II CSKP 674/23

II CSKP 674/23 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 9 lutego 2026 r. SSN Roman Trzaskowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek SSN Marta Romańska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 lutego 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej A. spółki jawnej w B. od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 29 listopada 2021 r., I ACo 69/20, w sprawie z wniosku M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. z udziałem A. spółki jawnej w B. o stwierdzenie wykonalności wyroku Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego przy Białoruskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej z dnia 29 listopada 2019 r. sprawa nr 1694/78-17, uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Grzegorz Misiurek Roman Trzaskowski Marta Romańska (K.L.) II CSKP 674/23 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z 29 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku stwierdził wykonalność i nadał klauzulę wykonalności wyrokowi wydanemu 29 listopada 2019 r. przez Międzynarodowy Sąd Arbitrażowy przy Białoruskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej w Mińsku w sprawie o sygnaturze akt 1694/78-17 z powództwa Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „M.” z siedzibą: Rejon M., […] (Republika Białorusi; dalej – „M.”) przeciwko A. spółka jawna w B. (Rzeczpospolita Polska; dalej – „A.”) o zapłatę, zasądzającemu od A. na rzecz M. podstawowe zadłużenie w kwocie 52.902,95 euro, odsetki umowne w kwocie 52.902,95 euro, koszty związane z pomocą prawną w kwocie 1.098,27 euro oraz koszty opłaty arbitrażowej w kwocie 5.952,93 - razem 112.857,10 euro, zobowiązując komornika do przeliczenia świadczenia pieniężnego wyrażonego w walucie obcej na walutę polską według średniego kursu waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na dzień sporządzenia planu podziału, a jeżeli planu nie sporządza się - na dzień wypłaty kwoty wierzycielowi (punkt I) oraz orzekł o kosztach postępowania (punkt II). Sąd Apelacyjny ustalił, co następuje: M. i A. prowadziły ze sobą współpracę gospodarczą. Ich reprezentanci, W.M. (u Wnioskodawcy) oraz E.G. (u Uczestniczki), złożyli swoje parafy pod treścią datowanego na 22 maja 2014 r. dokumentu o nazwie umowa usług spedycji nr 1 (dalej - „Egzemplarz Umowy nr 2”). Podpisy zostały naniesione w przeznaczonym do tego w kontrakcie miejscu - w obrębie prostokątnej ramki, pod nadrukowanymi danymi, dotyczącymi (m.in.) nazw stron. Treść nadruku w rubryce „klient” to m.in.: „A. Sp. J. ul. […] lok. […], […] B. …”. Reprezentantka uczestniczki naniosła swoje inicjały na nabite pieczątką określenie „A. […] E.G. współwłaściciel”. Przy jej podpisie odciśnięto nadto sformułowanie „A. ul. […], […] B., NIP […] REGON […] tel. + 48 […] www.[...]”. Podany w pieczęci adres (ul. […], B.) różnił się od tego, który został nadrukowany (ul. […] lok. […]), i nie istniał 22 maja 2014 r., a więc w chwili oznaczonej w umowie jako data jej zawarcia, gdyż dopiero 8 grudnia 2014 r. wydano pozwolenie na użytkowanie ujętego w nim budynku, 31 grudnia 2014 r. II CSKP 674/23 3 obiektowi temu nadano numer porządkowy 26, wynikającą zaś z tego zmianę wpisano do KRS uczestniczki 20 stycznia 2015 r. Istniał inny egzemplarz umowy usług spedycji nr 1, datowanej na 22 maja 2014 r. (dalej - „Egzemplarz Umowy nr 1”). Jego treść w niektórych elementach różniła się merytorycznie od Egzemplarza Umowy nr 2, m.in. w zakresie punktów 7.1, gdzie odmiennie wskazano termin obowiązywania kontraktu, który w Egzemplarzu Umowy nr 1 został określony do 31 grudnia 2015 r., zaś w Egzemplarzu Umowy nr 2 - do 31 grudnia 2017 r. Zawierała też różnice niemerytoryczne wynikające prawdopodobnie z ich przetłumaczenia przez innych tłumaczy. W obu egzemplarzach umowy zawarto w pkt 6.2. klauzulę arbitrażową: „spory wynikające z wykonania niniejszej umowy strony rozwiązują ..., w przypadku braku porozumienia - z wyboru powoda w sądzie gospodarczym zgodnie z miejscem przebywania pozwanego lub w Międzynarodowym Sądzie Arbitrażowym przy Izbie Przemysłowo - Handlowej (Mińsk) zgodnie z regulaminem wskazanego sądu. Stosowane prawo - przepisy prawne Republiki Białorusi. Język postępowania sądowego - rosyjski.”. Egzemplarz Umowy nr 1 także zawierał własnoręczny podpis naniesiony w dedykowanej do tego ramce, pod identycznym co w Egzemplarzu Umowy nr 2 nadruku z oznaczeniem stron. Inna była, przybita pieczęcią, treść zawierająca dane uczestniczki. Widniał tam adres „ul. […] lok. […]”. Wnioskodawca posługiwał się w stosunkach z Uczestniczką Egzemplarzem Umowy nr 1. Załączył go do pisma z 22 grudnia 2016 r. zawierającego ponaglenie do zapłaty oraz do wniosku z 16 marca 2017 r. o zawezwanie do próby ugodowej. Zainicjował następnie przeciwko niej proces przed Międzynarodowym Sądem Arbitrażowym przy Białoruskiej Izbie Przemysłowo - Handlowej w Mińsku (dalej: „Sąd Polubowny”, lub „Sąd Arbitrażowy”). Sąd Apelacyjny stwierdził, że przebieg postępowania przed Sądem Polubownym - opisany w uzasadnieniu wyroku z 29 listopada 2019 r. - nie był kwestionowany przez strony. Wnioskodawca początkowo oparł swoje powództwo o Egzemplarz Umowy nr 1. Uczestniczka nie zakwestionowała, że utrzymywała II CSKP 674/23 4 kontakty gospodarcze z wnioskodawcą i przyznała, że ciąży na niej dług względem niego. Zanegowała natomiast, że zawarła z nim umowę, w oparciu o którą zainicjował postępowanie arbitrażowe. W dniu 19 kwietnia 2018 r. Wnioskodawca okazał Egzemplarz Umowy nr 2. Uczestniczka oświadczyła, że tego kontraktu także nie zawarła. Z tego powodu Sąd Polubowny postanowił o przeprowadzeniu ekspertyzy grafologicznej. Ze sporządzonej na zlecenie tego Sądu opinii z 29 sierpnia 2018 r. wynikało, że wszystkie pieczęcie, jakich użyto na obu egzemplarzach umów, były autentyczne. W ekspertyzie z 15 października 2018 r. wskazano natomiast, że nie jest możliwe ustalenie, czy podpis pod Egzemplarzem Umowy nr 1 złożyła reprezentantka Uczestniczki. Ustalono jednak, że parafa pod Egzemplarzem Umowy nr 2 należała do jej wspólnika. W następstwie tego Uczestniczka podniosła, że każda ze stron dysponowała pustymi kartkami z podpisami przedstawicieli drugiego kontrahenta i to one znalazły się pod teksem drugiego egzemplarza kontraktu. W dniu 29 listopada 2018 r. wnioskodawca wprowadził do podstawy powództwa Egzemplarz Umowy nr 2 zamiast poprzedniej jej wersji. Sąd Polubowny uznał w związku z tym, że klauzula arbitrażowa była prawidłowa i dawała podstawę do rozpoznania sporu. Po przeprowadzonym postępowaniu wydał wyrok, w którym poddał egzekucji na rzecz wnioskodawcy od uczestniczki: podstawowe zadłużenie (52.902,95 euro), odsetki umowne (52.902,95 euro), koszty poniesione w związku z ochroną interesów (1.098,27 euro) i zwrot opłaty arbitrażowej (5.952,93 euro; k. 62). Z art. 44 Regulaminu Sądu Polubownego wynika, że orzeczenie to jest prawomocne. We wniosku o stwierdzenie wykonalności powyższego orzeczenia Wnioskodawca powołał się na klauzulę arbitrażową, która znajduje się w Egzemplarzu Umowy nr 2. Do oceny wniosku Sąd Apelacyjny stosował konwencję o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych sporządzoną w Nowym Jorku dnia 10 czerwca 1958 r., (Dz. U. z 1962 r. Nr 9, poz. 4; dalej „Konwencja”), wskazując, że Wnioskodawca, zgodnie z jej wymaganiami (art. IV ust. 1 lit b w zw. z art. II ust. 1 i art. II ust. 1 i ust. 2 Konwencji), złożył m.in. oryginał umowy 2, II CSKP 674/23 5 sporządzonej w formie pisemnej, która w pkt 6.2 obejmowała klauzulę arbitrażową. Załączył nadto: należycie legalizowany oryginał orzeczenia Sądu Polubownego, którym rozstrzygnięto spór wynikły z zobowiązania opisanego w powyższym kontrakcie; a nadto tłumaczenia tłumacza przysięgłego wszystkich wymienionych dokumentów (art. IV ust. 1 lit a i art. IV ust. 2 Konwencji). Zdaniem Sądu Apelacyjnego ze względu na to, że złożona przez Wnioskodawcę umowa zawierała własnoręczne podpisy złożone pod oznaczeniem nazwy wnioskodawcy oraz imienia i nazwiska reprezentantki uczestniczki, Wnioskodawca wykazał, że istniał zawarty w niej zapis na Sąd Polubowny. Na Uczestniczkę przeszedł w konsekwencji ciężar udowodnienia, że, jak twierdziła, nie podpisała powyższego dokumentu, a zatem i klauzuli arbitrażowej (art. 253 w związku z art. 391 § 1 i z art. 12131 § 2 k.p.c.). Fakt podpisania Egzemplarza Umowy Nr 2 Sąd Apelacyjny ustalił na podstawie przeprowadzonego w sprawie dowodu z opinii biegłego grafologa (postanowienie - k. 394). Jako wiarygodne ocenił konkluzje i wnioski eksperta wyrażone w opinii oraz ustnych wyjaśnieniach, zgodnie z którymi podpis nie powstał w wyniku mechanicznej bądź chemicznej ingerencji świadczącej o próbie przerobienia; nie da się określić daty jego naniesienia i prawdopodobnie nakreśliła go reprezentantka uczestniczki. Nie podzielił formułowanych pod adresem opinii zarzutów Uczestniczki, w tym wskazał m.in., że mimo iż nie było możliwe ustalenie z całkowitą pewnością, że to reprezentantka Uczestniczki podpisała się pod Egzemplarzem Umowy nr 2, biegły przekonująco wyjaśnił, że prawdopodobieństwa nie da się ustalić w sposób procentowy lub liczbowy, nie jest on bowiem używany w badaniach pisma, to jednak bardziej prawdopodobne było to, że to ona podpisała się na spornej umowie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego wiarygodność konkluzji zawartych w opinii wspierało także to, że była ona zbieżna z treścią ekspertyz grafologicznych z 29 sierpnia 2018 r. i z 15 października 2018 r., które wykonano w sprawie toczącej się przed Sądem Polubownym. Ustalono w nich, że zarówno podpis pod Egzemplarzem Umowy nr 2, jak też odbita na niej pieczątka, należały do reprezentantki uczestniczki, która nie kwestionowała powyższych wniosków w toku postępowania arbitrażowego. Przeciwnie, wskazała, że reprezentująca ją II CSKP 674/23 6 E.G. rzeczywiście jest autorką spornego podpisu - choć, jak twierdziła, miał on pochodzić z blankietu, który wręczyła wnioskodawcy Do odmiennych wniosków nie mogły też prowadzić, złożone w sprawie, prywatne opinie grafologiczne. Sąd Apelacyjny wskazał, że dokumenty te nie miały mocy dowodu unormowanego w art. 278 i n. k.p.c., zatem zawarte w nich oceny nie mogły mieć pierwszeństwa przed ekspertyzą, którą wykonano w sprawie. Ponadto pierwsza z opinii bazowała na materiale historycznym, w którym były tylko dwa oryginalne pisma, w drugiej zaś w ogóle nie dało się wywieść, czy zastosowane w niej źródła porównawcze miały (poza podpisami nakreślonymi na potrzeby badania) charakter oryginalny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego opinie te miały też mniejszą moc dowodową niż, odmienna od nich co do konkluzji, ekspertyza z 15 października 2018 przeprowadzona przed Sądem Polubownym (również mająca charakter dokumentu prywatnego), która opierała się na bardzo obfitym materiale porównawczym i nie była też kwestionowana przez uczestniczkę w toku arbitrażu. Nie podawały również w wątpliwość prawidłowości wniosków zawartych w opinii i nie mogły stanowić podstawy do powołania innego dowodu z art. 278 i n. k.p.c., o którego przeprowadzenie Uczestniczka nie wnioskowała. Jako niedopuszczalny Sąd Apelacyjny ocenił wnioskowany przez Uczestniczkę środek dowodowy w postaci konfrontacji biegłej oraz osób, które sporządziły na jej zlecenie prywatne opinie grafologiczne. Żądane przez Uczestniczkę dowody, w tym zeznania świadków i stron, Sąd Apelacyjny ocenił jako nieprzydatne, z tego względu, że zmierzały do zakwestionowania wiążącej w sprawie opinii biegłego. Z tych względów wnioski o ich przeprowadzenie nie zostały uwzględnione (art. 235 § 1 pkt 3 k.p.c.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego konkluzji, że sporny podpis pochodził od reprezentantki Uczestniczki, nie mógł też podać w wątpliwość fakt, iż wnioskodawca posługiwał się dwiema podpisanymi umowami, zawierającymi zapis na Sąd Polubowny, na których widniał taki sam tytuł i identyczna data zawarcia. Sam ten fakt nie rodził nawet domniemania faktycznego, że doszło do podrobienia kontraktu, będącego podstawą wniosku złożonego w niniejszej sprawie (art. 231 k.p.c.). Jako bardziej prawdopodobne od tezy o fałszerstwie uznał przywołane II CSKP 674/23 7 przez wnioskodawcę stanowisko, że strony, które bezspornie utrzymywały ze sobą kontakty gospodarcze, same przygotowały i podpisały drugi egzemplarz umowy, choć później niż to literalnie wskazano w jej treści. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie można w szczególności wykluczyć, że skoro dokument ten w niektórych elementach różnił się od pierwszej wersji kontraktu, przede wszystkim w zakresie w jakim unormowano w nim dłuższy o dwa lata okres trwania więzi obligacyjnej, to stanowił odzwierciedlenie zmiany wcześniejszego stosunku prawnego, której strony dokonały bez spisywania odrębnego aneksu. W ocenie Sądu Apelacyjnego do istotnie odmiennych wniosków nie można byłoby dojść również przy założeniu, że podpis na pierwszym egzemplarzu umowy został sfałszowany - choć, jak wskazał, nie potwierdzono tej tezy w postępowaniu arbitrażowym (w przeprowadzonej w jego toku ekspertyzie ustalono jedynie, że nie da się określić, czy podpis został przez nią nakreślony); a nadto Uczestniczka nie wykazała, że pieczątki naniesione na tym kontrakcie nie należały do niej (w ekspertyzie z 28 sierpnia 2018 r. wskazano na autentyczność pieczęci z tymi, które odcisnęła na rozprawie arbitrażowej). Także w takiej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał za bardziej prawdopodobne, że Egzemplarz Umowy nr 2 strony własnoręcznie podpisały w toku trwania współpracy gospodarczej, choć później niż w dacie opisanej w tym dokumencie, z tego względu, że prawdziwości podpisu pod tym kontraktem nie podważyła opinia biegłego grafologa przeprowadzona w niniejszej sprawie; a autentyczność stwierdzono w wykonanej przed Sądem Polubownym ekspertyzie z 15 października 2018 r. Co więcej, sama uczestniczka potwierdziła w toku postępowania arbitrażowego, że jej reprezentantka nakreśliła omawiany znak. W niniejszej sprawie nie formułowała nadto twierdzeń, że wnioskodawca miałby się posłużyć spornym podpisem w sposób samowolny - np. używając do tego celu podpisany blankiet. Przedstawionych konkluzji nie podważała zdaniem Sądu również treść pieczęci odciśniętej na drugim egzemplarzu umowy, która mogła być użyta najwcześniej w grudniu 2014 r., bo wtedy nadano numer budynkowi, który opisano w zawartych w niej danych adresowych (ul. […], B.). Nie musiało to jednak świadczyć o fałszerstwie, skoro nie można było wykluczyć, że treść - pochodząca zresztą z pieczątki uczestniczki - została nabita przez jej reprezentanta w trakcie II CSKP 674/23 8 podpisywania drugiego egzemplarza umowy. Współgrało to z dużo bardziej prawdopodobnymi, niż przedstawiane przez uczestniczkę, okolicznościami podpisania tego kontraktu (np. z: zawarciem stosunku prawnego później niż to literalnie w nim wskazano - w przypadku prawdziwości tezy o sfałszowaniu Egzemplarza Umowy nr 1; bądź późniejszą zmianą pierwotnej treści więzi obligacyjnej - w przypadku prawdziwości tezy o autentyczności Egzemplarza Umowy nr 1). Z tych też przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że nie było potrzeby przeprowadzania wnioskowanych przez uczestniczkę dowodów na okoliczność podrobienia podpisu pod pierwszym (niebędącym podstawą wniosku o stwierdzenie wykonalności) egzemplarzem umowy. Jako niewiarygodne Sąd Apelacyjny uznał przy tym twierdzenia Uczestniczki dotyczące pochodzenia podpisu na spornym kontrakcie, które sformułowała w postępowaniu przez Sądem Arbitrażowym. W konkluzji tej części rozważań Sąd Apelacyjny stwierdził, że Uczestniczka nie zdołała obalić wykazanej przez wnioskodawcę okoliczności, iż istniał zapis na arbitraż i spełniono pozostałe formalne wymogi związane z żądaniem stwierdzenia wykonalności wyroku arbitrażowego, w związku z czym przeszedł do badania, czy nie zaszły przesłanki uzasadniające odmowę uwzględnienia wniosku. Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu uczestniczki, że zapis na sąd polubowny nie gwarantował równości stron. Wyjaśnił, że o nierówności tej można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby klauzula arbitrażowa wykreowała u jednego z uczestników arbitrażu większe szanse na korzystne dla niego rozstrzygnięcie sporu, warunek zaś ten nie został spełniony, bo zarówno wnioskodawca, jak i uczestniczka uzyskali możliwość rozpoznania sprawy w oparciu o identyczne reguły prawne (Regulamin Sądu Arbitrażowego i prawo białoruskie). Nie zostało też wykazane, a nawet podniesione, że Sąd Polubowny działał w oparciu o normy prawne, które nie gwarantowały obiektywizmu względem każdego z uczestników prowadzonego przez niego postępowania. Co prawda miało się ono toczyć w języku rosyjskim, ale nie faworyzowało to wnioskodawcy, skoro uczestniczka miała prawo do pomocy tłumacza - co wynikało z art. 15 Regulaminu Sądu Polubownego - oraz profesjonalnego, np. rosyjskojęzycznego, zastępcy II CSKP 674/23 9 procesowego i korzystała z usług tych osób w toku postępowania polubownego. Tym samym Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny wywodzony z art. V ust. 1 lit a Konwencji, zarzut nieważności klauzuli arbitrażowej. Ponadto nie uwzględnił zarzutu Uczestniczki opartego o art. V ust. 1 lit b Konwencji. Wskazał, że Uczestniczka nie złożyła dowodów ani nie powołała twierdzeń bądź tez dowodowych, iż nienależycie powiadomiono ją o wyborze arbitra. Nie miała też miejsca sytuacja, że Uczestniczka nie mogła przedstawić swojej sprawy, skoro aktywnie brała udział w sporze z wnioskodawcą - w tym wniosła „sprzeciw na pozew” i uczestniczyła na rozprawach. Nie udowodniła też, że zastosowana w postępowaniu przed Sądem Polubownym procedura arbitrażowa nie była zgodna z tą unormowaną w umowie o zapis, to jest w Regulaminie, i z prawem białoruskim, nie wskazała bowiem, które normy zawarte w powyższych źródłach prawa zostały naruszone. Zarzut uwzględnienia roszczenia przez Sąd Polubowny w oparciu o Egzemplarz Umowy nr 2 Sąd Apelacyjny uznał za niedopuszczalny, jako zarzut dotyczący kwestii materialnoprawnych. Jednocześnie Sąd Apelacyjny ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do oceny, iż zaktualizowała się przesłanka odmowy uwzględniania wniosku ze względu na naruszenie porządku publicznego. Uczestniczka wywodziła zarzut w tym zakresie z nieudowodnionych okoliczności: oparcia wyroku Sądu Polubownego na dokumencie sfałszowanym; a także niezagwarantowania przez klauzulę arbitrażową równości stron. Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Apelacyjnego wniosła Uczestniczka, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. I ust. 1 i 2 Konwencji; art. V ust. 1 lit. a) Konwencji oraz art. V ust. 2 lit. b) k.p.c. Konwencji w związku z art. 1161 § 2 k.p.c., jak również – ewentualnie, na wypadek uznania powyższych podstaw kasacyjnych za nieuzasadnione – naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 367 § 3 w związku z art. 12131 § 2, z art. 379 pkt 4 k.p.c., z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka; art. 177 § 1 w związku z art. 11 k.p.c. i z art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.; art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i z art. 316 § 1 k.p.c.; art. 2352 § 1 i § 2 II CSKP 674/23 10 w związku z art. 227 i z art. 278 § 1 k.p.c.; art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i z art. 299 k.p.c.; art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i z art. 309 k.p.c.; art. 6 k.c. w związku z art. 15 zzs1 ust 1 pkt. 2 Ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DZ.U. poz. 1842, ze zm.; dalej – „Ustawa o COVID”) i z art. 235 § 1 k.p.c.; art. 6 k.c. w związku z art. 232 i z art. 227 k.p.c. oraz naruszenia art. 328 § 1 pkt 1 w związku z art. 316 § 1 k.p.c. W przypadku uwzględnienia podstaw kasacyjnych wskazanych w punktach 1 i 3 lub w przypadku nieuwzględnienia tych podstaw kasacyjnych, a uwzględnienia podstaw kasacyjnych wskazanych w punktach 4-12 skarżąca domagała się uchylenia postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu lub sądowi równorzędnemu. W przypadku uznania, że podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, wniosła natomiast o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenie wniosku w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wobec treści podnoszonych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdzeń na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że w piśmie z 7 stycznia 2021 r. wnioskodawca sprostował żądanie wniosku i tak sprecyzowane żądanie podtrzymywał w toku postępowania, w tym w piśmie z 9 lutego 2021 r. Dotyczyło ono załączonego do wniosku wyroku i to sprecyzowane żądanie wniosku było przedmiotem rozpoznania przez Sąd Apelacyjny. Nie zasługuje w konsekwencji na podzielenie twierdzenie skarżącej, że wniosek nie dotyczy wyroku, który został do tego wniosku załączony, a jego braki uniemożliwiają merytoryczną weryfikację. Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut nieważności postępowania, którą skarżąca wiązała z prowadzeniem sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie jednoosobowym. Zgodnie z art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 Ustawy o COVID w brzmieniu nadanym z dniem 3 lipca 2021 r. przez art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U. 2021, poz. 1090, dalej „ustawa zmieniająca”) w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego; prezes sądu może zarządzić II CSKP 674/23 11 rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy. Zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej znowelizowany art. 15zzs1 ustawy o COVID znajdował zastosowanie w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, natomiast sprawy rozpoznawane przed wejściem w życie ustawy zmieniającej w składzie innym niż jednego sędziego, w dalszym ciągu prowadzone są przez tego sędziego, któremu sprawa została przydzielona jako referentowi, do zakończenia sprawy w danej instancji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że odstępstwo od zasady kolegialności nie jest zawsze równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji, wydanie zaś orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy o COVID w okresie do 26 kwietnia 2023 r. włącznie, nie może stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c., (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2025 r., II CSKP 533/24, niepubl. i powołane w nim orzecznictwo). Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 328 § 1 pkt 1 w związku z art. 316 § 1 k.p.c., którego skarżąca upatrywała w niewyjaśnieniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, dlaczego Sąd przyjął za udowodniony fakt złożenia podpisu pod jednym z egzemplarzy umowy spedycji, mimo że opinia, na której oparł swoje ustalenie, nie zawierała takiego wniosku, a jedynie formułowała prawdopodobieństwo w tym zakresie, a ponadto przyjął na podstawie przesłanki „uprawdopodobnienia” za tezę bardziej prawdopodobną od fałszerstwa, że strony same przygotowały i podpisały drugi egzemplarz umowy, choć później niż literalnie wskazano w jej treści, bez wskazania żadnego dowodu, na którym oparł to ustalenie. Skarżąca zarzuciła również uniemożliwiającą weryfikację sprzeczność uzasadnienia wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd Apelacyjny z jednej strony, że skarżąca nie wykazała danego faktu (braku swojego podpisu) ponad osnowę dokumentu, który kwestionuje, z drugiej zaś strony przyjęciu jako bardziej prawdopodobną (a nie udowodnioną) tezę, że obie strony podpisały umowę w innej dacie niż wskazana w dokumencie, a zatem ponad osnowę tego dokumentu i bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego co do tej okoliczności. II CSKP 674/23 12 Zarzuciła również, że sąd nie może przyjmować nieudowodnionego, a jedynie uprawdopodobnionego (na co sam wskazał w uzasadnieniu) twierdzenia strony przeciwnej o podpisaniu drugiego egzemplarza umowy spedycji w terminie innym niż wynika to z treści tej umowy w celu wydania postanowienia zgodnie z wnioskiem tej strony, a wbrew zebranym lub przeprowadzonym dowodom. Zdaniem skarżącej sposób sporządzenia uzasadnienia orzeczenia nie uwzględnia w konsekwencji stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 §1 k.p.c.). Postawione przez skarżącą zarzuty i argumentacja przedstawiona na ich poparcie w istocie nie dotyczą wadliwości uzasadnienia ani naruszenia zasad jego sporządzenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może być uwzględniony jedynie wyjątkowo, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób wykluczający przeprowadzenie efektywnej kontroli kasacyjnej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 28 listopada 2014 r., I CSK 735/13, niepubl.; z 16 grudnia 2015 r., IV CSK 149/15, niepubl.; z 17 grudnia 2015 r., I CSK 1028/14, niepubl.; z 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., I CSK 608/17, niepubl. i z 27 lutego 2019 r., II CSK 16/18, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lipca 2021 r., II CSKP 75/21, niepubl. i przywołane tam dalsze orzecznictwo). Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie uzasadnia wniosku, że tego rodzaju sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Za bezzasadny należy też uznać zarzut naruszenia art. 177 § 1 w związku z art. 11 k.p.c. i art. 2 § 1 pkt. 2 k.p.k. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że warunkiem zawieszenia postępowania cywilnego na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. jest przekonanie sądu, że ustalenie czynu w drodze karnej może wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej w tym znaczeniu, że zachodzi prawdopodobieństwo wydania wyroku skazującego, którego ustalenia co do faktu popełnienia przestępstwa będą wiążące w postępowaniu cywilnym (art. 11 k.p.c.), jak i wówczas, gdy ustalenia poczynione w postępowaniu karnym mogą wzbogacić materiał faktyczny i dowodowy, II CSKP 674/23 13 oddziałując na ocenę dowodów i kierunek rozstrzygnięcia sprawy cywilnej. Stwierdzenie przez sąd cywilny, że ustalenie czynu w drodze karnej może wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej nie oznacza jednak konieczności zawieszenia postępowania, a przy podejmowaniu decyzji w tym przedmiocie sąd powinien kierować się względami celowości, uwzględniając motywy art. 177 § 1 pkt 4 i interesy stron postępowania, rozważyć spodziewany czas trwania postępowania karnego i prawdopodobieństwo wydania w nim wyroku skazującego, stan zaawansowania postępowania cywilnego, a także charakter sprawy cywilnej, a w szczególności znaczenie jej szybkiego rozstrzygnięcia dla strony (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2018 r., IV CSK 377/17, niepubl. i powołane w nim judykaty). W okolicznościach sprawy przeciwko zawieszeniu postępowania cywilnego przemawiał stan zaawansowania obu postępowań, w tym wczesny etap postępowania karnego wszczętego na podstawie złożonego przez uczestniczkę zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, które - jak wynikało z prezentaty Prokuratury Rejonowej Białystok Południe w Białymstoku znajdującej się na zawiadomieniu - zostało złożone 27 stycznia 2021 r. Ocenę tę potwierdza wynikający z dokumentów złożonych przez skarżącą już po prawomocnym zakończeniu postępowania przebieg postępowania karnego, który podważa celowość podjęcia wówczas przez Sąd Apelacyjny decyzji o zawieszeniu postępowania w oczekiwaniu na wyniki postępowania karnego, zwłaszcza że Sąd ten dysponował wnioskami dowodowymi, które zmierzały do przeprowadzenia dowodów pokrywających się co najmniej częściowo z przeprowadzonymi w postępowaniu karnym. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 6 k.c. w związku z art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID i z art. 235 § 1 k.p.c., które miało polegać na nieprzeprowadzeniu przez Sąd Apelacyjny przesłuchania biegłej sądowej, która wydała opinię grafologiczną w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio na rozprawie, w budynku sądu, mimo że wielokrotnie wnioskowała o to uczestniczka postępowania. Z przebiegu rozprawy 18 listopada 2021 r., na której biegła A.K. złożyła ustną opinię, nie wynika, aby występowały trudności we wskazywaniu biegłej na dokumenty z akt sprawy, z którymi przy sporządzaniu opinii już II CSKP 674/23 14 zapoznała się, ponieważ były jej udostępnione akta sądowe. Nie miały również miejsca na rozprawie zakłócenia uniemożliwiające lub choćby utrudniające prowadzenie tego dowodu. Zważywszy przy tym na odmienny od zeznań świadków charakter dowodu z opinii biegłego nie ma podstaw do konstruowania ogólnego wniosku o konieczności osobistej styczności z biegłym sądu lub stron postępowania. Skarżąca nie przedstawiła argumentów, które przemawiałyby za odstąpieniem w sprawie od przeprowadzenia rozprawy zdalnej i przeprowadzenia jej w formie stacjonarnej. W szczególności zaś nie wskazała, jakie czynności, pytania lub dokumenty nie mogły zostać okazane biegłej lub występowała trudność w ich podjęciu lub przedstawieniu ze względu na przeprowadzenie rozprawy zdalnej lub z którymi z dokumentów biegła powinna zapoznać się ponownie w trakcie rozprawy osobiście. Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut naruszenia art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i art. 309 k.p.c., którego skarżąca upatrywała w nieprzeprowadzeniu przez Sąd Apelacyjny na rozprawie dowodu z konfrontacji biegłych, którzy wydali opinie prywatne, z biegłą powołaną przez Sąd w toku postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zarządzenie konfrontacji jest prawem, a nie obowiązkiem sądu, przy czym wykluczono możliwość konfrontowania biegłego z osobą, która na zlecenie strony sporządziła opinię, a która mogłaby być jedynie przesłuchana w charakterze świadka, o ile miałaby wiedzę o istotnych w sprawie faktach. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na odmienny charakter tych dowodów, skoro rolą świadka nie jest dostarczanie sądowi fachowych informacji oraz wiadomości w celu ustalenia i oceny okoliczności sprawy, a w konsekwencji nie ma płaszczyzny do przeprowadzenia konfrontacji biegłego z osobą, która sporządziła prywatną opinię, skoro świadek prezentuje przed sądem znane mu fakty, a biegły wydaje opinię na podstawie wiadomości specjalnych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 2023 r., I CSK 6038/22, niepubl.). Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 2352 §1 i § 2 w zw. z art. 227 i art. 316 § 1 k.p.c., do którego dojść miało wskutek oddalenia przez Sąd II CSKP 674/23 15 Apelacyjny 18 listopada 2021 r., na ostatniej rozprawie, wszystkich osobowych wniosków dowodowych zgłoszonych w odpowiedzi na wniosek i w toku postępowania, w tym wniosków z zeznań świadków, z zeznań dwóch biegłych, którzy sporządzili w niniejszej sprawie opinie prywatne, z zeznań stron oraz dowodu z opinii biegłego na fakt niepodpisania przez reprezentantkę uczestniczki tej wersji umowy spedycji, którą wnioskodawca posługiwał się jako pierwszą zarówno przed Sądem Rejonowym w Białymstoku w postępowaniu o zawezwanie do próby ugodowej, jak i w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym, załączając tę umowę do pozwu. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 i art. 278 §1 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie przez Sąd Apelacyjny dowodu z opinii biegłego grafologa, której przedmiotem miał być fakt niepodpisania przez reprezentantkę uczestniczki postępowania jednego z egzemplarzy w/w umowy spedycji, który to egzemplarz nie był przedmiotem opinii biegłego grafologa złożonej w niniejszym postępowaniu; naruszenie art. 2352 § 1 i § 2 w związku z art. 227 k.p.c. i art. 299 k.p.c. polegające na tym, że Sąd Apelacyjny nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron oraz naruszenie art. 6 k.c. w związku z art. 232 i art. 227 k.p.c., polegające na tym, że Sąd Apelacyjny poprzez oddalenie wskazanych w punktach 5-9 petitum skargi kasacyjnej dowodów uniemożliwił uczestniczce postępowania wykazanie faktów, z których wywodzi ona skutki prawne. Rozpatrując te zarzuty należy przypomnieć, że z akt sprawy wynika, iż w odpowiedziach na wniosek złożonych przez uczestniczkę i jej pełnomocnika uczestniczka domagała się przeprowadzenia dowodu: 1. z opinii biegłego grafologa celem wykazania faktu, że E.G. nie złożyła parafy pod żadną z wersji w/w umowy spedycji z dnia 22 maja 2014 r., w związku z czym wniosła również o zobowiązanie Wnioskodawcy do przedłożenia oryginalnej wersji umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. załączonej do w/w wniosku o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego; 2. z opinii grafologa lub innego biegłego specjalisty w zakresie badania wieku dokumentu celem wykazania faktu, w jakim czasie (rok, miesiąc, czasookres) zostały złożone pieczątki firmowe oraz parafa Uczestniczki postępowania na oryginale dokumentu umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r., której kopia II CSKP 674/23 16 została załączona do niniejszego wniosku; w szczególności biegły winien wyjaśnić czy złożenie tych pieczątek i parafy miało miejsce w maju 2014 r.; 3. z zeznań świadka G.P. celem wykazania następujących faktów: istnienia dwóch wersji tej samej umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. z różnymi parafami i z różnymi pieczątkami; posługiwania się przez Wnioskodawcę w pierwszej kolejności umową z jedną pieczątką uczestnika postępowania, którą to umowę załączył zarówno do wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, a następnie do pozwu w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym; przedłożenie przez Wnioskodawcę drugiej wersji w/w umowy przed Sądem Arbitrażowym dopiero po negatywnym wyniku ekspertyzy grafologicznej co do złożenia parafy przez E.G. na pierwszej wersji w/w umowy spedycji; braku możliwości posługiwania się przez Uczestniczkę postępowania na pieczątce firmowej adresem: ul. […] w dniu rzekomego zawarcia w/w umowy spedycji (22.05.2014 r.), gdyż w tym dniu Uczestniczka nie miała zarejestrowanej siedziby pod tym adresem oraz E.G. nie złożyła parafy pod żadną z wersji w/w umowy spedycji z dnia 22 maja 2014 r.; 4. z zeznań świadka I.G., celem wykazania następujących faktów: kontaktów Wnioskodawcy z osobą, która miała podjąć się podrobienia parafy/podpisu E.G. pod umową spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r.; podrobienia parafy/podpisu E.G. pod umową spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. 5. z zeznań świadków M.W., celem wykazania następujących faktów: nieprowadzenia przez Uczestniczkę działalności ani posiadania siedziby przy ul. […] w B. w dniu 22 maja 2014 r.; nieposługiwania się przez Uczestniczkę postępowania pieczątkami firmowymi w dniu 22 maja 2014 r. z adresem spółki przy ul. […] w B.; od kiedy Uczestniczka postępowania rozpoczęła prowadzenie działalności i przeniosła siedzibę pod adres przy ul […] w B., 6. z przesłuchania stron, z ograniczeniem do Uczestniczki, celem wykazania następujących faktów: istnienia dwóch wersji tej samej umowy spedycji nr 1 z dnia 22 maja 2014 r. z różnymi parafami i z różnymi pieczątkami; posługiwania się przez Wnioskodawcę w pierwszej kolejności umową z jedną pieczątką Uczestniczki, którą to umowę załączył zarówno do wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, a następnie do pozwu w postępowaniu przed II CSKP 674/23 17 Sądem Arbitrażowym; przedłożenie przez Wnioskodawcę drugiej wersji w/w umowy przed Sądem Arbitrażowym dopiero po negatywnym wyniku ekspertyzy grafologicznej co do złożenia parafy przez E.G. na pierwszej wersji w/w umowy spedycji; braku możliwości posługiwania się przez Uczestniczkę na pieczątce firmowej adresem: ul. […] w dniu rzekomego zawarcia w/w umowy spedycji (22.05.2014 r.), gdyż w tym dniu nie miała zarejestrowanej siedziby pod tym adresem oraz E.G. nie złożyła parafy pod żadną z wersji w/w umowy spedycji z dnia 22 maja 2014 r. W piśmie z 28 lipca 2021 r. Uczestniczka wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, autorów opinii prywatnych sporządzonych w niniejszej sprawie: A.W. oraz W.S., celem wykazania następujących faktów: 7. prosta forma graficzna i jednorazowy rysunek parafy złożonej na Umowie usług spedycji datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim ograniczają jej przydatność do badań identyfikujących wykonawcę tej parafy, 8. brak w w/w parafie charakterystycznych cech indywidualnych w poszczególnych zespołach graficznych uniemożliwia stwierdzenie, że parafa ta została ponad wszelką wątpliwość złożona przez E.G.; 9. nie jest możliwe wykluczenie naśladownictwa graficznego w/w parafy z podpisu lub podpisów autentycznych E.G.; 10. podpis nieczytelny w formie parafy na Umowie usług spedycji datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim nie został złożony przez E.G.; 11. czy podpis nieczytelny w formie parafy na Umowie usług spedycji datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim na tle pieczątki o treści: „A. […] E.G.” współwłaściciel” nadaje się do badań eliminacyjnych - potwierdzających lub wykluczających jego autentyczność; 12. czy podpis nieczytelny w formie parafy na Umowie usług spedycji datowanej na 22 maja 2014 r. sporządzonej w języku rosyjskim na tle pieczątki o treści: „A. […] E.G.” współwłaściciel” nadaje się do badań identyfikujących wykonawcę? II CSKP 674/23 18 Okoliczności takie, jak istnienie dwóch wersji umowy, posługiwanie się przez wnioskodawcę w pierwszej kolejności jedną z jej wersji oraz czasu i przyczyn posłużenia się inną wersją tej umowy, w tym przed Sądem Polubownym, adresu uczestniczki i możliwości posługiwania się pieczęcią z nowym adresem, zostały przez Sąd Apelacyjny ustalone na podstawie innych dowodów niż powoływane przez skarżącą dowody osobowe, a częściowo były niesporne w sprawie. Przedstawione przez skarżącą tezy dowodowe, na jakie zeznawać mieli świadkowie - autorzy prywatnych opinii sporządzonych na zlecenie Uczestniczki, nie dotyczyły natomiast faktów, tylko opinii tych osób opartych na wiedzy specjalnej. Skarżąca nie wyjaśniła zaś przyczyn, dla których opinie te nie znalazły się w złożonych w sprawie pisemnych opiniach prywatnych lub też powinny być ponowione w formie ustnej. W odniesieniu zaś do dowodów z opinii biegłych wskazać należy, że przeprowadzony w sprawie dowód z opinii biegłego został dopuszczony przez Sąd Apelacyjny również na okoliczność czasu (miesiąc, rok), w jakim podpis i dwie pieczątki firmowe A. zostały naniesione na umowie spedycji z 22 maja 2014 r. znajdującej się na k. 17 akt. Z akt sprawy wynika, że biegła wskazała na niemożność datowania ze względu na upływ czasu i w tym względzie uczestniczka nie podnosiła zastrzeżeń ani nie zgłosiła nowego wniosku dowodowego. Za zasadnością skargi kasacyjnej nie mógł też przemawiać zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego na okoliczność podrobienia podpisu na Egzemplarzu Umowy nr 1, niebędącym podstawą wniosku inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny w swych rozważaniach wariantowo przedstawił swoją ocenę okoliczności sprawy również przy założeniu, że podpis ten został podrobiony (nie został sporządzony przez przedstawicielkę Uczestniczki). Zasadne w okolicznościach sprawy okazały się natomiast zarzuty dotyczące nieprzeprowadzenia w sprawie dowodu z zeznań przedstawicielki Uczestniczki, jak również świadka I.G. Granicę obowiązku prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego wyznacza podlegająca kontroli kasacyjnej ocena, czy dostatecznie wyjaśniono w sprawie okoliczności sprawy (art. 227 k.p.c.). Zarzut naruszenia art. II CSKP 674/23 19 2352 § 1 k.p.c. może w konsekwencji stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli zostanie wykazane, że jego naruszenie mogło mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie wskutek naruszenia art. 227 k.p.c. przez niewykazanie faktów mających istotne znaczenie, lub też w wyniku pominięcia dowodu nie zostały ustalone wszystkie istotne okoliczności sprawy. Ustalona w sprawie podstawa faktyczna orzeczenia nie obejmuje okoliczności zawarcia (podpisania) Umowy, której egzemplarze, jak zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny, różniły się merytorycznie. Sąd Apelacyjny przyjął, że nie można wykluczyć, iż skoro Egzemplarz 2 Umowy różnił się od pierwszej wersji kontraktu przede wszystkim w zakresie, w jakim unormowano w nim dłuższy o dwa lata okres trwania więzi obligacyjnej, to stanowił odzwierciedlenie zmiany wcześniejszego stosunku prawnego, której strony dokonały bez spisywania odrębnego aneksu. Tego rodzaju wniosek nie jest jednak uprawniony w świetle twierdzeń samego Wnioskodawcy zawartych w piśmie z 9 lutego 2021 r. (k. 240v.), w którym wskazał wprawdzie, że oba Egzemplarze nr 1 i 2 Umowy nie zostały sporządzone w tym samym czasie, ale stwierdził jednocześnie, iż konieczność sporządzenia dwóch „oryginałów”, z którymi w tym piśmie utożsamiał Egzemplarze 1 i 2 Umowy, wynikała z faktu, iż jeden „oryginał” musiał być na stałe przechowywany w dziale księgowości Wnioskodawcy, a drugi był potrzebny do przedstawienia przed organami celnymi Republiki Białorusi. Wskazana przez Wnioskodawcę konieczność sporządzenia któregokolwiek egzemplarza umowy na potrzeby przedstawienia odpowiednim białoruskim organom państwowym nie uzasadnia wniosku o zmianie przez strony wcześniejszego stosunku prawnego lub zawarciu stosunku prawnego w dacie późniejszej niż wskazana w dokumencie, po objęciu obopólnymi ustaleniami wszystkich zawartych w nim postanowień, a jedynie wniosek, że każdy z Egzemplarzy nr 1 i 2 Umowy powinien być sporządzony w co najmniej dwóch oryginałach. Dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena prawdopodobieństwa zdarzeń, w braku popierających ich przebieg twierdzeń samych stron postępowania, których dostarczyć mógł wnioskowany przez skarżącą dowód z zeznań jej przedstawiciela i świadka I.G. jest zatem przedwczesna. Sporządzenie bowiem przez strony, jak wskazywał sam wnioskodawca, Egzemplarza Umowy nr 2 na potrzeby białoruskich II CSKP 674/23 20 organów celnych nie pozwala wnioskować co do rzeczywistych ustaleń stron i skuteczności takich ustaleń w zakresie zapisu na sąd polubowny na gruncie właściwego dla tej oceny prawa materialnego. Co do zasady słuszne jest wybrzmiewające w motywach zaskarżonego orzeczenia stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym opinia biegłego z powodu zawartych w niej wiadomości specjalnych nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi. Ocena jednak, czy istnieją podstawy do nieuwzględnienia wniosków opinii zależy od okoliczności faktycznych sprawy. Te zaś zostały ustalone przez Sąd Apelacyjny jedynie w wariancie ocenionym przez ten Sąd jako bardziej prawdopodobny, a nie popartym twierdzeniami samych stron, na ich ustalenie pozwalały zaś dowody oferowane przez skarżącą zmierzające do wykazania podniesionego przez nią zarzutu braku zapisu na sąd polubowny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że o prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można mówić dopiero wtedy, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tego zastosowania, brak zaś stosownych ustaleń uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 listopada 2018 r., III CSK 406/16, niepub.). Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia nie pozwala na odniesienie się do zarzutów naruszenia podniesionych przez skarżącą w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej i rozważania w tym zakresie czyni przedwczesnymi. Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Grzegorz Misiurek Roman Trzaskowski Marta Romańska (K.L.) [R.G.]