II CSKP 1137/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
16 grudnia 2025 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Maciej Kowalski
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 7 lipca 2022 r., I ACa 449/21,
w sprawie z powództwa Z.G., D.G. i D.G.1
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie, ewentualnie o zapłatę,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwoty po 1800 zł
(tysiąc osiemset złotych) tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
Maciej Kowalski
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
II CSKP 1137/23
2
1. Wyrokiem z 20 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Legnicy ustalił, że bliżej
określona umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta 11 czerwca 2007 r. przez
powodów Z.G., D.G. i D.G. z Bank.1 spółką akcyjną w W. (obecnie Bank spółka
akcyjna w W.) jest nieważna (pkt I) i orzekł o kosztach procesu (pkt II).
2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem
z 7 lipca 2022 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt 2).
3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że powodowie, działając jako
konsumenci, zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu
hipotecznego, w którym kwota kredytu została wyrażona w walucie polskiej, ale była
indeksowana do waluty obcej – franka szwajcarskiego. Transze kredytu,
w wysokości 180 000 zł, 60 000 zł i 30 000 zł wykorzystane były w PLN, przy
jednoczesnym przeliczeniu wysokości transz według kursu kupna dewiz dla CHF,
zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku kredytującym w dniu wykorzystania
danej transzy. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona była w CHF, a ich
spłata dokonywana była złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-
odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF, zgodnie z tabelą kursów
obowiązującą w banku kredytującym w dniu spłaty.
Sądy obu instancji zgodnie uznały, że umowa kredytu i regulamin banku
zawierają niedozwolone postanowienia (klauzule abuzywne). Regulacje umowne,
zgodnie z którymi dokonywano obliczeń kwoty kredytu i rat z odniesieniem do franka
szwajcarskiego, uchybiały dobrym obyczajom, jak też naruszały równowagę stron,
skoro wysokość zobowiązania i rat kredytu była ustalana przez bank według reguł
nieznanych kredytobiorcy. Klauzule te nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny. Powodom jako konsumentom nie dano możliwości poznania kryteriów
mechanizmu, zgodnie z którymi przeliczane było ich zobowiązanie kredytowe.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że eliminacja uznanych za abuzywne klauzul
indeksacyjnych powoduje upadek całej umowy kredytowej, bowiem wobec
niezwiązania abuzywnymi klauzulami umowa nie może być wykonywana. Wolą stron
II CSKP 1137/23
3
było zawarcie umowy z warunkiem walutowym, a eliminacja tego warunku powoduje
zupełną zmianę charakteru umowy, jej głównego przedmiotu. Niedopuszczalne było
zaś zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień umownych stanowiących
klauzule abuzywne przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym. Sąd
drugiej instancji uznał w związku z tym, że umowa jest kredytu jest nieważna
w całości.
4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,
zaskarżając go w całości i wnosząc m.in. o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty
sprawy, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i poprzedzającego go wyroku pierwszej
instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił
naruszenie: 1) art. 3851 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię
polegającą na przyjęciu, że przez pojęcie „postanowienia umowy zawieranej
z konsumentem” należy rozumieć całą jednostkę redakcyjną konkretnej umowy,
a nie wyrażoną w tych jednostkach, dającą się wyodrębnić normę prawną regulującą
zachowania stron stosunku prawnego; 2) art. 3851 § 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c.,
art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy
wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29 kwietnia 1936 r. –
Prawo wekslowe przez ich niezastosowanie do spornej umowy;
3) art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.
w sprawach nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa
93/13”) przez dokonanie ich błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że związanie
stron umową kredytu w pozostałym zakresie po wyeliminowaniu z jej treści
postanowień niedozwolonych nie jest możliwe; 4) art. 3851 § 2
w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że
klauzula kursowa, stanowiąca główne świadczenie stron, nie wiąże powodów, jako
że nie została sformułowana w sposób jednoznaczny.
5. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o oddalenie skargi
kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
6. Zarzuty skarżącego skupiają się wokół następujących kwestii: uznania
klauzul umownych za abuzywne, możliwości stosowania przepisów dyspozytywnych
II CSKP 1137/23
4
w celu określenia kursu waluty obcej po wyeliminowaniu z umowy klauzul
abuzywnych i skutków wyeliminowania tych klauzul dla dalszego trwania umowy.
7. Nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącego, leżące u podstaw pierwszego
ze sformułowanych zarzutów, że w świetle art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2
dyrektywy 93/13 konieczna jest rozłączna ocena klauzuli ryzyka walutowego
(powiązania zawartej umowy z walutą obcą) i klauzuli spreadu walutowego. Sąd
Najwyższy uznaje, że użyte w art. 3851 § 1 zd. 1 k.p.c. sformułowanie „postanowienia
umowy” nie może być pojmowane jako równoznaczne z wyodrębnioną graficznie
jednostką redakcyjną tekstu kontraktu albo ze zdaniem w sensie gramatycznym.
Przedmiotem badania z perspektywy art. 3851 § 1 zd. 1 k.p.c. jest zatem mający
samodzielne znaczenie normotwórcze fragment umowy – niezależnie od tego, czy
stanowi on wyodrębnioną graficznie i gramatycznie całość, czy fragment większej
jednostki redakcyjnej (np. paragrafu, punktu lub zdania) albo daje się wywieść
w drodze wykładni z szeregu wyodrębnionych elementów lub zdań (wyrok SN
z 6 grudnia 2024 r., II CSKP 132/23, OSNC 2025, nr 9, poz. 84). Nie oznacza to
jednak, że ma rację skarżący dążący do wyodrębnienia w umowie dozwolonych
klauzul ryzyka walutowego oraz niedozwolonych klauzul spreadowych. Sąd
Najwyższy wielokrotnie już wskazywał, że klauzula ryzyka walutowego nie może
funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron
celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji
bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego
i wynikającego z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji
klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm
przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem
sztucznym (zob. wyroki SN: z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 24 czerwca 2022 r.,
II CSKP 10/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22; z 28 października
2022 r., II CSKP 910/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 26 stycznia
2023 r., II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r.,
II CSKP 1095/22; z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r.,
II CSKP 1511/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22). Niezależnie od
II CSKP 1137/23
5
powyższego należy stwierdzić, że ocena trafności poglądu przedstawionego przez
skarżącego w powyższej kwestii nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż także
wyodrębnienie klauzuli kursowej i uznanie, iż tylko ona ma charakter niedozwolony,
prowadzi do wniosku, że umowa stron nie nadaje się do dalszego wykonywania
(zob. wyrok SN z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22, podobnie wyrok SN z 16 maja
2025 r., II CSKP 396/23).
8. Niezasadny okazał się także zarzut błędnej wykładni art. 3851 § 2
w zw. z art. 3851 § 1 k.c. prowadzącej do przyjęcia, że klauzula kursowa, określająca
główne świadczenie stron, nie wiąże powodów, ponieważ nie została sformułowana
w sposób jednoznaczny. Bank błędnie zidentyfikował, z jakich przyczyn Sąd
Apelacyjny ocenił, że sporne postanowienia umowne nie są jednoznaczne.
Zasadnicza kwestia nie sprowadzała się do tego, że powodowie nie mogli
przewidzieć w dniu zawarcia umowy, ile będą ostatecznie świadczyć na rzecz banku.
Taki stan jest bowiem zwykłym skutkiem umów z elementem przewalutowania,
rodzących długoterminowe zobowiązania. Rzecz sprowadzała się natomiast do tego,
że źródłem niepewności co do wysokości świadczeń stron nie były obiektywne
i wyjaśnione w umowie czynniki zewnętrzne, lecz przyznana bankowi w umowie
możliwość dowolnego kształtowania treści tabeli kursowej. W konsekwencji
powodowie nie tylko nie mogli wiedzieć, ile wynosić będzie saldo ich zadłużenia
(wyrażanego w walucie obcej) po wypłacie kredytu i jak kształtować się będzie
wysokość rat, lecz także nie znali mechanizmu, na podstawie którego wartości te
miały być ustalane (wyrok SN z 6 listopada 2025 r., II CSKP 757/23).
9. Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut skarżącego podważający
ustalenia Sądu Apelacyjnego o niemożliwości zastąpienia abuzywnych postanowień
przepisami dyspozytywnymi. Należy przede wszystkim stwierdzić, że uznanie
postanowień określających zasady przeliczania kwoty kredytu udzielonego w CHF
na złote polskie oraz uiszczanych spłat na walutę obcą za niedozwolone
postanowienia umowne oznacza, iż zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. nie wiążą one
strony powodowej. Sąd Najwyższy w niniejszy składzie jest przy tym związany
zajętym w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), stanowiskiem, że klauzule
indeksacyjne uznane za niedozwolone postanowienia umowne nie mogą być
II CSKP 1137/23
6
zastąpione innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu
cywilnego lub innych unormowaniach. Jak wyjaśniono w powyższej uchwale,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce takiego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów, a w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Według art. 87 § 1 ustawy z dnia
8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała składu całej izby, z chwilą jej
podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu
Najwyższego.
10. Także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
przyjmuje się, że modyfikacja umowy przez uzupełnienie jej luk byłaby sprzeczna
z celem zapobiegania kolejnym naruszeniom, co jest istotą dyrektywy 93/13.
Przedsiębiorca, mając świadomość braku sankcji, mógłby w dalszym ciągu stosować
nieuczciwe praktyki oraz abuzywne klauzule, bowiem wiedziałby, że jedyną
konsekwencją byłoby zastąpienie niedozwolonych postanowień innymi, co
pozostawałoby bez wpływu na ważność wadliwego stosunku prawnego. Taki
wniosek wynika z ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, zgodnie z którym, gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych
warunków zawartych w umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji
długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13 (zob. wyroki:
z 14 czerwca 2012 r., C-618/10; z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; z 26 marca 2019 r.,
C-70/17 i C-179/17).
11. Nietrafny był także zarzut podważający rozstrzygnięcie Sądu
Apelacyjnego co do skutków wyeliminowania niedozwolonych klauzul dla dalszego
istnienia umowy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2).
12. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., oddalił
skargę kasacyjną.
II CSKP 1137/23
7
13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1
i § 3 w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Maciej Kowalski
(R.N.)
[SOP]
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
