II CSKP 56/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
24 kwietnia 2026 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Karol Weitz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 kwietnia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 27 kwietnia 2022 r., I ACa 903/21,
w sprawie z powództwa M.D.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Grzegorz Misiurek
Paweł Grzegorczyk
Karol Weitz
(K.G.)
UZASADNIENIE
II CSKP 56/24
2
Wyrokiem z dnia 6 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w pkt I
zasądził od pozwanej Bank Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki M.D. kwotę
237 286,86 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 235 039,36 zł od
dnia 11 listopada 2020 r., od kwoty 2247,50 zł od dnia 22 grudnia 2020 r.; w pkt II
oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt III orzekł o kosztach postępowania.
Sąd Okręgowy ustalił, że w 2007 r. powódka była zainteresowana kredytem
w związku z zakupem mieszkania. Powódka udała się do Bank.1 S.A. Pracownik
banku przedstawił propozycje i wskazał, że kredyt we frankach szwajcarskich (CHF)
jest korzystniejszy, że powódka zaoszczędzi większą kwotę przy spłacie, a koszty
kredytu będą mniejsze niż kredytu w złotych. Powódka nie została szczegółowo
poinformowana o ryzyku walutowym; zapewniono ją o stabilności CHF. Powódka
miała świadomość zmienności kursu CHF, ale nie była poinformowana o
rzeczywistym ryzyku związanym z kredytem powiązanym z walutą obcą.
Do zawarcia umowy między powódką a Bank.1 S.A. - poprzednikiem prawnym
pozwanej - doszło w dniu 18 grudnia 2007 r. W umowie wskazano, że kredyt
udzielony jest w złotych w kwocie stanowiącej równowartość
59 620,95 CHF z przeznaczeniem na finansowanie części kosztów nabycia
nieruchomości. Okres kredytowania trwał do dnia 14 grudnia 2022 r. Spłata miała
nastąpić w 180 ratach kapitałowo-odsetkowych malejących, zgodnie
z harmonogramem spłat. W § 1 ust. 2 i 3 Części Ogólnej Umowy ustalono, że
w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu w złotych
zostanie określona przez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której
kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z tabelą kursów
pozwanej w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń
kursowych. Ryzyko związane ze zmianą kursu waluty miała ponosić powódka. Do
przeliczenia wysokości rat miał mieć zastosowanie kurs sprzedaży według tabeli
kursów w dniu spłaty w momencie dokonywania przeliczeń.
W dniu 19 grudnia 2007 r. powódka złożyła wniosek o wypłatę kredytu,
a w dniu 20 grudnia 2007 r. dokonano wypłaty kwoty 124 000 zł. Łączna kwota rat
uiszczonych przez powódkę do dnia 24 lipca 2020 r. wyniosła 235 039,39 zł. Nadto
powódka uiściła kwotę 2247,50 zł z tytułu prowizji.
II CSKP 56/24
3
Pismem z dnia 30 października 2020 r. powódka wezwała pozwaną do zapłaty
kwoty 235 039,36 zł w terminie 7 dni w związku z zawarciem w umowie klauzul
abuzywnych i nieważnością umowy będącą konsekwencją tych abuzywnych
postanowień.
Dokonując prawnej oceny żądania Sąd Okręgowy podzielił stanowisko
powódki, że zawarte w umowie kredytu postanowienia okazały się abuzywne, a tym
samym nie można uznać ich za wiążące. W realiach sprawy prowadzi to, zdaniem
Sądu, do nieważności umowy kredytu, zgodnie z zapatrywaniem powódki, ponieważ
kwestionowane postanowienia umowne określają główne świadczenia stron i bez
nich nie można mówić o wykonaniu umowy. Bezskuteczność tych postanowień
prowadzi nie tylko do zniesienia mechanizmu denominacji i różnic kursów
walutowych, ale również, pośrednio, do zaniknięcia ryzyka kursowego, stanowiącego
o istocie łączącego strony stosunku prawnego.
W konsekwencji, skoro umowa kredytu okazała się nieważna, Sąd Okręgowy
uznał za zasadne żądanie zwrotu spełnionych przez powódkę świadczeń jako
nienależnych.
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2022 r., na skutek apelacji pozwanej, Sąd
Apelacyjny w Szczecinie, w pkt I oddalił apelację i w pkt II orzekł o kosztach
postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy,
jak również ich ocenę prawną.
W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy zasadnie zakwalifikował
roszczenie objęte pozwem, słusznie przyjmując, że zawarte w umowie klauzule
waloryzacyjne kształtowały prawa i obowiązki powódki, jako konsumenta, w sposób
rażąco sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jej interesy, co
powodowało konieczność uznania ich za niedozwolone. Zauważył, że zasadnicza
część argumentacji pozwanej nie uwzględnia w ogóle wzorca oceny tego rodzaju
klauzul umownych ukształtowanego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej i Sądu Najwyższego na podstawie art. 3851 i n. k.c. w kontekście
normatywnym tworzonym przez dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia
1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE
II CSKP 56/24
4
L 95, s. 29, dalej - „dyrektywa 93/13”). Sąd Apelacyjny doszedł również do
przekonania, że Sąd Okręgowy trafnie określił materialnoprawne skutki abuzywności
postanowień umownych. Za bezzasadne uznał tym samym zarzuty związane
z naruszeniem art. 3851 k.c., powiązane z naruszeniem innych przepisów prawa
materialnego, które miałyby przemawiać za utrzymaniem w mocy umowy kredytu
pozbawionej niedozwolonych klauzul.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła pozwana, zaskarżając orzeczenie
w całości, zarzucając naruszenie art. 227 w związku z art. 233 § 1 w związku
z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c.; art. 380 w związku z art. 227 w związku z art. 2352 § 1
pkt 2 i 5 i art. 278 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 3851 § 2 k.c.; art. 358 § 1
i 2 w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2009 r.; art. 3851 § 1
oraz art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 oraz art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 w związku
z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –
Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz. U. z 2026, poz. 38, dalej - „pr. bank.”), art. 354 § 1
i 2 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr. bank., art. 4 i art. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r.
o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r.,
poz. 984) w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 w związku
z art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 189 k.p.c. w związku z art. 5 k.c.
oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP, jak
również art. 2 i art. 3 TUE; art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 111 ust. 1 pkt 4 pr. bank.
oraz art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 i ust. 2 lit. c załącznika do dyrektywy 93/13, a także
art. 3851 § 1 i 2 w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Formułując zarzuty naruszenia prawa procesowego skarżąca zmierzała do
wykazania, że Sąd Apelacyjny bezpodstawnie pominął część materiału
dowodowego, dotyczącą twierdzeń faktycznych pozwanej w zakresie udzielenia
powódce wymaganych informacji dotyczących ryzyka walutowego. Wywodziła
również, że bezpodstawnie pominięto złożony przez nią wniosek o przeprowadzenie
dowodu z opinii biegłego.
II CSKP 56/24
5
Zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka nie tylko na podstawie
materiału zebranego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, lecz także
w postępowaniu apelacyjnym. Przepis ten przesądza, że sąd drugiej instancji,
podobnie jak sąd pierwszej instancji, dysponuje kompetencjami w zakresie
gromadzenia materiału procesowego i dokonywania własnych ustaleń faktycznych
(por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasada prawna) z dnia
31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Mając na względzie
ogólny, kierunkowy charakter tego przepisu, kasacyjny zarzut jego naruszenia może
okazać się skuteczny tylko wtedy, gdy zostanie powiązany z zarzutem naruszenia
przepisu prawa procesowego dotyczącego konkretnych reguł postępowania
apelacyjnego, z wyłączeniem jednak przepisów objętych zakazem wynikającym
z art. 3983 § 3 k.p.c. Odstępstwo od tej zasady przyjęto w orzecznictwie tylko
wówczas, gdyby skarżący wykazał, że sąd drugiej instancji w istocie pominął część
„zebranego materiału”. Pominięcie takie nie może być jednak utożsamiane z błędną
w ocenie skarżącego oceną dowodów, a w konsekwencji niepoczynieniem przez sąd
na ich podstawie ustaleń oczekiwanych przez skarżącego (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r., I CSK 556/17 i z dnia 19 stycznia 2024 r.,
II CSKP 865/22, OSNC-ZD 2024, nr C, poz. 32 oraz powołana tam judykatura).
W okolicznościach sprawy pozwana zarzucała nie tyle pominięcie
określonego fragmentu materiału dowodowego, lecz zmierzała do podważenia oceny
określonych dowodów, w tym dowodów osobowych i zakwestionowania
poczynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych, co w postępowaniu kasacyjnym
jest wykluczone (art. 3983 § 3 w związku z art. 39813 § 2 k.p.c.). Analiza uzasadnienia
zaskarżonego wyroku nie uprawniała do przyjęcia, jakoby Sąd Apelacyjny pominął
wskazywane w skardze dowody; nie uznał ich natomiast za dostateczne do
poczynienia oczekiwanych przez pozwaną ustaleń co do treści i zakresu udzielonych
powódce informacji, co pozwana usiłowała zakwestionować w skardze kasacyjnej.
O takim ukierunkowaniu rozważanych zarzutów świadczyły m.in. wywody skargi,
w których pozwana wytykała, że ze złożonych do akt dokumentów należało
wyciągnąć wnioski przeciwne dokonanym ustaleniom faktycznym, względnie, że
brak racjonalnego uzasadnienia dla odmowy przyznania mocy dowodowej
II CSKP 56/24
6
przeprowadzonemu w sprawie dowodowi z zeznań świadka. Polemika taka – na
etapie postępowania kasacyjnego – nie mogła jednak okazać się skuteczna.
Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty dotyczące oddalenia
wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, który miał zmierzać do
udzielenia Sądowi informacji specjalnych w zakresie – jak podnosiła pozwana –
oceny rynkowego charakteru kursów kupna i sprzedaży CHF, w tym odpowiedzi na
pytanie, czy kursy stosowane przez pozwaną odbiegały w rażącym stopniu od
publikowanych przez inne banki komercyjne. Jak wielokrotnie wskazywano
w judykaturze, o abuzywności postanowienia umownego decydują bowiem
okoliczności z chwili zawarcia umowy, a zdarzenia po jej zawarciu, w tym faktyczny
sposób wykonywania przez przedsiębiorcę abuzywnego postanowienia, nie mają
w tej mierze znaczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019 nr 1, poz. 2).
Dodać również trzeba, że to, iż rzeczywistą swobodę pozwanej w zakresie
kształtowania kursu CHF faktycznie ograniczały uwarunkowania rynkowe nie
oznacza, iż postanowienia przeliczeniowe odsyłające do kursu tabelarycznego
banku należy uznać za dozwolone. O ile bowiem uwarunkowania te pozwalały
zapobiegać drastycznym odstępstwom od kursów stosowanych w praktyce
bankowej, względnie kursu średniego NBP, o tyle pozwalały kredytodawcy na
wieloletnie czerpanie korzyści, które w istocie nie miały żadnego uzasadnienia
w świetle waloryzacyjnego charakteru postanowień umownych wiążących saldo
kredytu i wysokość rat z CHF, a których rozmiar zależał od decyzji i polityki
finansowej pozwanej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2024 r.,
II CSKP 1560/22 i powołane tam orzecznictwo). Twierdzenia, do których zmierzał
rozważany wniosek dowodowy, nie mogły mieć zatem znaczenia dla wyniku
postępowania, jego oddalenie należało tym samym uznać za zasadne.
Sformułowane w skardze liczne zarzuty naruszenia prawa materialnego
koncentrowały się na dwóch zagadnieniach – po pierwsze, abuzywności zawartych
w spornej umowie kredytu postanowień wyrażających ryzyko walutowe
i odsyłających do kursu tabelarycznego określonego przez bank – kredytodawcę,
w tym dochowaniu przez pozwaną obowiązku informacyjnego wobec powódki jako
II CSKP 56/24
7
konsumenta, po drugie zaś – konsekwencjach tego stanu rzeczy, jeżeli przyjąć, że
kwestionowane przez powódkę postanowienia umowy są niedozwolone.
Materia ta była wielokrotnie i wszechstronnie rozważana w dotychczasowym
orzecznictwie Sądu Najwyższego w kontekście zbliżonych stanów faktycznych
związanych ze stosowaniem przez banki w umowach kredytu zawieranych
z konsumentami i powiązanych z CHF postanowień umownych wyrażających ryzyko
walutowe i odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na
złote polskie i odwrotnie. Analiza ta, uwzględniająca szeroki dorobek judykatury
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, doprowadziła do utrwalenia się
jednolitych kierunków orzeczniczych, w których przesądzono że: po pierwsze,
określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu
powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego
jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania,
jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten
sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza
równorzędność stron umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego dnia
24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,
z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 25 października 2023 r.,
II CSKP 820/23, z dnia 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, z dnia 29 listopada
2023 r., II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja
2024 r., II CSKP 1560/22, z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,
z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22 i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 2296/22
oraz powołane tam dalsze orzecznictwo; w orzecznictwie unijnym zob. zwłaszcza
wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r.,
C-212/20, M.P. i B.P. przeciwko A, ECLI:EU:C:2021:934), po drugie – po
wyeliminowaniu z umowy kredytu powiązanej z CHF niedozwolonych postanowień
określających wysokość należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do
kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, utrzymanie umowy w mocy
w pozostałym zakresie nie jest możliwe, zarówno w przypadku umów
indeksowanych, jak i denominowanych w walucie obcej (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r.,
II CSKP 15/22, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja
II CSKP 56/24
8
2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z dnia 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 dnia stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego
2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada
2023 r., II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja
2024 r., II CSKP 1560/22, z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22
i z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22 oraz powołana tam dalsza judykatura).
Ocena prawna spornej umowy kredytu dokonana in casu przez Sąd
Apelacyjny wpisywała się we wskazane kierunki orzecznicze, a w skardze kasacyjnej
nie powołano nowych, nierozważanych dotychczas argumentów, które mogłyby ją
podważać, zarówno in genere, jak i z uwzględnieniem ustalonych okoliczności
sprawy, w której wydano zaskarżony wyrok.
Uzupełniająco jedynie – w zakresie konsekwencji abuzywności
zakwestionowanych postanowień umownych – należało zaznaczyć, że utrwalone
w judykaturze stanowisko wskazujące na upadek umowy jako konsekwencję
stwierdzenia abuzywności zawartych w umowie kredytu klauzul przeliczeniowych
odnosi się także do umów, w których zobowiązanie opiewało na walutę obcą,
a wypłata kredytu, zgodnie z ustaleniami stron, mogła nastąpić i nastąpiła w złotych
polskich. Utrzymanie tego rodzaju umowy w mocy przy założeniu jej dalszego
wykonywania wyłącznie w walucie obcej zniekształcałoby wolę stron
ukierunkowaną od początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej i jego opcjonalną
obsługę w tej walucie. Odpowiadałoby tym samym uzupełnieniu umowy treścią
nieuzgodnioną przez strony (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r.,
II CSKP 694/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 15 września
2023 r., II CSKP 1356/22 i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22, a także
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2022 r., I CSK 2237/22 i z dnia
30 czerwca 2023 r., I CSK 3468/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).
Akcentowana w skardze okoliczność, że powódka od chwili wypłaty kredytu mogła
dokonywać spłat bezpośrednio w CHF nie stwarzała natomiast dostatecznej
podstawy do uznania, że klauzule przeliczeniowe odsyłające do kursu
tabelarycznego określanego przez kredytodawcę nie mają niedozwolonego
charakteru (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia
21 września 2023 r., C139/22, AM i PM przeciwko mBank S.A., ECLI:EU:C:2023:692
II CSKP 56/24
9
i wyroki Sądu Najwyższego np. z dnia 21 października 2023 r., II CSKP 820/23
i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 570/23).
W sprawie nie wykazano również, aby spełnione zostały warunki
umożliwiające substytucję niedozwolonych klauzul umownych, co zgodnie
z ugruntowaną judykaturą wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdyby brak zastąpienia
niedozwolonego postanowienia narażał konsumenta, przez upadek umowy
w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym za decydujące w tej materii
uznaje się zdanie konsumenta. Podejście to opiera się na założeniu, że substytucja
abuzywnego postanowienia umownego jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie
interesów konsumenta, a nie przedsiębiorcy, a zarazem, że konsument, po
udzieleniu mu koniecznych informacji o konsekwencjach abuzywności klauzuli
i ewentualnego upadku umowy (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), jest
w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek umowy jest dla
niego niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna być respektowana
i nie powinna być zastępowana decyzją sądu (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 20 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z dnia 6 września 2024 r.,
II CSKP 1644/22 oraz powołane tam orzecznictwo). Jest przy tym oczywiste, że jako
zgody na zastąpienie abuzywnego postanowienia umownego nie można traktować
zawartego w umowie ogólnego odesłania do przepisów kodeksu cywilnego
w zakresie w niej nieuregulowanym.
Utrzymaniu spornej umowy w mocy nie mógł służyć również art. 69 ust. 3
pr. bank. dodany ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe
oraz niektórych innych ustaw, gdyż przepis ten, podobnie jak inne przepisy
wprowadzane powołaną ustawą, nie zmierzał do zastąpienia abuzywnych klauzul
przeliczeniowych zawartych w umowach kredytu powiązanych z walutą obcą
zawartych przed wejściem w życie tej ustawy, względnie sanowania wadliwości
takich klauzul i skutków tej wadliwości od chwili zawarcia umowy (ex tunc) (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 570/23 i powołane tam dalsze
orzecznictwo).
II CSKP 56/24
10
Z tych względów, na podstawie art. 39814, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Grzegorz Misiurek
Paweł Grzegorczyk
Karol Weitz
(K.G.)
[SOP]
