II CSKP 757/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
6 listopada 2025 r.
SSN Beata Janiszewska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marcin Łochowski
SSN Dariusz Pawłyszcze
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 listopada 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej S. spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 18 maja 2022 r., I ACa 998/21,
w sprawie z powództwa I.M. i K.M.
przeciwko S. spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną,
2. zasądza od S. spółki akcyjnej w W. na rzecz I.M. i K.M. kwotę
5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem kosztów
postępowania kasacyjnego.
Marcin Łochowski
Beata Janiszewska
Dariusz Pawłyszcze
[J.T.]
II CSKP 757/23
2
UZASADNIENIE
Powodowie I.M. i K.M. wnieśli o zasądzenie od pozwanego S. S.A.
w W. solidarnie na rzecz powodów 266 910,94 zł z odsetkami oraz o ustalenie, że
zawarta przez nich z pozwanym bliżej określona umowa kredytu jest nieważna. Sąd
Okręgowy w Szczecinie uwzględnił powództwo, Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił
apelację pozwanego.
W zakresie istotnym dla oceny skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny ustalił, za
Sądem pierwszej instancji, że 14 października 2008 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu w kwocie 370 000 zł na okres
360 miesięcy. Poczyniono przy tym szczegółowe ustalenia co okoliczności zawarcia
i treści kontraktu, w tym zawartego w umowie mechanizmu powiązania kredytu
z walutą obcą – frankiem szwajcarskim. Kredyt miał być wypłacony w złotówkach,
przeliczony na walutę obcą według kursu z dnia wypłaty, a następnie spłacany
w walucie polskiej, lecz w kwotach stanowiących równowartość odpowiedniej kwoty
wyrażonej we frankach szwajcarskich. Przeliczenia waluty miały następować na
podstawie tabeli kursowej ustalanej przez bank. Umówiona kwota została wypłacona.
Powodowie spłacali raty w walucie polskiej i w te sposób uiścili na rzecz banku
tytułem spłat łącznie 266 910,94 zł.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny stwierdził, w zakresie
istotnym dla oceny skargi kasacyjnej, że postanowienia związane z mechanizmem
powiązania kredytu z walutą obcą były niedozwolone (art. 3851 § 1 zd. 1 k.p.c.),
a skutkiem niezwiązania powodów ich treścią był stan niewykonalności umowy, który
prowadził do nieważności tej czynności prawnej. Sporne postanowienia umowne nie
były bowiem uzgodnione indywidualnie. Ponadto, choć dotyczyły one głównych
świadczeń stron, to podlegały kontroli przez pryzmat kryteriów
z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., ponieważ nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). O takiej ich ocenie zdecydowała przy tym
okoliczność, że postanowienia nie pozwalały powodom na oszacowanie wysokości
przyszłych świadczeń stron (salda kredytu po przeliczeniu go na walutę obcą oraz
II CSKP 757/23
3
wysokości poszczególnych rat), gdyż umowa nie określała sposobu kształtowania
tabel kursowych, na podstawie których bank miał dokonywać przeliczeń walut.
Jednocześnie mechanizm powiązania kredytu z walutą obcą uznano za
niedozwolony (abuzywny), gdyż bank przyznał sobie w umowie prawo do
jednostronnego, arbitralnego kształtowania wysokości pierwotnego salda zadłużenia
powodów (wyrażonego w walucie obcej) oraz wysokości poszczególnych rat
(uiszczanych w złotówkach i podlegających przeliczeniu z franków szwajcarskich).
Wysokość świadczeń stron nie zależała zatem od czynników obiektywnych, lecz od
woli pozwanego. Działanie takie uznane zostało za sprzeczne z dobrymi obyczajami
i rażąco naruszające interesy konsumentów. Tym samym ta część umowy, która
dotyczyła mechanizmu powiązania kredytu z walutą obcą, uznana została za
niedozwoloną, co skutkowało zastosowaniem sankcji z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c.
W konsekwencji oceniono, że w efekcie niezwiązania powodów spornymi
postanowieniami umowa obiektywnie nie nadaje się do wykonania, a zatem musi
zostać uznana za nieważną. Stan ten uzasadniał uwzględnienie żądania zwrotu kwot
uiszczonych przez powodów na rzecz banku (stanowiących w ówczesnym
przekonaniu konsumentów należne pozwanemu raty kredytu), jak również
uwzględnienia żądania ustalenia (art. 189 k.p.c.), po stwierdzeniu, że powodowie
mają w tym zakresie interes prawny.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając
naruszenie: (1) art. 3851 § 2 w zw. z 3851 § 1 k.c., (2) art. 3851 § 2 w zw. z art. 65
§ 1 i 2 i art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.
- Przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29 kwietnia
1936 r. - Prawo wekslowe, (3) art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady
93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich, a także (4) art. 3851 § 2 w zw. z 3851 § 1 k.c.
W pierwszym zarzucie zakwestionowano przyjęcie, że przez „postanowienia
umowy zawieranej z konsumentem" należy rozumieć całą jednostkę redakcyjną
konkretnej umowy, a nie wyrażoną w tych jednostkach, dającą się wyodrębnić normę
prawną regulującą zachowania stron stosunku prawnego. W konsekwencji
podważono ocenę, że za abuzywny należy uznać cały mechanizm przewidujący
II CSKP 757/23
4
indeksację kredytu do franka szwajcarskiego, podczas gdy zdaniem skarżącego
wyeliminowaniu z umowy powinno podlegać co najwyżej odesłanie do tabel kursów
ustalanych przez bank (tzw. klauzula kursowa).
Zarzuty drugi i trzeci zostały wprost przeciwstawione stanowisku, ze skutkiem
uznania spornych postanowień za niedozwolone był stan niezwiązania stron także
pozostałą częścią umowy. W ocenie pozwanego sporne, niewiążące klauzule
powinny być bowiem substytuowane normami prawa powszechnie obowiązującego,
względnie umowa mogła być wyłożona w sposób prowadzący do utrzymania jej
w mocy.
Ostatni, czwarty zarzut dotyczył oceny, że sporne postanowienia umowne
wprowadzające klauzulę kursową nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W ocenie banku Sąd Apelacyjny błędnie przyjął takie stanowisko „ze względu na to,
że Powód w chwili zawierania Umowy kredytu nie mógł oszacować kwoty, którą
będzie świadczył w przyszłości”.
W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie
od banku kosztów postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
W pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzut czwarty. Jego zasadność
spowodowałaby bowiem, że sporne postanowienia w ogóle nie podlegałyby kontroli
przez pryzmat art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., wobec czego zbędna byłaby także ocena
pozostałych podstaw kasacyjnych.
Stanowisko skarżącego w tym punkcie okazało się jednak nietrafne. Bank
błędnie zidentyfikował, z jakich przyczyn Sąd Apelacyjny ocenił, że sporne
postanowienia umowne nie są jednoznaczne. Zasadnicza kwestia nie sprowadzała
się do tego, że powodowie nie mogli przewidzieć w dniu zawarcia umowy, ile będą
ostatecznie świadczyć na rzecz banku. Taki stan jest bowiem zwykłym skutkiem
umów z elementem przewalutowania, rodzących długoterminowe zobowiązania.
Rzecz sprowadzała się natomiast do tego, że źródłem niepewności co do wysokości
świadczeń stron nie były obiektywne i wyjaśnione w umowie czynniki zewnętrzne,
II CSKP 757/23
5
lecz przydana bankowi w umowie możliwość dowolnego kształtowania treści tabeli
kursowej. W konsekwencji powodowie nie tylko nie mogli wiedzieć, ile wynosić
będzie saldo ich zadłużenia (wyrażanego w walucie obcej) po wypłacie kredytu i jak
kształtować się będzie wysokość rat, lecz także nie znali mechanizmu, na podstawie
którego wartości te miały być ustalane.
W drugiej kolejności ocenie podlegał zarzut dotyczący błędnej identyfikacji
tego, co powinno być badane przez pryzmat art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. In abstracto
skarżący ma rację, że termin „postanowienie umowy” nie może być pojmowany jako
równoznaczny z wyodrębnioną graficznie jednostką redakcyjną tekstu kontraktu albo
ze zdaniem w sensie gramatycznym. Przedmiotem badania z perspektywy
art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. jest bowiem mający samodzielne znaczenie normotwórcze
fragment umowy – niezależnie od tego, czy stanowi on wyodrębnioną graficznie
i gramatycznie całość, czy fragment większej jednostki redakcyjnej (np. paragrafu,
punktu lub zdania), albo daje się wywieść w drodze wykładni z szeregu
wyodrębnionych elementów lub zdań (zob. wyrok SN z 6 grudnia 2024 r.,
II CSKP 132/23, i przywołane tam orzecznictwo).
Trafność poglądu przedstawionego przez skarżącego nie ma jednak
znaczenia dla sprawy, gdyż także wyodrębnienie klauzuli kursowej i uznanie, że tylko
ona ma charakter niedozwolony, prowadzi do wniosku, że umowa stron nie nadaje
się do dalszego wykonywania (zob. wyrok SN z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22,
podobnie wyrok SN z 16 maja 2025 r., II CSKP 396/23).
Zagadnienie to zostało podjęte w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),
w której stwierdzono, iż w razie uznania, że w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (punkt 2), jak
również, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone
postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie
można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu
waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (punkt 1). Sąd Najwyższy
II CSKP 757/23
6
w obecnym składzie nie znajduje podstaw do podjęcia działań unormowanych
w art. 88 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wobec czego
pozostaje związany stanowiskiem wyrażonym w uchwale (zob. wyroki SN
z 21 listopada 2024 r., II CSKP 1088/24, oraz z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22).
W konsekwencji nawet ewentualna zasadność pierwszego zarzutu skargi nie
doprowadziłaby do jej uwzględnienia.
W związku z powyższą uchwałą za nietrafne należy uznać także zarzuty drugi
i trzeci. Wprost kwestionują one bowiem stanowiska identyczne z tymi, które wiążą
Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu niniejszej skargi.
Tym samym powyższego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie
art. 39814 k.p.c. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie z zasadą odpowiedzialności za
wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 7
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie.
Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.
Marcin Łochowski
[J.T.]
[a.ł]
Beata Janiszewska
Dariusz Pawłyszcze
