II CSKP 545/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
10 lutego 2026 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Ewa Stefańska
SSN Marcin Trzebiatowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 10 lutego 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 11 sierpnia 2022 r., I ACa 1231/21,
w sprawie z powództwa M.S. i A.S.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) kosztami postępowania kasacyjnego obciąża pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Ewa Stefańska
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Trzebiatowski
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
II CSKP 545/24
2
1. Wyrokiem z 22 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził od
pozwanego Bank spółki akcyjnej w W na rzecz powodów M.S. i A.S. 113 297,85 zł i
30 137,39 franków szwajcarskich z bliżej określonymi ustawowymi odsetkami za
opóźnienie; ustalił nieistnienie między stronami stosunku prawnego wynikającego z
bliżej określonej umowy o kredyt na cele mieszkaniowe zawartej 23 października
2008 r. pomiędzy powodami a Bankiem1 spółką akcyjną (poprzednikiem prawnym
pozwanego) w W. i orzekł o kosztach procesu.
2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem
z 11 sierpnia 2022 r. oddalił apelację oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania
apelacyjnego.
3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że w dniu 23 października 2008 r.
powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego bliżej określoną umowę
kredytu na cele mieszkaniowe. Kwotę kredytu określono na 381 169,18 zł. W umowie
wskazano, że kredyt jest denominowany (waloryzowany) w walucie CHF. Środki
z kredytu miały być przeznaczone na spłatę kredytu hipotecznego w innym banku,
udzielonego na zakup mieszkania w C., a w części na wykończenie mieszkania.
Miesięczne raty kapitałowo-odsetkowe miały równą wysokość.
W umowie postanowiono, że kredyt wykorzystywany jest w złotych, przy
jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu według kursu kupna dewiz dla CHF,
zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu.
Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych wyrażona była w CHF, spłata rat miała być
dokonywana w złotych, po uprzednim przeliczeniu według kursu sprzedaży dewiz dla
CHF zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu spłaty. W dniu
30 stycznia 2015 r. strony zawarły aneks nr […] do umowy zmieniając walutę spłaty
na franki szwajcarskie oraz dodając postanowienia określające sposób ustalania
kursu CHF w tabeli kursów.
W ocenie Sądu pierwszej instancji umowa nie odpowiadała wymaganiom
art. 69 Prawa bankowego, w brzmieniu obowiązującym w chwili jej zawarcia. Sąd
Okręgowy stwierdził, że postanowienia umowne stanowiące klauzule przeliczeniowe
były niedozwolonymi postanowieniami umowy w zrozumieniu art. 3851 k.c. Sąd uznał
II CSKP 545/24
3
je za określające główne świadczenia stron, a jednocześnie stwierdził, że ich
niejednoznaczność jest oczywista.
Sąd Apelacyjny podzielił powyższą ocenę Sądu pierwszej instancji. Stwierdził,
że klauzule waloryzacyjne kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób
sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, co wynikało z tego,
że przeliczanie kwoty wypłacanego w złotych kredytu i wysokości uiszczanych
w złotych rat kapitałowo-odsetkowych następowało według dwóch różnych kursów
walut (tzw. spread walutowy), zaś kursy ustalane były jednostronnie i dowolnie przez
bank, bez zawarcia w umowie znanych powodom obiektywnych kryteriów, według
których miało następować to ustalenie. W ocenie Sądu Apelacyjnego usunięcie
z umowy klauzul waloryzacyjnych ze skutkiem ex lege i ex tunc powoduje, że brak
jest określenia w umowie jej elementów koniecznych przewidzianych w art. 69 Prawa
bankowego, bowiem ich wyeliminowanie nie pozwoli obliczyć sumy, jaką powodowie
zobowiązani są zwrócić pozwanemu z tytułu kredytu. Wyłączona jest przy tym
możliwość zastosowania na moment zawarcia umowy przepisu dyspozytywnego,
umożliwiającego wykonanie zobowiązania zgodnie z wolą stron poprzez
zastosowanie kursu średniego CHF publikowanego przez NBP w dniu uruchomienia
kredytu. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że umowa jest nieważna z mocy
art. 58 § 1 k.c.
4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,
zaskarżając go w całości i wnosząc m.in. o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty
sprawy, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i poprzedzającego go wyroku pierwszej
instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił
naruszenie: 1) art. 3851 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię
polegającą na przyjęciu, że przez pojęcie „postanowienia umowy zawieranej
z konsumentem” należy rozumieć całą jednostkę redakcyjną konkretnej umowy,
a nie wyrażoną w tych jednostkach, dającą się wyodrębnić normę prawną regulującą
zachowania stron stosunku prawnego; 2) art. 3851 § 2 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c.,
art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy
wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29 kwietnia 1936 r. - Prawo
wekslowe przez ich niezastosowanie do spornej umowy; 3) art. 3851 § 1 i 2 k.c.
i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawach
II CSKP 545/24
4
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”)
przez dokonanie ich błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że związanie stron
umową kredytu w pozostałym zakresie po wyeliminowaniu z jej treści postanowień
niedozwolonych nie jest możliwe; 4) art. 3851 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez ich
błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że klauzula kursowa, stanowiąca główne
świadczenie stron, nie wiąże powodów, jako że nie została sformułowana w sposób
jednoznaczny; 5) art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 i 2 k.c. przez jego błędną wykładnię
i uznanie, że uzasadnione jest zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od
dnia doręczenia wezwania do zapłaty.
5. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o oddalenie skargi
kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
6. Zarzuty skarżącego skupiają się wokół następujących kwestii: uznania
klauzul umownych za abuzywne, możliwości stosowania przepisów dyspozytywnych
w celu określenia kursu waluty obcej po wyeliminowaniu z umowy klauzul
abuzywnych i skutków wyeliminowania tych klauzul dla dalszego trwania umowy
a także terminu, od którego należne są powodom odsetki za opóźnienie.
7. Nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącego leżące u podstaw pierwszego
ze sformułowanych zarzutów, że w świetle art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2
dyrektywy 93/13 konieczna jest rozłączna ocena klauzuli ryzyka walutowego
(powiązania zawartej umowy z walutą obcą) i klauzuli spreadu walutowego. Sąd
Najwyższy uznaje, że użyte w art. 3851 § 1 zd. 1 k.p.c. sformułowanie „postanowienia
umowy” nie może być pojmowane jako równoznaczne z wyodrębnioną graficznie
jednostką redakcyjną tekstu kontraktu albo ze zdaniem w sensie gramatycznym.
Przedmiotem badania z perspektywy art. 3851 § 1 zd. 1 k.p.c. jest zatem mający
samodzielne znaczenie normotwórcze fragment umowy – niezależnie od tego, czy
stanowi on wyodrębnioną graficznie i gramatycznie całość, czy fragment większej
jednostki redakcyjnej (np. paragrafu, punktu lub zdania) albo daje się wywieść
w drodze wykładni z szeregu wyodrębnionych elementów lub zdań (wyrok SN
z 6 grudnia 2024 r., II CSKP 132/23, OSNC 2025, nr 9, poz. 84). Nie oznacza to
jednak, że ma rację skarżący dążący do wyodrębnienia w umowie dozwolonych
II CSKP 545/24
5
klauzul ryzyka walutowego oraz niedozwolonych klauzul spreadowych. Sąd
Najwyższy wielokrotnie już wskazywał, że klauzula ryzyka walutowego nie może
funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron
celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji
bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego
i wynikającego z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji
klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm
przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem
sztucznym (zob. wyroki SN: z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 24 czerwca 2022 r.,
II CSKP 10/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22; z 28 października 2022 r.,
II CSKP 910/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r.,
II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r.,
II CSKP 1095/22; z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r.,
II CSKP 1511/22; z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22). Niezależnie od
powyższego należy stwierdzić, że ocena trafności poglądu przedstawionego przez
skarżącego w powyższej kwestii nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż także
wyodrębnienie klauzuli kursowej i uznanie, że tylko ona ma charakter niedozwolony,
prowadzi do wniosku, że umowa stron nie nadaje się do dalszego wykonywania
(zob. wyrok SN z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1815/22, podobnie wyrok SN
z 16 maja 2025 r., II CSKP 396/23).
8. Niezasadny okazał się także zarzut błędnej wykładni art. 3851 § 2 w zw.
z art. 3851 § 1 k.c. prowadzącej do przyjęcia, że klauzula kursowa, stanowiąca
główne świadczenie stron, nie wiąże powodów, jako że nie została sformułowana
w sposób jednoznaczny. Bank błędnie zidentyfikował, z jakich przyczyn Sąd
Apelacyjny ocenił, że sporne postanowienia umowne nie są jednoznaczne.
Zasadnicza kwestia nie sprowadzała się do tego, że powodowie nie mogli
przewidzieć w dniu zawarcia umowy, ile będą ostatecznie świadczyć na rzecz banku.
Taki stan jest bowiem zwykłym skutkiem umów z elementem przewalutowania,
rodzących długoterminowe zobowiązania. Rzecz sprowadzała się natomiast do tego,
że źródłem niepewności co do wysokości świadczeń stron nie były obiektywne
II CSKP 545/24
6
i wyjaśnione w umowie czynniki zewnętrzne, lecz przyznana bankowi w umowie
możliwość dowolnego kształtowania treści tabeli kursowej. W konsekwencji
powodowie nie tylko nie mogli wiedzieć, ile wynosić będzie saldo ich zadłużenia
(wyrażanego w walucie obcej) po wypłacie kredytu i jak kształtować się będzie
wysokość rat, lecz także nie znali mechanizmu, na podstawie którego wartości te
miały być ustalane (por. wyrok SN z 6 listopada 2025 r., II CSKP 757/23).
9. Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut skarżącego podważający
ustalenia Sądu Apelacyjnego o braku możliwości zastąpienia abuzywnych
postanowień przepisami dyspozytywnymi. Należy przede wszystkim stwierdzić, że
uznanie postanowień określających zasady przeliczania kwoty kredytu udzielonego
w CHF na złote polskie oraz uiszczanych spłat na walutę obcą za niedozwolone
postanowienia umowne oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. nie wiążą one
strony powodowej. Sąd Najwyższy w niniejszy składzie jest przy tym związany
zajętym w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22, stanowiskiem, że klauzule indeksacyjne uznane za
niedozwolone postanowienia umowne nie mogą być zastąpione innym
mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego lub
innych unormowaniach. Jak wyjaśniono w powyższej uchwale, w obowiązującym
stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce takiego postanowienia zajmuje inny
sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów,
a w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie
kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym
zakresie. Według art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym
uchwała składu całej izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co
oznacza, że wiąże inne składy Sądu Najwyższego.
10. Także w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
przyjmuje się, że modyfikacja umowy przez uzupełnienie jej luk byłaby sprzeczna
z celem zapobiegania kolejnym naruszeniom, co jest istotą Dyrektywy 93/13.
Przedsiębiorca, mając świadomość braku sankcji, mógłby w dalszym ciągu stosować
nieuczciwe praktyki oraz abuzywne klauzule, bowiem wiedziałby, że jedyną karą
byłoby zastąpienie niedozwolonych postanowień innymi, co pozostawałoby bez
wpływu na ważność wadliwego stosunku prawnego. Taki wniosek wynika
II CSKP 545/24
7
z ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
zgodnie z którym, gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków
zawartych w umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji
długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 Dyrektywy 93/13 (zob. wyroki TSUE:
z 14 czerwca 2012 r., C-618/10; z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13; z 26 marca 2019 r.,
C-70/17 i C-179/17).
11. Nietrafny był także zarzut podważający rozstrzygnięcie Sądu
Apelacyjnego co do skutków wyeliminowania niedozwolonych klauzul dla dalszego
istnienia umowy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie niemożliwości ustalenia
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2).
12. Zarzut skarżącego, że Sąd Apelacyjny niewłaściwie zastosował art. 481
k.c., nie mógł zostać rozpoznany z powodu braku jego uzasadnienia.
13. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., oddalił
skargę kasacyjną.
14. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108
§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
Ewa Stefańska
Krzysztof Grzesiowski Marcin Trzebiatowski
(M.M.)
[SOP]
