II CSKP 304/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
5 grudnia 2025 r.
SSN Marcin Krajewski (przewodniczący)
SSN Mariusz Załucki (sprawozdawca)
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 5 grudnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 11 lutego 2022 r., I ACa 318/21,
w sprawie z powództwa J. N. i M. N.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz J. N. i M. N.
kwoty po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Mariusz Załucki
Marcin Krajewski
Kamil Zaradkiewicz
UZASADNIENIE
II CSKP 304/23
2
Wyrokiem z 5 lutego 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził
nieważność umowy kredytu budowlanego w walucie wymienialnej (CHF) zawartej
pomiędzy J. N. i M. N. a Bank S.A. w W., opierając się na następujących ustaleniach
istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej:
Z przyjętych ustaleń faktycznych, wynika, że 27 czerwca 2008 r. między
powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego została zawarta umowa o kredyt
budowlany w walucie wymienialnej na kwotę 93 000,49 CHF na okres do 28 czerwca
2038 r., przeznaczony na finansowanie dokończenia budowy domu mieszkalnego
jednorodzinnego. Kwota kredytu miała być wypłacona w złotych przy zastosowaniu
kursu kupna waluty obowiązującego w banku w chwili wypłaty. Oprocentowanie
kredytu wynosiło w dniu zawarcia niniejszej umowy 4,3733% w stosunku rocznym
i miało być zmienne, ustalane w oparciu o stopę referencyjną 6M LIBOR. Spłata
kredytu następowała w złotych. Zmiana kursu waluty wpływała na wysokość salda
kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej. Również odsetki, prowizje oraz opłaty
naliczane były w walucie kredytu i podlegały spłacie w złotych, przy zastosowaniu
kursu sprzedaży walut obowiązującego w banku w chwili sprzedaży.
Uznając powództwo za uzasadnione, Sąd Okręgowy stwierdził ziszczenie się
przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. i przyjął, że postanowienia umowy dotyczące
waloryzacji kwoty kredytu, waloryzacji rat kredytu i przesłanek zmiany wysokości
oprocentowania stanowiły klauzule abuzywne. Powodowie w relacjach z pozwanym
byli konsumentami, a sporne postanowienia umowy można uznać za postanowienia
określające główne świadczenia stron umowy. Postanowienia te nie zostały
sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd zwrócił uwagę, że kwestionowane
klauzule dotyczyły sposobu spełnienia przez kredytobiorców świadczenia w postaci
wypłaty kwoty kredytu, zaś w przypadku ich pominięcia strony nie mogłyby spełnić
swoich świadczeń głównych. Postanowienia dotyczące CHF nie były w ocenie Sądu
zrozumiałe pod względem ekonomicznym, powodowie nie mieli bowiem możliwości
ustalenia, na jaką kwotę zaciągnęli kredyt i jaką kwotę będą musieli spłacić. Nie znali
także mechanizmu ustalania kursu CHF przez bank i nie mogli go kontrolować, co
naruszało równowagę stron. Za abuzywne Sąd uznał także postanowienia dotyczące
przesłanek zmiany wysokości oprocentowania, a katalog czynników pozwalających
pozwanemu dokonać zmiany był na tyle szeroki, że taka zmiana dopuszczalna była
II CSKP 304/23
3
w każdym czasie, w dowolny sposób i o dowolną wartość. Sąd zwrócił ponadto
uwagę, że zawarta między stronami umowa była zgodna z wzorcem umowy, który
nie podlegał negocjacjom i zmianom. Fakt, że zakwestionowane postanowienia
określały główne świadczenia stron, sprawia, iż utrzymanie umowy było obiektywnie
niemożliwe ze względu na niemożność ustalenia jej minimalnej treści. Wykonywanie
umowy w takiej formie było ponadto sprzeczne ze zgodnym zamiarem stron. Strony
zamierzały bowiem zawrzeć umowę kredytu waloryzowanego z oprocentowaniem
zmiennym, a nie umowę kredytu złotowego z oprocentowaniem stałym.
Wyrokiem z 11 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację
pozwanego banku, podzieliwszy ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Sądu
pierwszej instancji. Sąd odwoławczy zauważył, że strony nadal formalnie łączy
stosunek prawny o charakterze ciągłym, powstały na skutek zawarcia umowy
kredytu, wraz ze wszystkimi obowiązkami i obciążeniami wynikającymi z treści tego
stosunku. Dlatego powodowie, kwestionując istnienie tego stosunku, pozostają
w stanie niepewności prawnej, której zniesienia domagają się poprzez żądanie
ustalenia jego nieistnienia (nieważności zawartej umowy). Wykazali zatem interes
prawny w formułowaniu powództwa na podstawie art. 189 k.p.c.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany bank,
zarzucając naruszenie art. 3271 § 1 pkt 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez brak
sprecyzowania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej
rozstrzygnięcia o oddaleniu apelacji, a także naruszenie następujących przepisów
prawa materialnego:
- art. 189 k.p.c. w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy
– Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a
oraz art. 75b Prawa bankowego poprzez ustalenie nieważności umowy pomimo
braku interesu prawnego po stronie powodów;
- art. 3851 § 1 zd. 1 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. i art. 69 ust. 1 Prawa bankowego
poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli
stron;
- art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni pojęcia
rażącego naruszenia interesu konsumenta;
II CSKP 304/23
4
- art. 3851 § 2 w zw. z art. 58 § 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie
skutkujące ustaleniem nieważności umowy;
- art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG poprzez
uznanie niektórych postanowień umowy za niewiążące, a na skutek ich eliminacji
z tekstu umowy – całej spornej umowy za nieważną pomimo braku odebrania
bezpośrednio od powodów uprzedniego oświadczenia o świadomości konsekwencji
związanych z ustaleniem nieważności umowy;
- art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 41 Prawa
wekslowego, art. 2 ust. 3 Prawa dewizowego oraz art. 58 § 3 k.c. poprzez ich
niezastosowanie.
W konsekwencji skarżący wniósł m.in. o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, a także
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie domagali się m.in. jej
oddalenia i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne.
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż niezasadne okazały się
podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania
dotyczące rzekomych mankamentów uzasadnienia zaskarżonego
wyroku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że naruszenie
przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia (aktualnie
uregulowanych w art. 3271 k.p.c. i art. 387 § 21 k.p.c.) jedynie wyjątkowo może
stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek
uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie
poddaje się kontroli kasacyjnej (m.in. wyroki SN: z 29 września 2022 r.,
II CSKP 147/22; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19; z 2 czerwca 2011 r.,
I CSK 581/10; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 118;
z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07; z 7 października 2005 r., IV CK 122/05).
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozwala w pełni
II CSKP 304/23
5
ustalić motywy, którymi kierował się Sąd Apelacyjny przy wydawaniu
rozstrzygnięcia. Z treści rozważanego zarzutu wynika, że to właśnie te motywy,
w szczególności nawiązanie do określonego orzecznictwa z pominięciem innych
judykatów, są przez skarżących kwestionowane. Zarzucane uchybienie w istocie
dotyczy zatem wykładni i zastosowania prawa materialnego, nie zaś braków
uniemożliwiających poznanie motywów rozstrzygnięcia.
Kolejno, należy dostrzec, iż w ostatnich latach do Sądu Najwyższego trafiło
wiele spraw odnoszących się do problemów prawnych opisanych w skardze
kasacyjnej przez skarżącego. W konsekwencji ukształtowała się linia orzecznicza,
uwzględniająca bogaty dorobek judykatury Trybunału Sprawiedliwości UE. Rozwój
orzecznictwa na temat tzw. „kredytów frankowych” osiągnął swoje apogeum
25 kwietnia 2024 r. powzięciem przez SN w składzie całej Izby Cywilnej uchwały
III CZP 25/22, mającej moc zasady prawnej ex lege (art. 87 ustawy o SN).
W uchwale SN podsumował dotychczasową linię orzeczniczą, przyjmując że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne
roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru
jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
II CSKP 304/23
6
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru
jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej izby SN jest
możliwe tylko poprzez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie
(art. 88 ustawy o SN), co do dnia rozpoznawania skargi kasacyjnej w niniejszej
sprawie nie nastąpiło.
Zarzuty procesowe, jak i materialnoprawne podniesione w skardze kasacyjnej,
w świetle stanowiska Izby Cywilnej SN wyrażonego w uchwale z 25 kwietnia 2024 r.,
III CZP 25/22, nie mogły więc odnieść pożądanego przez skarżącego skutku.
Przyglądając się treści sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej, trzeba bowiem
wskazać, że postanowienia umowy stron niewątpliwie miały charakter abuzywny, nie
było możliwości jej dalszego trwania po wyeliminowaniu tych postanowień (w tym
zastąpienia wyeliminowanych klauzul abuzywnych przepisami prawa krajowego
o charakterze dyspozytywnym), tak jak i nie nastąpiło naruszenie prawa
materialnego co do sposobu rozliczenia stron. Powodowie mieli też interes prawny
w żądaniu ustalenia nieważności zawartej umowy.
Rozstrzygnięcie Sądów meriti dostrzega wszystkie wynikające z tego
konsekwencje i jest w tym zakresie poprawne. Nie doszło więc w sprawie do
naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Trzeba dodać, że podobne sprawy dotyczące zarzutów pozwanego w sporze
z innymi osobami były już niejednokrotnie przedmiotem rozważań Sądu
Najwyższego, który analogiczne skargi kasacyjne pozwanego wiele razy już oddalał
(np. wyroki SN: z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23; z 14 lutego 2025 r.,
II CSKP 935/23, czy z 18 lipca 2025 r., II CSKP 84/23). Sąd Najwyższy w obecnym
składzie nie widzi jakichkolwiek wystarczających powodów by rozstrzygnięcie
niniejszej sprawy miałoby być odmienne.
II CSKP 304/23
7
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 oddalił skargę
kasacyjną. O kosztach postępowania orzekł zaś na zasadach wynikających
z art. 98 k.p.c.
[a.ł]
Mariusz Załucki
Marcin Krajewski
Kamil Zaradkiewicz
