II CSKP 424/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
28 marca 2025 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
SSN Agnieszka Piotrowska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 marca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 24 lutego 2022 r., I ACa 178/21,
w sprawie z powództwa R.K. i M.K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
1) oddala skargę kasacyjną;
2) zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego
za czas po upływie tygodnia od doręczenia pozwanemu odpisu
niniejszego orzeczenia, tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
Agnieszka Piotrowska
Paweł Grzegorczyk
Marta Romańska
II CSKP 424/23
2
UZASADNIENIE
Powodowie R.K. i M.K. wnieśli o: (a) zasądzenie od Bank S.A. w W. na ich
rzecz łącznie lub solidarnie kwoty 195.137,78 zł z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od kwoty 188.608,44 zł od 28 kwietnia 2018 r. i od kwoty 6.533,34 zł od
rozszerzenia powództwa, z czego kwoty 168.985,11 zł tytułem rat kapitałowo-
odsetkowych uiszczonych na podstawie umowy kredytowej w okresie od 23 czerwca
2008 r. do 22 lutego 2013 r., kwoty 16.359,35 zł tytułem składki za ubezpieczenie na
życie oraz kwoty 3.263,98 zł tytułem składki na ubezpieczenie niskiego wkładu
własnego uiszczonych 15 lipca 2010 r. i 1 lipca 2013 r. oraz kwoty 6.533,34 zł tytułem
dalej uiszczanych składek ubezpieczeniowych, (b) zasądzenie na ich rzecz kwoty
62.016,77 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 46.675,35 CHF od
28 kwietnia 2018 r. i od kwoty 15.341,42 CHF od rozszerzenia powództwa, a
ewentualnie zasądzenie równowartości tych kwot, tj. 232.597,07 zł z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od kwoty 173.556,32 zł od 28 kwietnia 2018 r. i od kwoty
59.030,75 zł od rozszerzenia powództwa, uiszczonych w okresie od 22 kwietnia 2013
r. do 22 marca 2018 r. na podstawie umowy kredytowej tytułem rat kapitałowo-
odsetkowych; świadczeń tych dochodzili na podstawie art. 410 k.c. jako nienależnie
spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, (c) ustalenie, że umowa o
kredyt hipoteczny nr [...] dla osób fizycznych […] waloryzowany kursem CHF, zawarta
17 maja 2007 r. pomiędzy powodami a B. S.A. w W., jest nieważna.
Pozwany Bank S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z 30 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od
pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 195.137,78 zł i 61.348,25 CHF
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot: 188.608,44 zł oraz 46.675,35 CHF
od 28 kwietnia 2018 r. i od kwot 6.529,34 zł oraz 14.672,90 CHF od 10 października
2020 r. oraz ustalił, że zawarta pomiędzy powodami a Bank S.A. w W. (obecnie
pozwany) umowa nr [...] o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] waloryzowany
kursem CHF z 17 maja 2007 r., jest nieważna;
Sąd Okręgowy ustalił, że 23 kwietnia 2007 r. powodowie zwrócili się do Bank
S.A. w W. o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 537.420 zł na 30 lat, na
II CSKP 424/23
3
pokrycie ceny za nieruchomość gruntową. Jako walutę kredytu zaznaczyli franka
szwajcarskiego (CHF). Oświadczyli, że mają wykształcenie wyższe, powód prowadzi
działalność gospodarczą ze średniomiesięcznym dochodem w kwocie netto 20.250
zł, a powódka jest zatrudniona za wynagrodzeniem netto w kwocie 2.025 zł. Do
wniosku dołączyli oświadczenie, że pracownik banku przedstawił im w pierwszej
kolejności ofertę kredytu hipotecznego w złotym, lecz wybrali kredyt hipoteczny
denominowany w CHF, mając pełną świadomość ryzyka związanego z tym
produktem, a w szczególności, że niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje
wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu oraz wzrost całego zadłużenia; zostali też
poinformowani o jednoczesnym ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej
polegającego na tym, że w wyniku niekorzystnej zmiany stopy procentowej może się
zwiększyć comiesięczna rata spłaty kredytu oraz wartość całego zaciągniętego
zobowiązania. Są świadomi ponoszenia obu rodzajów ryzyk związanych z wybranym
produktem oraz możliwego wzrostu kosztów obsługi kredytu w wypadku
niekorzystnej zmiany kursu walutowego oraz zmiany stopy procentowej; informacje
te zostały im przedstawione w postaci symulacji wysokości rat kredytu.
Bank zgodził się na udzielenie powodom kredytu we wnioskowanej przez nich
wysokości i 17 maja 2007 r. powodowie zawarli z nim umowę kredytu na kwotę
537.420 zł w walucie waloryzacji CHF, na okres 360 miesięcy, tj. do 22 czerwca
2037 r. Oprocentowanie kredytu na dzień wydania decyzji kredytowej wynosiło
3,45%, a marża banku 1,10%. Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na
koniec 7 maja 2007 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej Bank SA wynosiła
informacyjnie 241.656,54 CHF, lecz wartość kredytu wyrażona w CHF w dniu jego
uruchomienia mogła być inna. Prawnym zabezpieczeniem kredytu była hipoteka
kaucyjna wpisana na pierwszym miejscu do kwoty 806.130 zł na nieruchomości
kredytowanej, a na okres przejściowy do czasu wpisu hipoteki - ubezpieczenie spłaty
kredytu w Bank SA, a także przelew na rzecz banku praw z tytułu umowy grupowego
ubezpieczenia na życie i całkowitej trwałej niezdolności do pracy […] na warunkach
określonych w oświadczeniu o przystąpieniu do umowy ubezpieczenia, przelew praw
z polisy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych kredytowanej
nieruchomości do wysokości sumy ubezpieczenia ustalonej w umowie kredytowej,
nie wyższej niż kwota zobowiązania wobec banku z tytułu kredytu oraz
II CSKP 424/23
4
ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytu na 36-miesięczny okres.
Powodowie złożyli też oświadczenie o poddaniu się egzekucji do kwoty 1.074.840 zł.
Wypłata kredytu miała nastąpić w trzech transzach. Powodowie zobowiązali
się do spłaty kapitału z odsetkami miesięcznie, w ratach kapitałowo-odsetkowych,
w terminach i kwotach określonych w harmonogramie spłat sporządzanym w CHF,
stanowiącym załącznik nr 1 i integralną część umowy. Raty kapitałowo-odsetkowe
mieli płacić w złotych po ich przeliczeniu według kursu sprzedaży z tabeli kursowej
Bank S.A., obowiązującego na dzień spłaty o godzinie 14:50. Strony ustaliły, iż
wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata
przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie
sprzedaży CHF z tabeli kursowej Bank S.A., obowiązującym na dzień i godzinę
spłaty. Z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub od dnia
wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności z umowy kredytowej, bank miał
przeliczyć wierzytelności na złote po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej Bank
S.A. z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia
powództwa.
15 marca 2013 r. strony aneksowały umowę kredytu i bank zapewnił powodom
bez opłat możliwość zmiany waluty spłaty kredytu hipotecznego ze złotych na CHF
oraz z CHF na złote. Dyspozycja zmiany waluty spłaty mogła dotyczyć wyłącznie rat
wymagalnych po dniu podpisania aneksu.
W okresie od 17 maja 2007 r. do 22 czerwca 2020 r. w wykonaniu umowy
powodowie uiścili na rzecz banku m.in.: kwotę 168.985,11 zł oraz 61.348,25 CHF
tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, kwotę 3.263,98 zł tytułem drugiej i trzeciej
składki na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego oraz kwotę 22.892,69 zł tytułem
składek na ubezpieczenie na życie. Pismem z 4 kwietnia 2018 r. powodowie wezwali
pozwanego do zwrotu kwot 191.333,06 zł oraz 46.675,35 CHF ze względu na
nieważność umowy kredytu, a ewentualnie do podjęcia mediacji. Oświadczyli, że
dalszych spłat kredytu będą dokonywać z zastrzeżeniem zwrotu.
Pozwany nie uznał reklamacji.
Powodowie nie prowadzą działalności gospodarczej na kredytowanej
nieruchomości. Umowa z 2007 r. była ich pierwszą umową o kredyt hipoteczny. Przed
II CSKP 424/23
5
jej zawarciem powód korzystał z pomocy doradcy z firmy G., który przedstawił mu
kilka ofert sugerując, iż najkorzystniejszą i najtańszą jest propozycja pozwanego.
Powodowie wyrażali wolę wzięcia kredytu w złotym, jednak przekonywano ich do
kredytu waloryzowanego w CHF. Bank przygotował umowę w oparciu o własne
standardowe formularze. Powodowie nie mogli negocjować postanowień umowy, za
wyjątkiem odnoszących się do marży i oprocentowania, nie uzyskali od pozwanego
informacji o ryzykach kursowym i stopy procentowej oraz ich konsekwencjach, nie
dostali wcześniej projektu umowy kredytu w celu zapoznania się z nim. Zostali
poinformowani, że ubezpieczenie niskiego wkładu własnego wiąże się z niewielką
opłatą i zrozumieli, że jest jednorazowa. Nie otrzymali dokumentów ani informacji od
doradcy, na podstawie których mogliby sami obliczyć kolejne odnawialne składki na
ubezpieczenie niskiego wkładu. Nie znali konstrukcji tego ubezpieczenia.
Powodowie mają świadomość konsekwencji stwierdzenia przez sąd nieważności
umowy kredytu i chcą tego.
Sąd Okręgowy ocenił, że powodowie zawierając umowę kredytu działali jako
konsumenci (art. 221 k.c.). Umowa odpowiadała określonej w art. 69 ustawy
z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2024 r., poz. 1646, dalej - pr. bank.)
konstrukcji kredytu. Kwota kredytu podlegająca udostępnieniu powodom została
w umowie określona w złotych i w złotych powodowie mieli ją spłacać po określeniu
salda zadłużenia przez przeliczenie kwoty kredytu na CHF według kursu
wynikającego z aktualnej tabeli kursowej banku. Umowa nie określała zatem wprost
kwoty podlegającej zwrotowi, przewidując jedynie jej ustalenie w wyniku określonych
działań arytmetycznych dokonywanych przy wykorzystaniu zmiennej, tj. kursu walut.
Ani umowa, ani regulamin kredytowania będący jej częścią nie określały zasad
ustalania przez pozwanego kursów walut w jego tabelach, na podstawie których
ustalane były kwoty podlegające ratalnemu zwrotowi z odsetkami. Bank mógł zatem
w zasadzie dowolnie określić kursy walut w tabeli kursów, a następnie przy ich
wykorzystaniu jednostronnie określić kwotę, którą powodowie są obowiązani mu
zwrócić.
Takie ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego – zdaniem Sądu
Okręgowego – narusza jego istotę (art. 3531 k.c.) ze względu na podporządkowanie
jednej jego strony drugiej ze stron, bez zakreślenia granic tego podporządkowania.
II CSKP 424/23
6
Postanowienia umowne naruszały art. 69 pr. bank. w tym aspekcie, że ze względu
na zastosowany w umowie sposób indeksacji powodowie mogli być –
i w okolicznościach sprawy byli – zobowiązani do zwrócenia bankowi kwoty innej niż
kwota przekazanego im wcześniej kredytu. W umowie zabrakło określenia wysokości
świadczenia, do spełniania którego zobowiązany byli kredytobiorcy, tj. rat, w których
mieli spłacać kredyt, ani obiektywnego i weryfikowalnego sposobu ich ustalenia.
Prowadzi to do nieważności umowy zawartej przez strony jako sprzecznej z ustawą
(art. 58 k.c.).
Sąd Okręgowy uznał umowę za nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw.
z art. 69 pr. bank. w zw. z art. 3531 k.c. W chwili zawarcia umowy nie doszło do
precyzyjnego, jednoznacznego określenia kwoty kredytu, a jego ostateczna kwota
nie była znana ani powodom, ani pozwanemu. Ustawowa konstrukcja kredytu
zakłada, że kredytobiorca zwróci kwotę otrzymaną z odsetkami. Włączenie do
umowy klauzuli waloryzacyjnej powoduje, że wysokość zobowiązania kredytobiorcy
wyrażonego w walucie polskiej jest modyfikowana innym miernikiem wartości. Aby
umowa kredytu była ważna w świetle art. 69 pr. bank., musi występować tożsamość
pomiędzy kwotą i walutą kredytu, kwotą środków pieniężnych oddanych do
dyspozycji kredytobiorcy oraz kwotą jaką kredytobiorca zobowiązany jest zwrócić
bankowi wraz z odsetkami. Tych wymagań oceniana umowa nie spełniła.
Sąd Okręgowy uznał, że strony umowy zawieranej na długi czas, w tym
kredytu, mogą zabezpieczyć się przed spadkiem wartości świadczeń z tej umowy
przez odwołanie się do miernika ich waloryzacji (art. 3581 § 2 k.c.), jednak w umowie
kredytu udzielonego w złotych miernik ten powinien zabezpieczać przed spadkiem
wartości złotego, a jego rodzaj powinien w odniesieniu do stanu gospodarki utrzymać
wartość kwoty kredytu do spłaty na realnym poziomie. Indeksowanie kredytu
złotowego do waluty, która zmienia kurs w oderwaniu od realnego stanu polskiej
gospodarki nie spełnia takich funkcji. W czasie, kiedy waluta CHF zdrożała w relacji
do złotówki dwukrotnie, żadnego porównywalnego wzrostu cen nie odnotowano na
polskim rynku nieruchomości, wysokości cen innych produktów, płac czy innego
wskaźnika krajowej gospodarki. Indeksacja w wersji zastosowanej w przedmiotowej
umowie nie spełniała zatem swojej podstawowej funkcji. Jej instrumentalne użycie
niezmierzające do realizacji celu, któremu ta instytucja ma służyć nie zasługiwało
II CSKP 424/23
7
zatem na ochronę.
Sąd Okręgowy odnotował, że rejestrze klauzul niedozwolonych prowadzonym
przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wpisana jest klauzula
umowna (nr 5743): „raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są
w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej
Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”, uznana za
niedozwoloną na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów z 27 grudnia 2010 r., XVII AmC 1531/09, […]. W myśl
zaś art. 47943 k.p.c. w zw. z art. 9 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o
ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1634),
wyrok ten ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania niedozwolonego
postanowienia wzorca umowy do rejestru, co nastąpiło 5 maja 2014 r.
Sąd Okręgowy stwierdził, że tożsamy wynik przynosi indywidualna ocena
stosunku prawnego istniejącego pomiędzy stronami dokonana z uwagi na
okoliczności istniejące w chwili zawarcia umowy (art. 3852 k.c.). Kwestionowane
przez powodów postanowienia umowy nie były z nimi indywidualnie negocjowane,
co upoważnia do ich skontrolowania w kontekście przesłanek ustalonych w art. 3851
k.c. Z art. 3581 § 2 k.c. wynika, że niedozwolone postanowienie w umowie nie wiąże
konsumenta, jest eliminowane z konstrukcji danego stosunku prawnego na zasadzie
ex lege i ex tunc, natomiast strony umowy są nią związane w pozostałym zakresie.
Orzeczenie sądu w tym przedmiocie ma zatem charakter deklaratoryjny.
Postanowienia umowy konstruujące w umowie klauzulę waloryzacyjną,
którym powodowie zarzucają abuzywność, nie dotyczą głównych świadczeń stron
w rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c., gdyż w umowie kredytu za takie uważać
należy postanowienia obejmujące wysokość kredytu, okres spłaty, wysokość
oprocentowania i prowizji, lecz nie postanowienia dotyczące świadczeń ubocznych,
czy też inne postanowienia odnoszące się pośrednio do świadczeń głównych.
Zdaniem Sądu Okręgowego, postanowienia umowy kredytowej w zakresie
w jakim przewidują przeliczanie należności kredytowych według kursów ustalonych
w tabeli sporządzanej przez bank kształtują prawa i obowiązki powodów sprzecznie
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Wprowadzając do umowy
II CSKP 424/23
8
klauzule waloryzacyjne oparte o kursy walut w sporządzanych przez niego tabelach,
bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu
indeksowanego do CHF. Ani umowa o kredyt, ani regulamin nie precyzują sposobu
ustalania kursu wymiany walut w tabeli kursów banku. Pozwany mógł go ustalać
jednostronnie, arbitralnie i wiążąco. Postanowienia umowy nie przewidują wymogu,
aby wysokość kursu ustalanego przez bank pozostawała w określonej relacji do
aktualnego kursu CHF ukształtowanego przez rynek walutowy lub na przykład kursu
średniego publikowanego przez Narodowy Bank Polski (NBP). Z umowy nie
wynikało, aby kurs z tabel banku miał być rynkowy, sprawiedliwy, czy rozsądny.
Bankowi pozostawiona została pełna dowolność w wyborze kryteriów ustalania kursu
CHF w tabelach kursowych, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań
powodów. Abuzywność postanowień dotyczących uprawnień banku do tworzenia
tabel kursów walut w celach przeliczania świadczeń także przesądza o nieważności
umowy.
Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu przedawnienia roszczenia majątkowego
powodów, gdyż pozwany nie sprecyzował zarzutu.
Wobec nieważności umowy strony powinny sobie wzajemnie zwrócić
świadczenia spełnione w jej wykonaniu (art. 410 § 1 i 2 w związku z art. 405 k.c.).
W okresie od 17 maja 2007 r. do 22 czerwca 2020 r. powodowie w wykonaniu umowy
uiścili na rzecz banku m.in. kwotę 168.985,11 zł oraz 61.348,25 CHF tytułem spłaty
rat kapitałowo-odsetkowych, kwotę 3.263,98 zł tytułem drugiej i trzeciej składki na
ubezpieczenie niskiego wkładu własnego oraz kwotę 22.892,69 zł tytułem składek
na ubezpieczenie na życie. Świadczenia te Sąd Okręgowy zasądził na rzecz
powodów solidarnie, gdyż w ten sposób powodowie mieli odpowiadać w stosunku do
banku z umowy, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot:
188.608,44 zł oraz 46.675,35 CHF od 28 kwietnia 2018 r. (zgodnie z żądaniem
pozwu) oraz od kwot 6.529,34 zł oraz 14.672,90 CHF od 10 października 2020 r.
(tj. od dnia następującego po doręczeniu pozwanemu pisma powodów z 31 lipca
2020 r., stanowiącego rozszerzenie powództwa) (art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1
k.c.). Dalej idące roszczenie odsetkowe Sąd Okręgowy oddalił. Sąd Okręgowy nie
uwzględnił też w rozliczeniu kwoty 668,52 CHF, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą
wskazaną przez powodów w tabeli rozliczeniowej, a kwotą wynikającą
II CSKP 424/23
9
z potwierdzenia operacji obciążeniowej (713,68 CHF - 45,16 CHF).
Sąd Okręgowy uwzględnił także żądanie ustalenia nieważności umowy, gdyż
uznał przesłankę z art. 189 k.p.c. za spełnioną.
Wyrokiem z 24 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił wyrok
Sądu Okręgowego z 30 grudnia 2020 r. w pkt 1 w ten sposób, że usunął wypowiedź
o solidarności powodów jako wierzycieli zasądzonych świadczeń oraz oddalił
apelację pozwanego od tego wyroku w pozostałym zakresie.
Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego
i uzupełnił je o stwierdzenie, że przed zawarciem umowy doradca kredytowy nie
pokazał powodom symulacji obrazujących rzeczywiste ryzyko wzrostu kursu CHF
i wysokości miesięcznej raty w perspektywie dziesięcio- czy trzydziestoletniej ani nie
uprzedził ich, że wskutek zmian kursu może dojść nawet do podwojenia raty, a co za
tym idzie całego zadłużenia. Powodowie wybrali kredyt odnoszący się do waluty
obcej, polegając na rekomendacjach doradcy kredytowego, który zapewniał, że
będzie to dla nich najlepsze rozwiązanie i nie stanowi realnego zagrożenia.
Sąd Apelacyjny uznał, że umowa kredytu indeksowanego mieści się w ramach
ogólnej konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531
k.c. w zw. z art. 69 pr. bank.), a w art. 3581 § 2 k.c. znajduje się upoważnienie dla
stron umów do określenia wysokości ich świadczeń przy zastosowaniu
mechanizmów waloryzacji. Pozostawienie oznaczenia świadczenia osobie trzeciej
lub jednej ze stron stosunku zobowiązaniowego jest przewidziane w rozwiązaniach
międzynarodowych i w prawie polskim, może być wykorzystane także w stosunkach
z konsumentami.
Art. 3851 k.c. zawiera normę szczególną w stosunku do art. 58 § 2 k.c.
Przewidziana w nim sankcja zastrzeżona została na korzyść konsumenta, pozwala
bowiem utrzymać umowę, zabezpieczając w szerokim zakresie jego interesy.
Postanowienia umowy odwołujące się do kursów walut z tabel banku, a tym samym
przyznające bankowi prawo kształtowania kursów CHF poza wiedzą i kontrolą
powodów, nie dają podstaw do uznania umowy za bezwzględnie nieważną, lecz
możliwą do kontroli w świetle przesłanek z art. 3851 k.c.
Za abuzywnością kwestionowanych przez powodów postanowień o indeksacji
II CSKP 424/23
10
kredytu przemawia przede wszystkim to, że istotą kredytu waloryzowanego kursem
waluty obcej jest ryzyko zmiany kursu waluty, które w przypadku deprecjacji waluty
krajowej w stosunku do waluty waloryzacji kredytu w sposób nieograniczony obciąża
kredytobiorcę. Z tego względu w ocenie Sądu Apelacyjnego przedmiotem oceny
w aspekcie naruszenia dobrych obyczajów i interesów konsumenta (art. 3851 § 1
k.c.) powinna być klauzula ryzyka walutowego w znaczeniu szerokim, a więc te
wszystkie postanowienia umowy, których elementem jest ryzyko kursowe.
Powodowie nie zostali jasno poinformowani o obciążającym ich na podstawie umowy
ryzku kursowym i o jego nieograniczonym zakresie. Takie warunki umowy narzucone
przez bank we wzorcu mogą prowadzić do znaczącej nierównowagi praw
i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, skoro zwiększenie kapitału
pozostałego do spłaty w walucie krajowej nie jest zrównoważone różnicą między
stopą oprocentowania waluty obcej a stopą waluty krajowej, a istnienie takiej różnicy
stanowi dla kredytobiorcy zasadniczą korzyść kredytu denominowanego w walucie
obcej.
Z uwagi na niejednoznaczne sformułowanie postanowień określających
główne świadczenia stron z umowy, możliwa jest ich ocena w świetle kryteriów
wymienionych w art. 3851 § 1 k.c., a jej przeprowadzenie prowadzi do wniosku, że
pozwany jako profesjonalista nadużył silniejszej pozycji kontraktowej przy
redagowaniu wzorca umowy. Eliminacja z umowy postanowień dotyczących ryzyka
kursowego określających główne świadczenia stron prowadzi do jej upadku (wyrok
Trybunału Sprawiedliwości UE z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44). Sąd
Apelacyjny wykluczył możliwość tzw. redukcji utrzymującej skuteczność abuzywnego
postanowienia przez wypełnienie luki w umowie na podstawie art. 56 k.c. np.
ustalonym zwyczajem, za który można uznać stosowanie kursu średniego NBP do
wykonania zobowiązań wyrażonych w walucie obcej. Taki zabieg nie usunąłby
negatywnych dla konsumentów skutków abuzywności postanowień o przeliczaniu
salda i wartości spłat kredytu, a mianowicie nieograniczonego ryzyka zmiany kursu
CHF. Konsumenci nadal byliby narażeni na nieograniczone ryzyko zmiany kursu
waluty przy zmienionym tylko sposobie waloryzacji umownej poprzez odesłanie do
kursu średniego NBP. Zniweczony zostałby również cel odstraszający dyrektywy
93/13, na który w swoim orzecznictwie zwraca uwagę Trybunał Sprawiedliwości UE.
II CSKP 424/23
11
W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał zarzuty pozwanego dotyczące
naruszenia art. 3851 k.c. i art. 385 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 za
niezasadne, tak samo jak i zarzut naruszenia przepisu art. 189 k.p.c. Za niezasadne
Sąd Apelacyjny uznał też zarzuty dotyczące rozliczenia się stron stosownie do art.
410 k.c., natomiast podzielił pogląd pozwanego o braku podstaw do uznania, że
powodowie występują w sprawie jako wierzyciele solidarni.
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 24 lutego 2022 r.
pozwany zarzucił, że wyrok ten został wydany z naruszeniem prawa materialnego,
tj.: - art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
(Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29, dalej - dyrektywa 93/13) przez brak wyodrębnienia
w umowie kredytowej stron klauzuli ryzyka walutowego oraz klauzuli spreadowej
i dokonanie zbiorczej analizy zawartych w umowie postanowień składających się na
klauzule indeksacyjne; - § 1 k.c. oraz w art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez uznanie
klauzul ryzyka walutowego za bezskuteczne; - art. 385' § 1 zdanie drugie k.c.
w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez zaniechanie przyjęcia, że
postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem waluty obcej
(klauzule ryzyka walutowego) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny; - art.
385' § 1 k.c. w związku z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie,
że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem waluty obcej
(klauzule ryzyka walutowego) mają charakter klauzul niedozwolonych z uwagi na
brak spełnienia obowiązków informacyjnych; - art. 69 ust. 3 pr. bank., art. 65 k.c. oraz
art. 358 § 2 k.c., wszystkich w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie,
że niedopuszczalne jest odwołanie się przy wykładni umowy stron do bezwzględnie
obowiązującego i bezpośrednio stosowanego przepisu prawa krajowego w postaci
art. 69 ust. 3 pr. bank., bądź wykładni oświadczeń woli stron w myśl art. 65 k.c., bądź
też normy dyspozytywnej w postaci art. 358 § 2 k.c. w miejsce uznanych za
niedozwolone postanowienia umowne klauzul spreadów walutowych odsyłających
przy dokonywaniu rozliczeń w ramach stosunku umownego stron do tabel kursowych
banku; - art. 189 k.p.c. przez przyjęcie, że powodowie mają interes prawny w żądaniu
ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego wynikającego
z nieważnej umowy kredytu.
II CSKP 424/23
12
Pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części,
jak również o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z 30 grudnia 2020 r. w zakresie,
w jakim nie został zmieniony przez Sąd Apelacyjny i oddalenie powództwa również
w zaskarżonej części, a ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania w zaskarżonej części, a ewentualnie o uchylenie wyroku
Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części oraz o przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w tej części.
Powodowie wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Konsekwencje zarządzania Izbę Cywilną Sądu Najwyższego przez osoby
wadliwie powołane do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego
w postępowaniu toczącym się z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa, a następnie w wadliwe przeprowadzonych wyborach Prezesa Sądu
Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej zostały omówione w postanowieniach
Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2023 r., II CSKP 1588/22 i z 1 grudnia 2023 r.,
III CZP 1/22 oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 listopada 2024 r.,
C-197/23. W nawiązaniu do tej argumentacji trzeba dostrzec, że w przypadku
zarządzeń o wyznaczeniu składu orzekającego przez wadliwie powołanego Sądu
Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej dokonywana de lege lata ocena
wpływu tej wadliwości na dopuszczalność merytorycznego rozpoznania sprawy
przez wyznaczony skład orzekający musi uwzględniać konieczność realizowania
przez Sąd Najwyższy jego zadań w kryzysowej sytuacji w wymiarze sprawiedliwości,
w tym zwłaszcza konieczność zachowania rozsądnego terminu rozpoznania sprawy.
Skoro strony zawiadomione o składzie, w jakim sprawa zostanie rozpoznana nie
wniosły do niego zastrzeżeń, to Sąd Najwyższy uznał, że nie było przeszkód do
merytorycznego rozpoznania sprawy.
2. W orzecznictwie Sądu Najwyższego aktualnie jednolicie przyjmuje się, że
„interes prawny” będący przesłanką skutecznego wystąpienia z żądaniem ustalenia
prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) istnieje wówczas, jeżeli sam skutek,
jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę
II CSKP 424/23
13
jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub
prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powód ma zatem
interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli powództwo o ustalenie istnienia prawa jest
jedynym możliwym środkiem jego ochrony, jeżeli powód może uczynić zadość
potrzebie ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź
nieistnienia stosunku prawnego lub prawa (wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego
2012 r., III CSK 181/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 101).
Zarazem jednak wyjaśniono też w dotychczasowym orzecznictwie Sądu
Najwyższego, że interes prawny nie istnieje, gdy już jest możliwe wytoczenie
powództwa o świadczenie, chyba że ze spornego stosunku prawnego wynikają
jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie
jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne (wyrok Sądu Najwyższego
z 30 października 1990 r., I CR 649/90). Mimo istnienia prawa do zażądania
spełnienia świadczenia (wytoczenia powództwa o świadczenie) lub skorzystania
z innego środka ochrony prawnej (np. powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu
wykonawczego) interes prawny w zgłoszeniu ustalenia prawa lub stosunku
prawnego istnieje, jeżeli wyrok uwzględniający żądanie świadczenia nie zapewnia
pełnej ochrony prawnej dłużnikowi (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia
2015 r., III CSK 226/14). Jeżeli zatem spór o świadczenie nie może rozstrzygać
o wszystkich uprawnieniach istotnych z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda
(wyrok nie będzie wyczerpywał wszystkich płaszczyzn istniejącego sporu objętego
stosunkiem prawnym, którego dotyczy żądanie ustalenia), to przyjąć należy, że
powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w zgłoszeniu żądania
ustalenia.
Zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu zmierzała do związania stron
długoterminowym stosunkiem prawnym, który nie został dotychczas wykonany
w całości. Ustalające orzeczenie sądu w takim przypadku znosi wątpliwości stron co
do skuteczności umowy i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia wynikające
z umowy.
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
II CSKP 424/23
14
poz. 2). Wykładnia językowa art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza podstaw
do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego
stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób
przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki
sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika,
że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej
formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element
określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia –
sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Taka
interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.
3851 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki
sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 3851 § 1
zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu Najwyższego
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące
konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co
oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia
umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego
charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).
Wbrew zarzutom pozwanego, Sądy obu instancji dostrzegły różnicę między
zawartymi w umowie klauzulą ryzyka walutowego i klauzulami przeliczeniowymi,
w tym przewidującymi spread. Przy ocenie znaczenia tych klauzul dla praw
i obowiązków stron umowy, Sąd Apelacyjny większe znaczenie przypisał klauzuli
ryzyka walutowego, decydującej o charakterze kredytu jako waloryzowanego kursem
waluty obcej, ale i wiążącej się wystawieniem powodów na niebezpieczeństwo zmian
parametru waloryzacji. Założywszy, że co do zasady swoboda umów pozwala
stronom odwoływać się do przeliczników mających utrzymywać wartość ich
świadczeń na satysfakcjonującym je poziomie, Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na
niebezpieczeństwa wiążące się z wprowadzeniem do umowy parametrów, na które
jej strony nie mają żadnego wpływu, a przy tym z przerzuceniem na słabszą z nich
wszystkich możliwych skutków niekorzystnej dla niej, gdyż nieznajdującej odbicia
w stosunkach na rynku, na którym działa umowa, konsekwencji zmiany tych
II CSKP 424/23
15
parametrów. Zaakceptowanie umowy skonstruowanej z odwołaniem się do wzorca
przewidującego tego rodzaju rozwiązania wymaga spełnienia szczególnie starannie
obowiązków informacyjnych przez autora wzorca.
W orzecznictwie przyjęto, że w celu zrealizowania przez bank obowiązków
informacyjnych co do ryzyka walutowego i kursowego, które wiąże się dla
konsumenta z zawarciem umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej
(denominowanych w walucie obcej) nie jest wystarczające stwierdzenie w umowie,
że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od
niego oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej
treści, iż został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu
waluty, przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje bowiem obowiązek
ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą
kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do
zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności
w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z takim produktem
finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu
klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale
unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku
finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem
może być obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania
regularnych spłat (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, pkt 35; wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18,
OSP 2021, nr 2, poz. 7).
Obecnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że klauzule
kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają
główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia
2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21;
z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału
Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego podkreśla się, że za postanowienia
umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art.
II CSKP 424/23
16
4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia
w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki
TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego
2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33;
z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są
postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu
waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które
wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty
i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu jak i klauzule indeksacyjne
(waloryzacyjne), (zob. wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in.,
pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca
2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44,
wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu
w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek
z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie TSUE wyjaśniono, że wymaganie wyrażenia
warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa
przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego
odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym
mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by
konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria,
wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia
umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego
kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,
pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego
z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 4 kwietnia
2019 r., III CSK 159/17; z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19; z 2 czerwca 2021 r.,
I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21). Sprzeczność z dobrymi obyczajami
i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu
wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od
swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili
II CSKP 424/23
17
jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych
spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie
postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są
nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób
obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają
równorzędność stron.
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on
świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność
z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada
prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). O tym, że
powodowie takiej zgody nie udzielili, świadczą twierdzenia i zarzuty podnoszone
przez nich w toku procesu.
Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji
umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw
i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą
częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że
nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców
z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części
będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej
nieuczciwych warunków (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 lipca 2021 r.,
V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22).
W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH S.A., Trybunał
Sprawiedliwości UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie
temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej
między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej
dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie
z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być
przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej
strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie
II CSKP 424/23
18
nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą
a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego
warunku poprzez zmianę jego istoty.
Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień
umownych rodzi konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym zakresie
jest możliwa do utrzymania. Sądy meriti rozważyły tę kwestię i uznały, że
obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe,
co przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (wyrok Sądu Najwyższego
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Wyeliminowanie abuzywnych klauzul
przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego
kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak
także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (wyroki
Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP
293/22). W wyroku z 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17, Abanca Corporación
Bancaria SA i Bankia SA, pkt 54) Trybunał Sprawiedliwości UE wykluczył, aby sąd
krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach, na
przykład przez odwołanie się do kursu walut stosowanego przez NBP.
W orzecznictwie szeroko wypowiedziano się również o niemożności uzupełnienia
postanowień umownych przy zastosowaniu art. 358 § 2 k.c. (zob. np. wyroki Sądu
Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22).
Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką
dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę
nieuczciwych postanowień umownych. Zagwarantowana konsumentom przez
przepisy tej dyrektywy ochrona ukierunkowana jest m.in. na osiągnięcie skutku
prewencyjnego, o czym mowa w jej art. 7, tj. zniechęcenia przedsiębiorców do
wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych
(zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52;
z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44
i 45; wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 oraz – co do kosztów
postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt
7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
II CSKP 424/23
19
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz.
1935), orzeczono jak w postanowieniu.
Agnieszka Piotrowska
[SOP]
[r.g.]
Paweł Grzegorczyk
Marta Romańska
