II CSKP 254/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
13 stycznia 2026 r.
SSN Adam Doliwa (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Ewa Stefańska
SSN Marcin Trzebiatowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 13 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Ł.S. i M.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku
z 13 lipca 2022 r., IV Ca 384/22,
w sprawie z wniosku Ł.S. i M.S.
z udziałem M.M. i J.M.
o wpis w księdze wieczystej,
oddala skargę kasacyjną.
Ewa Stefańska
Adam Doliwa
Marcin Trzebiatowski
(P.H.)
UZASADNIENIE
Ł.S. i M.S., na podstawie umowy sprzedaży z 12 lutego 2021 r., objętej
aktem notarialnym Rep. A […] sporządzonym przez notariusza T.M. w W., wnieśli o
ujawnienie ich w dziale II księgi wieczystej numer […], prowadzonej dla lokalu
numer […] położonego w M. przy ul. […]
Postanowieniem z 23 lutego 2022 r. Sąd Rejonowy w Żyrardowie oddalił
ww. wniosek Ł.S. i M.S.
II CSKP 254/24
2
Postanowieniem z 13 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił apelację
wnioskodawców.
Sąd Okręgowy podzielił w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd
Rejonowy i przyjął je za własne. Zgodnie z tymi ustaleniami wnioskiem złożonym
12 lutego 2021 r. o godz. 10:27:35 prokurator Prokuratury Okręgowej w P. wniósł o
wpisanie w dziale III księgi wieczystej numer […], prowadzonej dla lokalu numer
[…] położonego w M. przy ul. […], ostrzeżenia o zakazie zbywania i obciążania
nieruchomości, stosownie do treści postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym,
sygn. akt PO II DS. […], z 4 lutego 2021 r., wydanego przez Prokuraturę Okręgową
w P.
Ww. wniosek prokuratora został zarejestrowany pod sygn. Dz.Kw […], a wpis
w księdze wieczystej dokonany zgodnie z wnioskiem. Nieprawomocnym
postanowieniem z 23 lutego 2022 r., w sprawie Dz.Kw […], wpis został utrzymany
w mocy.
Wniosek o zmianę wpisu prawa własności na skutek umowy sprzedaży
z 12 lutego 2021 r. wniesiony został przez Ł.S. i M.S. 12 lutego 2021 r. o godz.
10:28:44. Wnioskodawcy wnosili o ujawnienie ich w dziale II księgi wieczystej
numer […], prowadzonej dla lokalu numer […] położonego w M. przy ul. […]
Wniosek został zarejestrowany pod sygn. Dz.Kw […].
Wniosek Ł.S. i M.S. został umieszczony w systemie teleinformatycznym już
po zarejestrowaniu ww. wniosku prokuratora o wpis.
Sąd drugiej instancji wskazał, że w myśl art. 293 § 5 k.p.k. postanowienie
o zabezpieczeniu majątkowym z chwilą wydania stanowi tytuł wykonawczy. Na
podstawie postanowienia z 4 lutego 2021 r., sygn. akt PO II DS. [...], zakazano
M.M. i J.M. zbywania i obciążania ww. nieruchomości. Postanowienie o
zabezpieczeniu wydane zostało przed dokonaniem sprzedaży nieruchomości, a
także wniosek o wpis na podstawie ww. postanowienia wpłynął wcześniej niż
wniosek na podstawie umowy sprzedaży.
Od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku skargę kasacyjną wywiedli
wnioskodawcy.
II CSKP 254/24
3
Ł.S. i M.S. zaskarżyli orzeczenie Sądu drugiej instancji w całości i zarzucili
mu:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 w zw. z art. 8 ustawy
z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2025 r., poz. 341;
dalej: u.k.w.h.);
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 316 § 1
w zw. z art. 7564 § 2 k.p.c.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości
i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Płocku do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wnioskodawców okazała się bezzasadna.
Skarga kasacyjna została oparta na obydwu wskazanych w art. 3983 § 1
k.p.c. podstawach, zatem w pierwszej kolejności konieczne jest ustosunkowanie się
do zarzutu naruszenia prawa procesowego, albowiem prawidłowe zastosowanie
jego przepisów jest warunkiem dokonania przez Sąd meriti właściwej subsumpcji.
Zgłoszony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczył
pominięcia przez Sądy obu instancji faktu, że zbycie nieruchomości nastąpiło przed
ujawnieniem w księdze wieczystej wzmianki o wniosku Prokuratury Okręgowej w P.
o wpis zabezpieczenia majątkowego w postaci zakazu zbycia nieruchomości.
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 7564 § 2 k.p.c. czynność prawna
dokonana wbrew zakazowi zbywania lub obciążania nieruchomości, która ma
urządzoną księgę wieczystą, albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,
jest nieważna, jeżeli dokonano wpisu w księdze wieczystej ostrzeżenia o zakazie
zbywania lub obciążania tych praw.
Przy tym, stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c., kognicja sądu w postępowaniu
wieczystoksięgowym ma charakter zawężony i sprowadza się do badania treści
księgi wieczystej i wniosku oraz treści i formy dołączonych do niego dokumentów.
Powyższa regulacja determinuje również zakres rozpoznania sprawy przez sąd
odwoławczy, który ogranicza się do rozstrzygnięcia, czy orzeczenie sądu pierwszej
instancji było zgodne z prawem - w świetle: treści wniosku, treści i formy
II CSKP 254/24
4
dokumentów stanowiących podstawę wpisu, oraz treści księgi wieczystej. Sąd,
rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej, związany jest stanem rzeczy
istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego (ich) wpływu (zob. uchwałę
składu siedmiu sędziów SN z 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6,
poz. 84). W uzasadnieniu uchwały z 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, Sąd
Najwyższy podkreślił, że kierowanie się kolejnością wniosków o wpis uznać należy
za nakaz ustawowy, a nie jedynie postulat, z racji na to, że rozumowanie takie ma
istotne znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu prawnego.
Prawidłowa ocena zasadności wniosku o wpis wymaga zatem rozważenia
zawartego w nim żądania i zbadania dołączonych doń dokumentów oraz treści
księgi wieczystej - według stanu rzeczy istniejącego w chwili, kiedy dany wniosek
został złożony (zob. postanowienie SN z 1 czerwca 2011 r., II CSK 481/10).
Podstawą wpisu mogą być tylko dokumenty uzasadniające ten wpis, które
zostały złożone razem z wnioskiem o wpis. Ponieważ zakres rozpoznania wniosku
o wpis jest ograniczony tylko do rozpoznania treści wniosku, załączonych do niego
dokumentów oraz treści księgi wieczystej, chwila złożenia wniosku o wpis
rozstrzyga o kolejności rozpoznawania wniosków, a zarazem ma on moc wsteczną
od chwili złożenia - z chwilą uwzględnienia, to uzasadnione jest stanowisko, że
uwzględniony może być wniosek o wpis w księdze wieczystej oparty na
dokumentach istniejących w chwili jego złożenia, a nie na dokumentach powstałych
dopiero po złożeniu wniosku o wpis. Sąd wieczystoksięgowy rozpoznaje wniosek
o wpis do księgi wieczystej zakazu zbywania i obciążania nieruchomości
w granicach określonych w art. 6268 k.p.c., co oznacza, że - co do zasady - nie
może uwzględniać żadnych dalszych okoliczności wynikających z wniosku o wpis
i dołączonych do niego dokumentów (zob. postanowienie SN z 22 września 2020 r.,
I CSK 660/18).
W realiach rozpatrywanej sprawy jako podstawę wpisu wnioskodawcy
powołali notarialną umowę przeniesienia własności nieruchomości, tytułem
sprzedaży, zawartą 12 lutego 2021 r. Jednakże jeszcze przed dokonaniem
powyższej czynności prawnej przez skarżących wydane zostało postanowienie
Prokuratury Okręgowej w P. z 4 lutego 2021 r., sygn. akt II DS. [...], w którym
II CSKP 254/24
5
zastosowano zabezpieczenie majątkowe w postaci zakazu zbywania lub obciążania
nieruchomości objętej ww. umową sprzedaży. Wskazane postanowienie
zabezpieczające charakteryzuje się tym, że z chwilą wydania stanowi tytuł
wykonawczy. Sąd wieczystoksięgowy rozpatrywał poszczególne wnioski zgodnie
z datą i godziną (minutą i sekundą) wpływu.
Należy przy tym zwrócić uwagę, że art. 5 u.k.w.h. nie znajduje zastosowania
w niniejszej sprawie, gdyż niezgodność treści księgi wieczystej z rzeczywistym
stanem prawnym wynikać musi z nieprawidłowego odzwierciedlenia w księdze
wieczystej stanu prawnego nieruchomości (zob. postanowienie SN z 26
października 2023 r., II CSKP 2128/22). W realiach niniejszej sprawy skarżący nie
byli ujawnieni w II dziale treści księgi wieczystej numer [...]. Aktualny stan prawny
nieruchomości odpowiadał rzeczywistemu stanowi prawnemu.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.
oddalił skargę kasacyjną wnioskodawców.
Ewa Stefańska
(P.H.)
[r.g.]
Adam Doliwa
Marcin Trzebiatowski
