II CSKP 431/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
3 marca 2026 r.
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)
SSN Władysław Pawlak
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej J.B.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi
z 27 czerwca 2022 r., III Ca 1512/21,
w sprawie z wniosku J.B.
z udziałem S.B., K.S. i J.J.
o stwierdzenie nabycia spadku po H.B.,
oddala skargę kasacyjną.
Władysław Pawlak
Dariusz Zawistowski
Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 6 maja 2021 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia
w Łodzi stwierdził, że spadek po H.B., zmarłym […] 2017 r. w Ł., ostatnio stale
zamieszkałym w Ł., nabyła na podstawie bliżej opisanego testamentu notarialnego
z 30 grudnia 2003 r. K.S. z domu K. w całości.
Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawca, dwukrotnie żonaty, nie posiadał
żadnych dzieci, w chwili otwarcia spadku jego rodzice nie żyli. Miał brata S.B. i
II CSKP 431/24
2
siostrę J.J., uczestników postępowania w tej sprawie. Wnioskodawczyni J.B. i
spadkodawca zawarli małżeństwo w dniu 26 kwietnia 2003 r., ich małżeństwo
układało się dobrze, mieszkali razem przez około 5 lat małżeństwa, a następnie
zamieszkali osobno w swoich lokalach mieszkalnych, prowadząc odrębne
gospodarstwa domowe, niemniej jednak odwiedzali się, przygotowywali wspólne
posiłki. W 2015 r. H.B. wniósł przeciwko J.B. sprawę o rozwód; do chwili otwarcia
spadku odbyły się w tej sprawie (XII C 1350/15) dwie rozprawy; powód zmarł w
toku tego postępowania. Spadkodawca sporządził bliżej opisany testament
notarialny z 30 grudnia 2003 r., w którym do całości spadku po sobie powołał
uczestniczkę K.S. z domu K., krewną jego pierwszej żony, zmarłej w 1994 r. W
skład spadku wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w Ł.
przy ul. […]. Spadkodawca sporządził także bliżej opisany testament w formie aktu
notarialnego z 2 września 2015 r., w którym wydziedziczył żonę J.B. z powodu
uporczywego niedopełniania przez nią obowiązków rodzinnych względem
spadkodawcy polegającego na braku zainteresowania i opieki - poza
sporadycznymi kontaktami - od ponad 13 lat.
Sąd Rejonowy ustalił dalej, że sporządzając oba testamenty notarialne,
spadkodawca był w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję oraz wyrazić
swoją wolę, stąd są one ważne. Testament notarialny z 30 grudnia 2003 r stanowił
tytuł powołania K.S. do spadku po H.B., stąd Sąd Rejonowy orzekł, jak w sentencji
postanowienia z 6 maja 2021 r. Wydziedziczenie wnioskodawczyni w testamencie
notarialnym z 2 września 2015 r. Sąd Rejonowy uznał za nieistotne z punktu
widzenia przedmiotu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym. Nie
miało ono wpływu na dziedziczenie po H.B., może natomiast podlegać ocenie co do
skuteczności i zgodności z prawem w ewentualnym odrębnym postępowaniu z
powództwa J.B. przeciwko spadkobierczyni K.S. o zachowek.
Postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację
wnioskodawczyni J.B. wniesioną od powyższego orzeczenia, podzielając ustalenia
faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni J.B. zarzuciła naruszenie art. 227
k.p.c., art. 230 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 k.p.c. przez brak wzięcia pod
II CSKP 431/24
3
uwagę w wystarczającym stopniu na etapie wydawania zaskarżonego postanowienia
całokształtu stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej oraz
naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez wadliwe sporządzenie pisemnego uzasadnienia
zaskarżonego orzeczenia. Formułując powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca
wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarżąca zarzuciła w skardze kasacyjnej naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez
brak wystarczającego wyeksponowania w treści uzasadnienia zaskarżonego
postanowienia faktów, które Sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów,
na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności
i mocy dowodowej. Zarzut ten uchyla się jednak spod skutecznej kontroli kasacyjnej
ze względu na rozbieżność między treścią powołanego w nim przepisu
postępowania a treścią zarzutu. Art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od
7 listopada 2019 r. stanowi bowiem, że w przypadkach gdy wyrok doręcza się
z urzędu, termin, o którym mowa w § 1, liczy się od dnia doręczenia wyroku. Nie
dotyczy on zatem jakichkolwiek kwestii związanych z uzasadnieniem orzeczenia
Sądu drugiej instancji; tę materię reguluje natomiast art. 387 k.p.c., którego
skarżąca nie przytoczyła w podstawie kasacyjnej. Tymczasem, stosownie do art.
39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach
zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Oznacza to powinność Sądu Najwyższego
merytorycznego rozpoznania jedynie tych zarzutów materialnoprawnych
i procesowych, które zostały wytknięte przez skarżącego i są dopuszczalne
w świetle art. 3983 § 1 i 2 k.p.c., a także niedopuszczalność uwzględnienia z urzędu
innych występujących wprawdzie obiektywnie, lecz nie wytkniętych przez
skarżącego, uchybień materialnoprawnych i procesowych, bez względu na ich
ciężar i znaczenie dla wyniku rozpoznania skargi.
Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 227 k.p.c., art. 230 k.p.c. i art. 233
§ 1 k.p.c. w zw. z art. 316 k.p.c. przez cyt. „nieuwzględnienie w wystarczającym
II CSKP 431/24
4
stopniu na etapie wydawania zaskarżonego postanowienia całokształtu stanu
rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej, w tym
w szczególności całości stanowiska zajmowanego przez wnioskodawczynię nie
tylko przed Sądem Rejonowym, ale też przed Sądem Okręgowym
i w konsekwencji wydanie prawomocnego rozstrzygnięcia niejako zmuszającego ją
do ewentualnego podjęcia innej, dodatkowej akcji sądowej (tj. złożenia powództwa
o zachowek), w ramach którego koniecznym stałoby się ponowne przeprowadzenie
(a w zasadzie powielenie dotychczasowego) długotrwałego postępowania
dowodowego, w tym narażenie jej na dodatkowe, niemałe koszty”.
Przytoczona procesowa podstawa kasacyjna jest wadliwie sformułowana
i uzasadniona, a także niejasna i częściowo niedopuszczalna w zakresie, w jakim
opiera się na naruszeniu przepisów postępowania, regulujących sferę przedmiotu
i oceny dowodów, a to art. 227 k.p.c., art. 230 k.p.c. oraz art. art. 233 § 1 k.p.c.,
które nie mogą stanowić podstawy kasacyjnej w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. (zob.
wyroki Sądu Najwyższego z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4,
poz. 76; z 24 listopada 2005 r., IV CSK 241/05; z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06
oraz z 8 października 2009 r., II CSK 222/09). Sąd Najwyższy jest bowiem,
zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia. Przywołany w ramach omawianej podstawy
kasacyjnej art. 316 k.p.c. stanowi natomiast, że po zamknięciu rozprawy sąd
wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia
rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie
okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Wyraża jedną
z podstawowych zasad orzekania, nakazującą sądowi uwzględnienie stanu
faktycznego i prawnego (stanu rzeczy) istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2025 r., II CSKP 57/23). Zarzucając
naruszenie tego przepisu, skarżący powinien zatem wykazać, że sąd błędnie oparł
rozstrzygnięcie na faktach aktualnych w innym czasie - poprzedzającym lub
następującym po zamknięciu rozprawy, względnie na nieobowiązujących w chwili
zamknięcia rozprawy normach prawnych, czego wnioskodawczyni nie uczyniła.
II CSKP 431/24
5
Powyższe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że skarżąca nie
wykazała zasadności przywołanych w skardze podstaw kasacyjnych, stąd
orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Władysław Pawlak
(A.D.)
[SOP]
Dariusz Zawistowski
Agnieszka Piotrowska
