II CSKP 667/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
27 marca 2025 r.
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk (przewodniczący)
SSN Dariusz Pawłyszcze (sprawozdawca)
SSN Beata Janiszewska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej W.O. (poprzednio V.O.)
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 24 lutego 2022 r., I ACa 1751/21,
wydanego w sprawie z powództwa W.O. (poprzednio V.O.)
przeciwko Bankowi S.A. w W.
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od V.O. na rzecz Banku S.A. w W. 5400 (pięć tysięcy
czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku zobowiązanemu.
Beata Janiszewska
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
UZASADNIENIE
II CSKP 667/23
2
Pozwany bank 4 sierpnia 2010 r. wystawił przeciwko powodowemu
kredytobiorcy bankowy tytuł egzekucyjny (dalej: b.t.e.) obejmujący zadłużenie
z tytułu wypowiedzianej umowy kredytu denominowanego do franka szwajcarskiego
(CHF), a Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia postanowieniem z 27 sierpnia
2010 r. nadał temu tytułowi klauzulę wykonalności.
Na skutek pozwu kredytobiorcy Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem
z 29 września 2021 r., I C 133/21, pozbawił b.t.e. wykonalności.
Na skutek apelacji banku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem
zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób,
że oddalił powództwo.
Sąd ten ustalił, że powód 29 stycznia 2008 r. zawarł z poprzednikiem prawnym
pozwanego banku umowę kredytu denominowanego do CHF w wysokości
194 421 CHF. Jako cel kredytu wskazał „refinansowanie kapitału zainwestowanego
w nieruchomość z przeznaczeniem na zakup innej nieruchomości”. Tak określony
cel kredytu polegał na spłacie wcześniejszego kredytu, zaciągniętego 29 stycznia
2007 r. w innym banku, oraz zakup innego mieszkania za pozostałą część środków.
We wniosku kredytobiorca wskazał, że ma już 5 mieszkań. Wypłata pierwszej transzy
kredytu w wysokości 317 272,16 zł (w walucie nominalnej 145 919,22 CHF) nastąpiła
20 lutego 2008 r. Druga transza w wysokości 107 596,35 zł (w walucie nominalnej
48 501,78 CHF) nastąpiła 26 marca 2008 r.
Na skutek zaprzestania spłat pozwany bank (następca prawny kredytodawcy)
1 kwietnia 2010 r. wypowiedział umowę kredytu z 29 stycznia 2008 r., a 4 sierpnia
2010 r. wystawił bankowy tytuł egzekucyjny (przedmiot żądania pozwu) na sumę
589 575,44 zł, w tym 577 255,02 zł niespłaconego kapitału, 12 037,90 zł
niezapłaconych odsetek umownych i 282,52 zł odsetek umownych za opóźnienie
w spłacie sumy kapitału za okres od postawienia kredytu w stan wymagalności
21 maja 2010 r. do wystawienia tytułu egzekucyjnego 4 sierpnia 2010 r. Tytuł
obejmował także dalsze odsetki umowne w wysokości 15,7% od niespłaconego
kapitału od 5 sierpnia 2010 r. Postanowieniem z 27 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy
II CSKP 667/23
3
dla Wrocławia-Śródmieścia nadał klauzulę wykonalności powyższemu bankowemu
tytułowi egzekucyjnemu.
Powoda łączyła z poprzednikiem pozwanego banku jeszcze jedna umowa
kredytu, nieobjęta bankowym tytułem egzekucyjnym będącym przedmiotem żądania
pozwu. W związku z nieterminowymi spłatami porozumieniem tymczasowym
z 19 listopada 2015 r. strony ustaliły sposób spłaty obu kredytów. Kredytobiorca miał
płacić miesięcznie co najmniej 3000 zł na poczet spłaty kapitału z umowy
z 29 stycznia 2008 r. i co najmniej 2000 zł na poczet drugiej umowy łączącej strony.
W porozumieniu strony wskazały, że suma należna z tytułu kredytu z 29 stycznia
2008 r. wynosi równowartość 874 298,95 zł, w tym kapitał 442 720 zł, odsetki
420 480,23 zł i pozostałe należności 11 098,52 zł. Porozumieniem strony zaniechały
denominacji – od tej chwili kredyt był złotowy z oprocentowaniem w wysokości stopy
WIBOR 6M powiększonej o 2,6 punktów procentowych.
Kredytobiorca od 20 czerwca 2002 r. do 13 czerwca 2019 r. prowadził
działalność gospodarczą, m.in. w zakresie zakwaterowania, prowadzenia obiektów
noclegowych turystycznych i miejsc krótkotrwałego zakwaterowania, kupna
i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek, wynajmu i zarządzania
nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Posiadane mieszkania
kredytobiorca wynajmował lub przygotowywał do wynajmu, m.in. remontował je ze
środków z kredytów.
Sąd drugiej instancji uznał, że kredytobiorca nie wykazał, aby kredyt
z 29 stycznia 2008 r. zaciągnął jako konsument. Kredytobiorca swoją działalność
polegającą na wynajmie mieszkań i inwestowaniu w mieszkania prowadził w taki
sposób, że nie jest możliwe wyodrębnienie mieszkania i kredytu służącego
zaspokojeniu własnych potrzeb kredytobiorcy. Ponieważ nie domniemuje się,
że umowa zawierana przez przedsiębiorcę, którym był kredytobiorca, nie jest
związana bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą lub zawodową
(art. 221 k.c.), art. 3851 k.c. nie stosował się do oceny postanowień tej umowy.
Natomiast art. 3855 k.c., rozszerzający stosowanie art. 3851–3853 k.c. na umowy
związane z działalnością gospodarczą, lecz niemające dla przedsiębiorcy charakteru
zawodowego, wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2021 r. i nie stosuje się do umowy
II CSKP 667/23
4
z 29 stycznia 2008 r. Ponadto sporna umowa kredytu mieści się w granicach
swobody umów określonej w art. 3531 k.c.
Powodowy kredytobiorca wniósł w skardze kasacyjnej o uchylenie wyroku
Sądu Apelacyjnego w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego:
1) art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo
bankowe (pr.bank.), wg stanu prawnego na dzień zawarcia umowy, przez uznanie,
że postanowienia umowy kredytu denominowanego uprawniające bank do
jednostronnego oznaczenia kursu waluty, przy braku określenia w umowie
obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów oznaczenia tego kursu, nie naruszają
równowagi kontraktowej stron i nie są sprzeczne z naturą stosunku prawnego umowy
kredytu denominowanego do waluty obcej;
2) art. 221 k.c. przez uznanie, że okoliczności mające miejsce długo po
zawarciu umowy, tj. prowadzenie działalności m.in. w zakresie wynajmu
nieruchomości, wykluczają przyznanie kredytobiorcy statusu konsumenta w każdej
czynności związanej z nabywaniem nieruchomości, w tym nieruchomości
zaspokajającej potrzeby mieszkaniowe powoda, przy braku ustalenia
bezpośredniego związku czynności zawierania umowy kredytu z działalnością
gospodarczą kredytobiorcy;
3) art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. przez uznanie, że podstawą powództwa
przeciwegzekucyjnego nie może być zarzut nieważności oświadczenia o poddaniu
się egzekucji, na podstawie którego został wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny,
albowiem jest to zarzut formalny, podlegający badaniu wyłącznie w postępowaniu
klauzulowym, podczas gdy jest to zarzut materialno-procesowy, który może być
podniesiony wyłącznie w postępowaniu na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Odwołanie się w umowach kredytów denominowanych lub indeksowanych do
kursów ogłaszanych jednostronnie przez bank (art. 111 pr. bank.) jest powszechną
praktyką i nie ma podstaw do kwestionowania ważności takiego odwołania,
z wyjątkiem kredytów udzielanych konsumentom. Takie postanowienie umowy
II CSKP 667/23
5
kredytu pozostaje w granicach swobody umów określonej w art. 3531 k.c. Kursy
ustalane przez bank same w sobie nie są istotne dla wysokości zobowiązania
kredytobiorcy. Zobowiązanie to jest zobowiązaniem do spłaty kredytu w złotych,
a jego przeliczenie na CHF pełni funkcję tylko pomocniczą przy obliczaniu
waloryzacji spłat. W kredytach denominowanych i indeksowanych istotna jest zmiana
kursu między wypłatą kredytu a spłatą danej raty. Jeżeli zmiany kursów danego
banku nie odpowiadają zmianom rynkowym na niekorzyść kredytobiorcy, bank
odpowiada za nienależyte wykonywanie umowy (art. 471 k.c.), lecz umowa jest
ważna. Natomiast stosowanie przy wypłacie kredytu kursu kupna, a przy spłacie
kursu sprzedaży, zapewnia bankowi dodatkową prowizję, której wysokość jest
ograniczona tylko dla umowy kredytu konsumenckiego (obecnie do 255 550 zł).
Zarzut naruszenia art. 3531 k.c. nie jest zasadny.
2. Wbrew zarzutowi Sąd drugiej instancji nie wykluczył zawarcia przez
przedsiębiorcę, prowadzącego działalność w zakresie nabywania nieruchomości i ich
wynajmu, umowy kredytu mieszkaniowego w charakterze konsumenta. Sąd
odwoławczy stwierdził jedynie, że kredytobiorca nie wykazał, że kredyt, będący
podstawą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, zaciągnął jako konsument,
tj. w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Na ten cel nie wskazuje
ani oznaczenie celu kredytu w samej umowie, ani inne okoliczności podniesione
przez kredytobiorcę. Sąd wskazał, że dane przedstawione przez kredytobiorcę nie
pozwalają na ustalenie, które z wielu mieszkań kredytobiorcy służyło zaspokajaniu
jego własnych potrzeb mieszkaniowych, a tym bardziej nie jest możliwe ustalenie,
który z kredytów zaciągniętych przez kredytobiorcę miał charakter konsumencki.
Nie ma znaczenia, że ustalone przez Sąd Apelacyjny umowy najmu mieszkań
kredytobiorcy zostały zawarte po zawarciu umowy kredytu 29 stycznia 2008 r. Sąd
podkreślił fragmentaryczność danych przedstawionych przez kredytobiorcę,
a ponadto wskazał, że kredytobiorca kupował mieszkania wymagające wykończenia
lub remontu i rozpoczęcie uzyskiwania przychodów z najmu długo po zawarciu
umowy kredytu nie pozbawiało zakupu mieszkania charakteru zakupu
inwestycyjnego. Sąd drugiej instancji zasadnie wskazał, że w przypadku zawarcia
przez osobę fizyczną, prowadzącą działalność gospodarczą, umowy z innym
przedsiębiorcą, wykazanie zawarcia umowy w charakterze konsumenta obciąża
II CSKP 667/23
6
stronę powołującą się na konsumencki charakter umowy. Zarzut naruszenia
art. 221 k.c. nie został wykazany.
3. W sprawie nie jest istotny spór o wykładnię art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.,
tj. czy podstawą powództwa opozycyjnego może być także nieważność
oświadczenia kredytobiorcy, o którym mowa w art. 97 pr. bank., obowiązującym do
1 sierpnia 2016 r. Oświadczenie to było konieczne do możliwości wystawienia
bankowego tytułu egzekucyjnego i nadania mu klauzuli wykonalności.
Art. 97 ust. 2 pr. bank. wymagał, aby oświadczenie określało kwotę zadłużenia, do
której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, oraz termin, do którego bank
może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Te wymagania
oświadczenie kredytobiorcy spełnia i bank nie przekroczył ani kwoty oznaczonej
w oświadczeniu, ani terminu do złożenia wniosku o klauzulę wykonalności.
Skarżący powołał się na nieważność oświadczenia, ponieważ określało ono
maksymalną sumę zadłużenia we frankach szwajcarskich na 291 631,50 CHF.
W świetle oświadczenia bank mógł wystawić bankowy tytuł egzekucyjny w złotych
do sumy stanowiącej iloczyn wyżej wskazanej sumy w CHF i kursu sprzedaży CHF
obowiązującego w banku w dniu wystawienia tytułu. Skoro bank mógł dowolnie
ustalać kurs CHF, to według skarżącego oświadczenie nie spełniało wymogów
art. 97 ust. 2 pr.bank.
Sposób przeliczenia maksymalnego zadłużenia oznaczonego w oświadczeniu
na złote odpowiadał sposobowi przeliczenia ustalonym w umowie. Skoro skarżący
nie wykazał nieważności umowy ze względu na sposób przeliczania zadłużenia, to
także oświadczenie nie może być nieważne z tej przyczyny. Ponadto nawet
w przypadku kredytu zaciągniętego przez konsumenta niedozwolony charakter
sposobu przeliczenia zawarty w umowie nie pociągałby za sobą nieważności
oświadczenia koniecznego do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego.
Uchylony art. 97 ust. 2 pr.bank. był częścią szeroko rozumianego postępowania
egzekucyjnego. W postępowaniu tym art. 783 § 1 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym
od 5 lutego 2005 r., ustanawia zasadę przeliczania świadczeń wyrażonych
w walutach obcych na złote kursem średnim NBP. Przepis ten, ściśle stosowany,
przewiduje stosowanie kursu średniego NBP tylko do przeliczenia sum uzyskanych
II CSKP 667/23
7
przez komornika w złotych na poczet egzekwowanego świadczenia pieniężnego
wyrażonego w tytule egzekucyjnym w walucie obcej. Należy jednak pamiętać,
że nowelizacja, która weszła w życie 5 lutego 2005 r., nie tyle ustanowiła tę zasadę,
co usankcjonowała zasadę obowiązującą wcześniej bez wyraźnego przepisu. Tytuły
egzekucyjne wyrażone w walutach obcych funkcjonowały w obrocie przed 5 lutego
2005 r. i także przed tą datą były im nadawane klauzule wykonalności i prowadzone
postępowania egzekucyjne, a organy egzekucyjne stosowały zaliczenie sum
uzyskanych w złotych właśnie po kursie średnim NBP. Przed 5 lutego 2005 r. organy
egzekucyjne w celu uzasadnienia stosowania kursu średniego NBP powoływały się
na analogię do różnych przepisów spoza postępowania egzekucyjnego, lecz sama
zasada stosowania właśnie tego kursu nie budziła wątpliwości. Zatem w przypadku
nieważności sposobu przeliczenia określonego w oświadczeniu kredytobiorcy
oświadczenie i tak byłoby ważne, tyle że do przeliczenia należało zastosować kurs
średni NBP. Wobec ważności oświadczenia wymaganego do nadania b.t.e. klauzuli
wykonalności, nie jest istotny zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. przez Sąd
drugiej instancji przez przyjęcie, że ważność ta może być badana tylko
w postępowaniu klauzulowym.
4. Ponieważ skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, podlega
oddaleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. pozwanemu przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę w wysokości określonej w stosowanym
odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Beata Janiszewska
(G.G.)
[r.g.]
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Dariusz Pawłyszcze
