeksowany kursem franka szwajcarskiego (§ 2), a raty kredytu miały być pobierane
z rachunku bankowego, na którym powód zobowiązany był utrzymywać
wystarczające środki „uwzględniając możliwe wahania kursowe” (§ 6 pkt 6).
Do kredytu miały zastosowanie postanowienia „Regulaminu kredytu
hipotecznego udzielanego przez […]” (regulamin) dotyczące kredytu indeksowanego
do waluty obcej, definiowanego jako „kredyt oprocentowany według stopy
procentowej, opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złoty, którego
wypłata oraz spłata odbywa się w złotych w oparciu o kurs waluty obcej do złotych,
według tabeli” (§ 2). Kredytu udzielono w złotych z zaznaczeniem indeksacji jego
kwoty do waluty obcej (§ 4). Wypłata miała nastąpić w złotych, w kwocie obliczonej
według kursu nie niższego niż kurs kupna walut zgodnie z tabelą kursów
obowiązującą w momencie wypłaty środków. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu miało
być wyrażone w walucie obcej i obliczone według kursu waluty stosowanego przy
uruchomieniu kredytu (§ 7). Raty kredytu wyrażone były w walucie indeksacji i w dniu
wymagalności raty miały być pobierane według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą
obowiązującą w Banku (§ 9). Regulamin dopuszczał zmianę waluty kredytu odsyłając
w zakresie przeliczania salda do tabel kursowych (§ 14).
II CSKP 809/23
4
W umowie i regulaminie nie ma wzmianki o sposobie ustalania kursów walut,
w szczególności objaśnienia zasad tworzenia tabeli kursów, a jedynie
doprecyzowano moment, w którym kurs miał być ustalony (wypłata środków, dzień
wymagalności raty) i jego rodzaj (kupna, sprzedaży), choć w przypadku przeliczenia
z chwili uruchomienia kredytu kurs kupna stanowić miał tylko dolną granicę
przyjętego w rzeczywistości („kurs nie niższy niż kurs kupna” - § 7 pkt 4 regulaminu).
1 lutego 2008 r. powód podpisał „oświadczenia kredytobiorcy w zw.
z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką”, w których podał, że został
zapoznany przez pracownika banku z kwestią ryzyka zmiany stopy procentowej
i ryzyka kursowego, będąc tego świadomy rezygnuje z możliwości zaciągnięcia
kredytu w złotych na rzecz kredytu indeksowanego do waluty obcej, zna
postanowienia umowy i regulaminu oraz poinformowany został, że aktualna
wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach banku. Podał też, że jest
świadomy ponoszenia ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty,
że wysokość kursu ma wpływ na wysokość zobowiązania względem banku
i wysokość raty; wie, że kredyt zostanie wypłacony w złotych, zadłużenie będzie
wyrażone w walucie obcej, podobnie jak raty, które podlegają spłacie w złotych.
15 lutego 2008 r. wypłacono powodowi kwotę 150.000 zł, którą powód zużył
na cel wskazany w umowie. W chwili zawierania umowy kredytu miał 27 lat, był
kawalerem, skończył studia licencjackie i pracował jako przedstawiciel handlowy.
Korzystał wcześniej z drobnej pożyczki na zakup sprzętu gospodarstwa domowego.
Nie zawierał innych umów kredytowych.
W chwili uruchomienia kredytu jego saldo przeliczono na walutę indeksacji
według kursu 2,1664. Początkowe zadłużenie powoda wyniosło więc 69.239,29 CHF.
W okresie od zawarcia umowy oprocentowanie kredytu (LIBOR 3M CHF + marża
banku 1,35 p.p.) spadło z 5,305 % do 0,643 % (według stanu z listopada 2019 r.).
W tym czasie kurs złotego względem franka szwajcarskiego, stosowany przez bank
przy indeksacji rat, wzrósł z 2,2919 w dniu pobrania pierwszej raty (14 marca
2008 r.) do 3,9888 w chwili zapłaty ostatniej z rat wymienionych w zaświadczeniu
banku (za grudzień 2019 r.). Od 2015 r. kurs ten często przekraczał 4 zł.
II CSKP 809/23
5
Spowodowało to wzrost rat i salda zadłużenia. W okresie od 15 marca 2010 r.
do 13 grudnia 2019 r. powód zapłacił raty w łącznej kwocie 100.464,89 zł.
W toku wykonywania umowy bank zmienił regulamin m.in. co do sposobu
określania kursów walut oraz wskaźnika referencyjnego oprocentowania. Informacje
o zmianach wysyłano powodowi.
Powód rozumie, że stwierdzenie nieważności umowy będzie rodzić obowiązek
zwrotu przez strony spełnionych świadczeń i uwzględnia, że będzie zobowiązany do
zapłaty na rzecz banku świadczenia, które nie znajduje pokrycia w należnościach
dotychczas uiszczonych przez niego na rzecz banku. Skutków tych nie uważa za
szkodliwsze od będących konsekwencją utrzymania umowy.
W ocenie Sądu Okręgowego umowa kredytu zawarta przez strony jest
sprzeczna z ustawą, gdyż jej kwestionowane postanowienia sprzeciwiały się
właściwości (naturze) stosunku kredytowego (art. 3531 k.c.), co prowadzi do
nieważności umowy na podstawie art. 58 § 1 i 3 k.c. Do wniosku o nieważności
umowy prowadzi też ocena jej postanowień jako niedozwolonych na podstawie art.
3851 k.c., chociaż badanie umowy pod tym kątem jest możliwe wówczas, gdy nie jest
ona nieważna z innych przyczyn.
Powód wiedział wprawdzie, jakie świadczenie zostanie mu wypłacone
(nie ponosił ryzyka kursowego przy wypłacie i otrzymał umówioną kwotę kredytu
w złotych), ale saldo początkowe jego zadłużenia nie było znane, ponieważ wynikało
ze zdarzeń przyszłych (tj. z operacji przeliczenia salda w dniu uruchomienia kredytu).
W chwili przeliczenia salda początkowego oraz w dniu ustalenia wysokości każdego
z kolejnych obciążających powoda świadczeń (360 rat miesięcznych), stosowany
miał być mechanizm indeksacji, którego założeń w umowie nie określono,
poprzestając na stwierdzeniu w § 2, że kredyt jest indeksowany do waluty CHF
i zastrzeżenia w § 6 pkt 6, że raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego,
a powód ma zapewnić na nim środki na spłatę z uwzględnieniem „możliwych wahań
kursowych” odzwierciedlonych w „Tabeli kursów walut obcych obowiązującej
w Banku”. Z udostępnionych powodowi dokumentów nie wynika, na jakiej podstawie
ustalany był kurs kupna i sprzedaży służący do przeliczeń przez pozwanego.
Parametry świadczeń obciążających powoda określał bank, a stosowane przezeń
II CSKP 809/23
6
różnice kursowe były dla niego dodatkowym źródłem dochodu. Z umową wiązało się
też ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty indeksacji, a w konsekwencji - możliwy
wzrost salda długu i wysokości raty, którego rozmiarów nie ograniczało żadne
postanowienie umowy. Ryzyko walutowe w pełnym zakresie obciążyło powoda.
Powód zawarł umowę jako konsument według wzorca sporządzonego przez
bank. Jego wpływ na treść umowy ograniczał się do określenia oczekiwanej kwoty
kredytu w złotych i waluty indeksacji, ale nie uzgadniano indywidualnie z powodem
zasad indeksacji do waluty, tj. mechanizmu przeliczenia, stosowania tabeli, wyboru
kursu nie niższego niż kurs kupna i kurs sprzedaży. Postanowienia umowy nie były
uzgodnione z powodem indywidulanie w rozumieniu art. 3851 § 3 i 4 k.c.
Sąd Okręgowy stwierdził, że zakwestionowane postanowienia umowy
i regulaminu są sprzeczne z art. 3531 k.c., a tym samym są nieważne także na
podstawie art. 58 § 1 k.c. Istotą klauzuli indeksacyjnej było przeliczanie świadczeń
stron na walutę obcą, chociaż obie strony miały spełnić swoje świadczenia w walucie
polskiej. Zastosowanie takiego rozwiązania było dopuszczalne, ale warunki
kontraktowe kształtujące tę klauzulę zostały przez powoda słusznie
zakwestionowane. Przyznawały bankowi uprawnienia do określenia wysokości nie
tylko jego świadczenia, ale także świadczenia kredytobiorcy, co prowadziło do
nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków stron i do naruszenia
równowagi między nimi w stosunku prawnym. Dalej idące konsekwencje niż dowolne
ustalanie przez bank kursu CHF (w tym skutki różnic pomiędzy kursem kupna
i sprzedaży), pociągało za sobą obciążenie kredytobiorcy w całości i bez
jakiegokolwiek ograniczenia tzw. ryzykiem kursowym, a tego ryzyka nie mogło
zniwelować utrzymywanie się niskiej stopy referencyjnej oprocentowania LIBOR.
Obciążenie powoda w sposób nieograniczony całym ryzykiem kursowym
wpływającym na zmianę wysokości rat i salda zadłużenia prowadziło już w chwili
zawarcia umowy do uprzywilejowania banku kosztem powoda.
Klauzula indeksacyjna powinna realizować wzajemny charakter świadczeń
stron, w stosunku, w którym świadczenie kredytobiorcy polega na zwrocie oddanej
mu do dyspozycji kwoty i zapłacie za korzystanie z niej w umówionym okresie.
Klauzula zawarta w umowie nie odpowiadała tak określonej naturze stosunku
II CSKP 809/23
7
kredytowego. Świadczenie powoda zostało oderwane od wartości świadczenia
spełnionego na jego rzecz przez bank, do czego doszło w wyniku całkowitego
obciążenia jedynie powoda ryzykiem dowolnego wzrostu kursu CFIF. Oceniając
tę kwestię na czas zawarcia umowy i stosownie do okoliczności towarzyszących tej
czynności, takie określenie relacji stron obciąża bank, jako autora umowy i silniejszą
stronę kontraktu. Postawił on kredytobiorcę w nierównorzędnej (gorszej) sytuacji,
narażając na konieczność spełnienia świadczenia, które może nie odpowiadać
wartości otrzymanego od banku świadczenia. O takich skutkach umowy bank nie
poinformował powoda.
Zdaniem Sądu Okręgowego strony nie zawarłyby umowy bez postanowień
odnoszących się do przeliczeń walutowych, co wynika z samej jej konstrukcji. Cechy
kredytu indeksowanego zostały opisane w regulaminie ustalanym przez bank, a więc
opisane tam warunki nie mogły być przedmiotem negocjacji. Strony nie miały
możliwości zawarcia umowy kredytowej w złotych z oprocentowaniem innym niż
oparte o stawkę WIBOR. Bez zakwestionowanych postanowień umowa kredytu nie
zostałaby w ogóle zawarta, a zatem należało ją uznać za nieważną w całości.
Wskutek stwierdzenia abuzywnego charakteru niektórych postanowień umownych,
umowa straci tak istotne elementy, że doprowadzi to do jej sprzeczności z art. 3531
k.c. i wtedy następczo może dojść do jej nieważności również na podstawie tego
przepisu.
Kwestionowane przez powoda postanowienia umowy i regulaminu stanowią
niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 k.c. Klauzula
indeksacyjna była wyraźnie powiązana z postanowieniami dotyczącymi
oprocentowania, które oparto o stawkę LIBOR. Stosowanie innej, w szczególności
dotyczącej oprocentowania kredytów złotowych, wymagałoby przewalutowania
kredytu w sposób określony w § 14 regulaminu, co obejmowało opisane w tym
paragrafie, idące jeszcze dalej skutki dla treści wiążącego strony kontraktu.
Zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej
klauzule kształtujące mechanizm indeksacji i postanowienia umowne stanowiące
część mechanizmu indeksacyjnego, określające sposób oznaczenia kursu
miarodajnego dla przeliczenia walutowego, dotyczą głównych świadczeń
II CSKP 809/23
8
kredytobiorcy. Postanowienia te odnoszą się wprost do świadczenia kredytobiorcy,
określając jego wysokość. Odwołanie się do „tabeli kursów” bez jakiegokolwiek
doprecyzowania sposobu jej tworzenia, pogłębia rozejście się literalnej treści umowy
z jej rzeczywistymi skutkami. Niejednoznacznie sformułowana klauzula indeksacyjna
zarówno w części obejmującej klauzulę ryzyka walutowego jak i klauzulę
przeliczeniową godziła w dobre obyczaje, rażąco naruszając interes powoda.
Rażące naruszenie interesu powoda wynikało z groźby w zasadzie
nieograniczonego, obciążającego w całości konsumenta, wzrostu salda długu
i wysokości raty, przy założeniu, że o wysokości salda (w CHF) dowie się dopiero po
wypłacie kwoty kredytu i będzie ono wynikać z nieznanego, co do podstaw jego
ustalenia, kursu nie niższego niż kurs kupna i wreszcie wysokość rat podlegać będzie
temu samemu mechanizmowi.
Pozbawienie umowy mechanizmu indeksacji pociąga za sobą co najmniej taki
skutek, że pozostając z nazwy umową o kredyt indeksowany do waluty obcej, nie
zawiera ona postanowień pozwalających na przeliczenie świadczeń stron kontraktu
i ustalenie wysokości świadczenia kredytobiorcy, to jest wysokości przypadających
od niego rat kapitałowo-odsetkowych. Tak skonstruowana umowa nie może być
wykonywana, a usunięcie postanowienia określającego główne świadczenia stron,
stanowiącego o naturze kredytu indeksowanego do waluty obcej, pociąga za sobą
konieczność stwierdzenia nieważności całej umowy.
Wobec stwierdzenia nieważności umowy Sąd Okręgowy zasądził na rzecz
powoda, na mocy art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c., dochodzoną pozwem kwotę,
nieprzekraczającą sumy świadczeń spełnionych przez niego w okresie objętym
pozwem. O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzekł na podstawie art. 481 § 1
i 2 k.c. w związku z art. 455 k.c., uwzględniając to, że powód nie wzywał pozwanego
wcześniej do zapłaty i oczekiwał zasądzenia odsetek od doręczenia odpisu pozwu.
Sąd Okręgowy ocenił, że roszczenie powoda nie było przedawnione. Bieg
terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się zatem
rozpocząć zanim dowiedział się on lub rozsądnie rzecz ujmując powinien dowiedzieć
się o niedozwolonym charakterze postanowienia umownego. Dopiero wówczas mógł
II CSKP 809/23
9
wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność,
o której mowa w art. 120 § 1 k.c.
Wyrokiem z 25 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego
od wyroku Sądu Okręgowego z 6 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny przyjął za własne
ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i ocenę prawną sprawy przedstawioną przez
ten Sąd. Według Sądu Apelacyjnego pierwszorzędną kwestią w sprawie było
przesądzenie, czy w umowie zawarte zostały niedozwolone postanowienia, jako
rażąco naruszające interesy konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami
(art. 3851 k.c.), a nie to, czy spełnione zostały przesłanki nieważności umowy kredytu
w oparciu o art. 58 k.c. w zw. z art. 3531 k.c., z uwagi na skonstruowanie umowy
naruszającej właściwości (istotę) zobowiązania kredytowego. Stosowaniu przepisów
dotyczących nieważności czynności prawnej nie można jednoznacznie nadać
pierwszeństwa przed stosowaniem przepisów dotyczących ochrony konsumenta,
w tym przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Nie ma przeszkód,
aby uznać omawiane postanowienia umowne za niedozwolone, bez względu na to,
czy równocześnie ich wadliwość nie jest posunięta tak daleko, że są nieważne.
Sąd Apelacyjny za niezasadny uznał zatem zarzut naruszenia art. 3851 § 1 i 2 w zw.
z art. 58 § 1 i 3 k.c.
Sąd Apelacyjny nie uwzględnił zarzutu zatrzymania zgłoszonego przez
pozwanego, gdyż uznał, że umowa kredytu nie jest umową wzajemną, a przepisy
o zatrzymaniu nie nadają się do zastosowania także przez analogię do zobowiązań
stron wynikających z takiej umowy. Zatrzymanie spełnia swoją funkcję tam, gdzie
świadczenia są różnorodzajowe i z tego powodu nie nadają się do potrącenia
(art. 496 i 497 k.c.).
Za nietrafny Sąd Apelacyjny uznał też podniesiony przez pozwanego zarzut
naruszenia art. 117 § 2 k.c. przez nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia
powoda. Powód ograniczył bowiem roszczenie do kwoty 100.121,94 zł stanowiącej
sumę rat za okres 10 lat poprzedzających datę wniesienia pozwu. Sąd Apelacyjny
podzielił pogląd wyrażony w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja
2021 r., III CZP 6/21, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia roszczeń
restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim ten nie dowiedział się
II CSKP 809/23
10
lub rozsądnie rzecz ujmując powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze
postanowienia umownego. Dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu
świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c.
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 25 kwietnia 2022 r.
pozwany zarzucił, że wyrok ten został wydany z naruszeniem: - art. 3531 k.c. w zw.
z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c. przez uznanie, że ocena postanowień
w umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej zawartej przez przedsiębiorcę
z konsumentem, jako postanowień niedozwolonych, poprzedza ocenę ważności
i skuteczności prawnej tej umowy jako całości; - art. 3851 § 4 k.c. w zw. z art. 3851 §
2 k.c. przez uznanie, że postanowienia umowne, co do których istnieje możliwość
negocjacji przez konsumenta, a konsument mimo tego nie podejmuje próby
negocjacji, nie stanowią postanowień umownych indywidualnie uzgodnionych przez
przedsiębiorcę z konsumentem; - art. 3851 § 1 k.c. przez uznanie, że postanowienia
umowne dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej przez odesłanie do tabeli
kursowej stosowanej przez bank są sprzeczne z dobrymi obyczajami
oraz jednocześnie rażąco naruszają interesy kredytobiorcy-konsumenta; - art. 3852
k.c. przez jego niezastosowanie, w wyniku nieuwzględnienia okoliczności
towarzyszących zawarciu umowy z 1 lutego 2008 r., tj. faktu, że stanowiła ona
korzystniejsze dla kredytobiorcy-konsumenta rozwiązanie ekonomiczne aniżeli tzw.
umowa kredytu złotowego, wobec czego brak jest podstaw do uznania,
że postanowienia umowy oraz regulaminu naruszały w sposób rażący interes
kredytobiorcy; - art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c.
przez przyjęcie, że konstrukcja indeksacji zawarta w umowie oraz regulaminie
w zakresie odesłania do kursów waluty ustalanych przez bank w tabeli kursów i opłat,
prowadzi do nieważności umowy w całości, z uwagi na brak możliwości zastąpienia
ich innymi postanowieniami oraz brak możliwości dalszego funkcjonowania umowy
kredytu; - art. 358 § 1 i 2 k.c. przez wykluczenie możliwości zastąpienia warunku
umownego uznanego za nieuczciwy, przepisem ustawowym w nowym brzmieniu
przyjętym już po zawarciu umowy kredytu oraz wykluczenie możliwości
zastosowania mechanizmu przeliczeniowego według innego kursu w miejsce
kwestionowanych klauzul przeliczeniowych; - art. 3841 w zw. z art. 3531 k.c. w zw.
z art. 4 ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych
II CSKP 809/23
11
innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b oraz w zw. z art. 109 ust. 2
ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze
zm.) przez brak przyjęcia, iż zmiana regulaminu, do którego odsyła umowa kredytu
indeksowanego do waluty obcej w ten sposób, że klauzule indeksacyjne w nim
zawarte nie naruszają ani przepisów prawa ani interesów konsumentów, wyklucza
możliwość stwierdzenia nieważności umowy, gdy sama umowa nie zawierała
postanowień niedozwolonych, lecz wyłącznie zmieniany regulamin; - art. 496 k.c.
w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 487 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 pr. bank. przez
przyjęcie, że umowa kredytu nie jest umową wzajemną, co skutkowało
nieuwzględnieniem zarzutu zatrzymania wypłaconej kwoty kapitału kredytu.
Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, że postanowienie
wykraczające poza granice swobody umów w takim rozumieniu, jak o tym stanowi
art. 3531 k.c., które z tej przyczyny może być jednocześnie zakwalifikowane jako
niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 3851 k.c., nie jest
bezwzględnie nieważne, lecz ma do niego zastosowanie sankcja określona w art.
3851 k.c. Sankcja ustalona w tym przepisie ma bowiem charakter szczegółowy
i szczególny względem tej, która określona jest w art. 58 § 1 k.c. Oznacza ona,
że kwestionowane postanowienie nie wywołuje skutków prawnych od samego
początku i z mocy prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, chyba
że konsument następczo udzieli „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na to
postanowienie i w ten sposób zapewni jego skuteczność (zob. uchwałę składu
siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56,
i cytowane w jej uzasadnieniu obszerne orzecznictwo). Takie określenie sankcji
pozwala konsumentowi na podjęcie decyzji co do pozostawania w relacji umownej
z przedsiębiorcą, jeżeli – mimo abuzywności klauzul uzna to za korzystniejsze dla
siebie, a tej możliwości nie miałby w razie zastosowania sankcji nieważności
postanowienia. Sąd Apelacyjny ostatecznie opowiedział się za taką właśnie relacją
między sankcjami przewidzianymi w art. 58 § 1 k.c. i art. 3851 k.c.
II CSKP 809/23
12
Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu
złotowego indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej),
określają główne świadczenie kredytobiorcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 13 maja 2022
r., II CSKP 464/22 i z 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22 oraz powołane tam
orzecznictwo). Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE,
w orzecznictwie którego podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się
w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13
należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy
i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki z 30 kwietnia 2014 r.,
C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei,
pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r.,
C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne
(waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej
mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka
walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem
zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.
wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września
2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17,
Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, D., pkt 44).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu
w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek
z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono,
że wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem
nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie
mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku,
związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych
warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne
i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.
Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty
udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę
II CSKP 809/23
13
obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają
charakter niedozwolonych postanowień umownych.
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu), określające
zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie
kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie
kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień
umownych, kształtują bowiem prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi
obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na
uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia
konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na
złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności
poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia
konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego
ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego
działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym
ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Skonstruowane w ten sposób, w ślad
za wzorcem stosowanym przez bank, uregulowania umowne są niedopuszczalne,
niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest
pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych
maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych
kryteriów.
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli
on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci
ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego – zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,
poz. 56). Powód takiej zgody nie udzielił, o czym świadczą jego twierdzenia i zarzuty
podnoszone w toku procesu.
Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji
II CSKP 809/23
14
umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw
i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą
częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje,
że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców
lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa
w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe
po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. m.in. uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu
Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r.,
II CSK 632/17).
W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH S.A., Trybunał
Sprawiedliwości UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie
temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej
między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej
dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące
korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które
może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru.
Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął
jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą
a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego
warunku poprzez zmianę jego istoty.
Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień rodzi
konieczność dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa
do utrzymania. Sądy meriti rozważyły tę kwestię i uznały, że obowiązywanie umowy
po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest niemożliwe. Jak wyjaśnił Sąd
Najwyższy, wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy
kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki
oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym
przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie
i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy
kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie
II CSKP 809/23
15
umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za
opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja
2022 r., II CSKP 293/22 i II CSKP 405/22 i z 8 lutego 2024 r., II CSKP 1036/23).
Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie
tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych,
ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio
związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego
charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej
i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą
międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie
może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie
spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki
Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca
2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45;
wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).
W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów – zasada prawna – z 7 maja
2021 r., III CZP 6/21 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zastąpienie klauzul niedozwolonych
rozwiązaniami przewidzianymi w innych przepisach wchodzi w rachubę tylko wtedy,
gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może
obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego,
a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie
rozstrzygającego znaczenia (por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE
z 15 marca 2012 r., C-453/10, Jana Pereničova, pkt 33-34, z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, Zsuzsanna Dunai, pkt 40, 51, z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179, Abanca
Corporación Bancaria, pkt 57, z 3 października 2019 r., C-260/18, K. D., pkt 39-41, z
29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W. i R.W., pkt 83, 89, z 2 września 2021 r., C-932/19,
OTP Jelzálogbank i in., pkt 49-50, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21,
D.B.P., pkt 74, z 8 września 2022 r., w połączonych sprawach C-80/21,
C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, 74 oraz z 12 października 2023 r., C-645/22,
Luminor Bank, pkt 29, 37); 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta
na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących
II CSKP 809/23
16
lub możliwych do przewidzenia w czasie sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego
z 8 marca 2023 r., II CSKP 617/22; por. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE
z 3 października 2019 r., C-260/18, K.D., pkt 51, z 8 września 2022 r.,
C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 67, z 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina
Hungary, pkt 41 oraz z 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 87,
z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta
i z zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez
konsumenta w tym względzie” w tym sensie, że jeżeli sąd poinformował konsumenta
w sposób obiektywny i wyczerpujący o skutkach prawnych oraz szczególnie
szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie może mieć dla niego unieważnienie
umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego woli stwierdzenia nieważności
umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego ochrony przyznanej im przez
dyrektywę 93/13 (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 8 września 2022 r.,
C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 78 w związku z pkt 74-75, z 16 marca
2023 r., C-6/22, M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A. (M.B. i in.), pkt 43-45 i teza
oraz z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 29; postanowienie
Trybunału Sprawiedliwości UE z 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank
Bulgaria, pkt 66, a z drugiej strony sąd nie może chronić konsumenta przed upadkiem
umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża on go na „szczególnie niekorzystne
konsekwencje”, choćby konsument domagał się tej ochrony (por. wyrok Trybunału
Sprawiedliwości UE z 12 października 2023 r., C-645/22, Luminor Bank, pkt 38,
40-41); 3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy
strony danej umowy wyrażą na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone
niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią
dla konsumenta); jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało
obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia
stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia
„tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu
przyjętym już po zawarciu umowy” (np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE
z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17 Abanca Corporación Bancaria, pkt 59-64
i teza).
II CSKP 809/23
17
Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw.
klauzul przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać. Jest tak
dlatego, że ich wyeliminowanie prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka
walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem
waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR,
co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją
uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,
choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.
Bez postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego do
przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia związanej
z tym luki), klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko walutowe),
w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18 i z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to z kolei,
że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze
zamierzonym przez strony nie jest możliwe (np. wyroki Sądu Najwyższego
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia
2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22,
z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31 stycznia
2023 r., II CSKP 941/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 10 marca 2023 r.,
II CSKP 1017/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, z 25 maja 2023 r., II CSKP
1311/22, z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,
z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22,
z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, z 29 listopada 2023 r.,
II CSKP 1460/22, i II CSKP 1753/22, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22,
z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).
Skoro powódka konsekwentnie opowiada się za upadkiem umowy, to Sądy meriti nie
mogły przyjąć, że naraża ją to na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”.
Z tych względów uzupełnienie luk w umowie nie było możliwe.
Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na
niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez
sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c., do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących,
II CSKP 809/23
18
iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez
skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią
przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony
umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE
z 3 października 2019 r., C-260/18, K.D., pkt 62 oraz pkt 3 sentencji,
z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12 stycznia
2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B. i in., pkt 56),
wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego
(por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22,
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,
z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22).
W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał
Sprawiedliwości UE stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować
w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził
nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą
a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego
warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka
wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.
Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie daje podstaw do
przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego
stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma to, w jaki sposób
postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Taka interpretacja
pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art. 3851 k.c. jest
instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki sposób
postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1 zdanie
pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 czerwca
2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące konsekwencją
abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza,
że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy
II CSKP 809/23
19
zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru
tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 i art. 108 § 1 w zw. z art.
39821 k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.
Władysław Pawlak
[dr]
[a.ł]
Marta Romańska
Dariusz Zawistowski
