II CSKP 496/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 marca 2026 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Roman Trzaskowski
SSN Bohdan Bieniek
na posiedzeniu niejawnym 30 marca 2026 r. w Warszawie
na skutek skargi kasacyjnej T. B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 9 września 2019 r., II Ca 459/19,
w sprawie z wniosku C. B.
z udziałem T. B. i D. B.
o podział majątku wspólnego i dział spadku,
1. stwierdza, że Sąd Najwyższy jest związany prawomocnym
postanowieniem z dnia 24 listopada 2025 r. oraz że nie zostało
ono wykonane przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego
przez wyznaczenie SSN Bohdana Bieńka za jego zgodą do
rozpoznania sprawy II CSKP 496/22;
2. przedstawia akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego
kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem
wyznaczenia składu Sądu Najwyższego zgodnego z prawem do
rozpoznania niniejszej sprawy.
Bohdan Bieniek
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
II CSKP 496/22
2
UZASADNIENIE
W postanowieniu z 24 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy
1) stwierdził, że w związku z upływem okresu, na który wyznaczono
Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana Bieńka do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu
Najwyższego bez jego zgody, skład tego Sądu wyznaczony do rozpoznania sprawy
II CSKP 496/22 nie jest prawidłowy z uwagi na niezgodność
art 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r.
poz. 154 z późn. zm., dalej jako „uS.”) - w zakresie wyznaczenia sędziego do
orzekania w innej izbie bez jego zgody – z art 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust 2
oraz z art. 2 Konstytucji RP a także z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1
Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej
w Rzymie 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz
uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).
2) przedstawił akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu
pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem wystąpienia do Pierwszego Prezesa
Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyznaczenie Sędziego Sądu Najwyższego
Bohdana Bieńka do rozpoznania sprawy II CSKP 496/22 za jego zgodą.
J. Misztal-Konecka, działając w charakterze Prezesa Sądu Najwyższego
kierującego pracą Izby Cywilnej tego Sądu, zamiast wykonać przywołane
postanowienie z 24 listopada 2025 r., zarządzeniem z 9 stycznia 2026 r. zarządziła
przedstawienie akt sprawy II CSKP 496/22 sędziemu sprawozdawcy celem
wyznaczenia terminu jej rozpoznania w pierwszym kwartale 2026 r., powołując się
na stanowisko wyrażone w pozaprocesowym piśmie z 30 grudnia 2025 r. przez
M. Manowską działającą w charakterze Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego
skierowanym do Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana Bieńka, zgodnie z którym
brak potrzeby ponownego wyznaczenia Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana
Bieńka do spraw uprzednio przydzielonych – wobec jasnego i niebudzącego
wątpliwości znaczeniowych brzmienia art 35 § 3 in fine uS., według którego po
upływie okresu wyznaczenia sędziego do orzekania w innej Izbie, sędzia podejmuje
czynności w sprawach przydzielonych mu w tej Izbie do ich zakończenia.
II CSKP 496/22
3
W związku z powyższym, Sąd Najwyższy w postanowieniu z 30 marca
2026 r.
1) stwierdził, że jest związany prawomocnym postanowieniem z dnia
24 listopada 2025 r., oraz, że nie zostało ono wykonane przez Pierwszego Prezesa
Sądu Najwyższego przez wyznaczenie Sędziego Sądu Najwyższego Bohdana
Bieńka za jego zgodą do rozpoznania sprawy II CSKP 496/22;
2) przedstawił akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu
pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego celem wyznaczenia składu Sądu
Najwyższego zgodnego z prawem do rozpoznania sprawy II CSKP 496/22.
Wydając postanowienie z 30 marca 2026 r., Sąd Najwyższy kierował się
następującymi motywami:
Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko sąd,
który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe i organy administracji
publicznej, natomiast według art. 358 k.p.c. postanowienie wydane na posiedzeniu
niejawnym wiąże sąd od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem.
Według art. 359 § 1 i 2 k.p.c. postanowienia niekończące postępowania w sprawie
mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy albo w razie,
gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na
podstawie którego zostały wydane z Konstytucją ratyfikowaną umową
międzynarodową lub ustawą.
W świetle przywołanych przepisów Sąd który wydał prawomocne
postanowienie (dotyczy to również Sądu Najwyższego) jest nim związany i co do
zasady nie może go uchylić ani zmienić z wyjątkiem sytuacji opisanych
w art. 359 § 1 i 2 k.p.c. W okolicznościach niniejszej sprawy żadna z takich sytuacji
nie wystąpiła. Poza tym moc wiążąca prawomocnego postanowienia Sądu
Najwyższego obejmuje nie tylko ten Sąd ale także jego organy, w tym Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego oraz Prezesów tego Sądu. Żaden z tych organów nie
może uchylać się od skutków obowiązywania tej mocy przez podejmowanie
jakichkolwiek działań administracyjnych względnie dyscyplinarnych względem
sędziów, którzy jako Sąd Najwyższy wydali prawomocne postanowienie. Co więcej
każdy z wymienionych organów ma prawny obowiązek przestrzegania
i wykonywania prawomocnych postanowień Sądu Najwyższego, których mocą
II CSKP 496/22
4
wiążącą jest objęty. Działania sprzeczne z takimi postanowieniami mogą być
postrzegane jako stanowiące rażące naruszenie prawa i przekroczenie uprawnień
oraz uchybiające godności urzędu Sędziego Sądu Najwyższego. Z kolei z faktu, że
sąd, który wydał prawomocne postanowienie, jest nim związany wynika, że
działanie naruszające to związanie mogłoby stanowić także rażące naruszenie
prawa i tym samym również mogłoby uchybiać godności urzędu Sędziego Sądu
Najwyższego. W tym stanie rzeczy za rażące naruszenie prawa uchybiające
godności urzędu Sędziego Sądu Najwyższego uznać należy także podżeganie do
takiego działania i tym samym popełnienia deliktu dyscyplinarnego, a za takie
trzeba uznać wydanie w okolicznościach sprawy wspomnianego zarządzenia
z 9 stycznia 2026 r. Zarządzenie to ponadto narusza niezawisłość sędziowską
sędziego sprawozdawcy, do którego wyłącznej kompetencji należy ocena, czy
sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia i tym samym wyznaczenie terminu jej
załatwienia. Podstawą do jego wydania nie mogło być stanowisko Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego o braku potrzeby wyznaczenia Sędziego Sądu
Najwyższego Bohdana Bieńka do rozpoznania niniejszej sprawy za jego zgodą,
gdyż Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, pozostając również związany
postanowieniem z 24 listopada 2025 r., nie był uprawniony do zajęcia takiego
stanowiska i wyrażając je – w celu wywarcia nacisku na Sędziego Sądu
Najwyższego Bohdana Bieńka - mógł dopuścić się rażącego naruszenia prawa.
W chwili wydania postanowienia z 30 marca 2026 r. postanowienie
z 24 listopada 2025 r. nadal nie zostało wykonane ani przez Pierwszego Prezesa
Sądu Najwyższego, ani przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Cywilnej, wobec czego nadal istniała procesowa konieczność przedstawienia akt
sprawy II CSKP 496/22 celem wyznaczenia zgodnego z prawem składu Sądu
Najwyższego do jej rozpoznania.
Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Bohdan Bieniek
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
[r.g.]
II CSKP 496/22
5
