II CSKP 2065/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
23 maja 2025 r.
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)
SSN Paweł Grzegorczyk
SSN Karol Weitz (sprawozdawca)
Protokolant Tomasz Kawczyński
po rozpoznaniu na rozprawie 23 maja 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej K. w K. (Ukraina)
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 30 czerwca 2021 r., I AGo 16/20,
w sprawie z wniosku K. w K. (Ukraina)
z udziałem F. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
o stwierdzenie wykonalności wyroku zagranicznego sądu polubownego,
uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi
Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym
o wynagrodzeniu kuratora uczestniczki postępowania.
Paweł Grzegorczyk
(M.M.)
Grzegorz Misiurek Karol Weitz
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni K. w K. wniosła o stwierdzenie wykonalności przez
nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu Polubownego – […] wydanego 21
czerwca 2016 r. dalej („Wyrok”) w sprawie z powództwa A. w L. (Łotwa) przeciwko
F. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o zapłatę w zakresie punktu 56
sentencji Wyroku.
II CSKP 2065/22
2
Postanowieniem z 30 czerwca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił
wniosek i orzekł o wynagrodzeniu dla kuratora uczestniczki postępowania F. Spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością. Sąd ustalił, że na mocy wyroku uczestniczka
została zobowiązana na rzecz powódki z postępowania arbitrażowego do zapłaty
określonych w nim kwot. 22 lipca 2016 r między powódką z postępowania
arbitrażowego, na rzecz, której zapadł Wyrok jako cedentką zawarta została
umowa cesji, na mocy której przeniosła ona na rzecz wnioskodawczyni jako
cesjonariuszki wierzytelności stwierdzone Wyrokiem przysługujące jej względem F.
Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W toku postępowania, Sąd po ustaleniu,
że uczestniczka nie ma obecnie zarządu, ustanowił dla niej kuratora.
Wnioskodawczyni przedstawiła w toku postępowania umowę cesji z 22 lipca 2016 r.
jednak bez urzędowo poświadczonych na niej podpisów reprezentujących strony
umowy.
Sąd ocenił, że celem wykazania przez wnioskodawczynię jej uprawnienia do
żądania stwierdzenia wykonalności wyroku jako następczyni prawnej wierzycielki
określonej w jego komparycji powinna ona spełnić wymagania określone
w art. 788 § 1 k.p.c. (stosowanym w drodze analogii), tj. przedstawić dokument
urzędowy lub dokument prywatny z podpisami urzędowo poświadczonymi
wykazujący nabycie przez nią wierzytelności stwierdzonych Wyrokiem. Umowa
cesji przedstawiona przez wnioskodawczynię wymagań tych jednak nie spełnia.
W ocenie Sądu, wykluczało to stwierdzenie wykonalności Wyroku przez nadanie
mu klauzuli wykonalności na rzecz wnioskodawczyni, co uzasadniało oddalenie
wniosku, gdyż sąd rozpoznający wniosek o stwierdzenie wykonalności ze względu
na swoją ograniczoną kognicję nie jest władny badać ważności i skuteczności
umowy przelewu.
Skargę kasacyjną od postanowienia z 30 czerwca 2021 r. wywiodła
wnioskodawczyni. Zarzucając naruszenie art. 12 Konwencji o prawie właściwym dla
zobowiązań umownych z 19 czerwca 1980 r. w związku z art. 14 Rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r.
w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych i z art. 28 ust. 1 ustawy
z 4 lutego 2011 r. – prawo prywatne międzynarodowe i art. 788 § 1 k.p.c.
oraz art. 788 § 1 k.p.c. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia
II CSKP 2065/22
3
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Prawo procesowe cywilne pozostaje przychylne idei uwzględniania
założenia, że między podmiotami uprawnień lub określonych skutków procesowych
a podmiotami trzecimi doszło do następstwa prawnego w zakresie sytuacji
prawnych, których dotyczy postępowanie i zawiera rozwiązania służące
respektowaniu skutków założenia o takim następstwie w odniesieniu do tych
uprawnień lub skutków procesowych względnie interpretowane jest w duchu
respektowania takich skutków. Przejawem tej „przychylności” jest nie tylko
konstrukcja następstwa procesowego opartego na założeniu następstwa prawego
w zakresie przedmiotu sporu (art. 192 pkt 3) k.p.c.), ale także utrwalone
w literaturze przedmiotu i w orzecznictwie stanowisko, że następcy prawni stron
zapisu na sąd polubowny pozostają związani takim zapisem (por. orzeczenia Sądu
Najwyższego z 1 marca 1934 r. C. II. 34/33 Zb. Orz. 1934, poz. 607 i z 8 lutego
1935 r. C.III. 778/34 Zb. Orz.1935, poz.430), jak również zapatrywanie, że następcy
prawni stron prawomocnie zakończonego procesu są objęci skutkami
prawomocności materialnej wyroku kończącego proces (por. uchwałę Sądu
Najwyższego z 5 maja 1951 r. C.689/50 OSN 1952 nr 1 poz. 3). Istotne jest w tym
kontekście to, że co do zasady wykazywanie założenia o następstwie prawnym
w wymienionych sytuacjach nie podlega żadnym dodatkowym rygorom
dowodowym zaostrzającym wymagania co do dowodzenia okoliczności mających
skutkować przedmiotowym następstwem, lecz jedynie ogólnie przyjętym regułom
dowodzenia okoliczności prawnie relewantnych dla danego postępowania.
Uregulowanie zawarte w art. 788 § 1 k.p.c. ustanowione w postępowaniu
klauzulowym jawi się tu jako kreujące odstępstwo w tym zakresie, mające przy tym
zastosowanie w konkretnie i ściśle określonej sytuacji, ale niemające charakteru
bezwzględnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2019 r.,
III CZP 4/19, OSNC 2020 nr 3 poz. 26).
II CSKP 2065/22
4
W ideę przychylności prawa procesowego cywilnego dla respektowania
w jego obrębie skutków założenia o następstwie prawnym wpisuje się stanowisko,
że z wnioskiem o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego
za granicą albo ugody zawartej przed takim sądem za granicą względnie o uznanie
takiego wyroku wystąpić mogą nie tylko strony postępowania arbitrażowego, lecz
także ich następcy prawni.
Jakkolwiek postępowanie o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu
polubownego wydanego za granicą jest zintegrowane z postępowaniem
klauzulowym, czego wyrazem jest konstrukcja polegająca na tym, że stwierdzenie
wykonalności takiego wyroku następuje przez nadanie mu klauzuli wykonalności
(art. 1214 § 2 k.p.c.), to jednak w omawianym postępowaniu nie ma zastosowania
art. 788 § 1 k.p.c. i wynikające z niego ograniczenia dowodowe. Po pierwsze
możliwość wystąpienia z odpowiednim wnioskiem przez następców prawnych stron
postępowania przed sądem polubownym wynika w takim wypadku z samej istoty
następstwa prawnego i założenia o nim. Po drugie wyrok sądu polubownego
przed stwierdzeniem jego wykonalności nie jest tytułem egzekucyjnym,
a art. 788 § 1 k.p.c. stosuje się do tytułów egzekucyjnych. Po trzecie sięganie
do art. 788 § 1 k.p.c. byłoby całkowicie nieoperatywne i wykluczone
w postępowaniu o uznanie w Polsce wyroku sądu polubownego wydanego
za granicą, podczas gdy także w tym wypadku zachodzi konieczność rozwiązania
problemu występowania z odpowiednim wnioskiem przez następców prawnych
stron postępowania przed sądem polubownym.
Przyjmując, że art. 788 § 1 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu
o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą
w sytuacji, w której z wnioskiem o stwierdzenie wykonalności wystąpił następca
prawny strony postępowania przed sądem polubownym uznać należy, że może on
wykazywać okoliczności istotne dla oceny założonego następstwa prawnego na
zasadach ogólnych, czyli z wykorzystaniem wszelkich dowodów i bez ograniczeń
wynikających z art. 788 § 1 k.p.c. Oznacza to, że kasacyjny zarzut naruszenia
art. 788 § 1 k.p.c. był uzasadniony a zaskarżone postanowienie musiało zostać
uchylone.
II CSKP 2065/22
5
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku
z art. 391 §1 i z art. 39821 oraz z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji.
Paweł Grzegorczyk
(M.M.)
[r.g.]
Grzegorz Misiurek
Karol Weitz
