II CSKP 191/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
14 maja 2026 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Ewa Stefańska
SSN Marcin Trzebiatowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 maja 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej X.Y.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 14 kwietnia 2025 r., XI 1 Ca 529/24,
w sprawie z wniosku X.Y.1 i X.Y.2
z udziałem X.Y.
o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. przyznaje adwokat K.G. od Skarbu Państwa - Sądu
Rejonowego w Olkuszu 240 (dwieście czterdzieści) złotych,
powiększone o podatek VAT, kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej uczestniczce z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
Ewa Stefańska
Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił
apelację uczestniczki X.Y. od postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z 22
sierpnia 2024 r., którym zezwolono na przyjęcie uczestniczki do szpitala
psychiatrycznego bez jej zgody.
II CSKP 191/26
2
Sąd Okręgowy oparł swoje orzeczenie na następujących ustaleniach
faktycznych i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi
kasacyjnej:
Uczestniczka ma 19 lat, jest córką wnioskodawców X.Y.1 i X.Y.2, mieszka z
rodzicami i młodszą siostrą w […], nie kontynuuje nauki i nie pracuje. X.Y. jako
osoba niepełnoletnia była hospitalizowana na oddziale psychiatrii szpitala w S. Jest
zarejestrowana w poradni zdrowia psychicznego w […], jednakże nie kontynuuje
tam leczenia. Ma problemy z używkami, jest po próbach samobójczych, aktualnie
nie przyjmuje przepisanych przez psychiatrę leków. Deklaruje chęć podjęcia
leczenia w trybie ambulatoryjnym, jednakże dotychczas odmawiała udania się na
kolejną wizytę lekarską. Uczestniczka choruje na schizofrenię, ma urojenia
prześladowcze oraz halucynuje słuchowo. Odmowa leczenia psychiatrycznego
wskazuje na potrzebę leczenia szpitalnego, którego niepodjęcie spowoduje
znaczne pogorszenie jej stanu zdrowia, skutkujące nasileniem obecnych objawów
psychotycznych oraz pojawieniem się zachowań zagrażających bezpośrednio jej
życiu albo życiu lub zdrowiu otoczenia. Uzasadnione jest przewidywanie, że
leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.
Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych
ustaleń faktycznych. Uznał, że sporządzona w toku postępowania przed Sądem
Rejonowym opinia biegłego psychiatry pozwala na uznanie jej za w pełni
wartościowy środek dowodowy – jest rzetelna i obiektywna, została sporządzona
po osobistym zbadaniu uczestniczki przez biegłego, a jej wnioski nie budzą
wątpliwości wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Mając na
uwadze taką ocenę sporządzonej w sprawie opinii nie wymagała ona, zdaniem
Sądu drugiej instancji, uzupełnienia, ani dopuszczenia dowodu z opinii innego
biegłego psychiatry.
Według Sądu Okręgowego w odniesieniu do uczestniczki występuje
stanowcza i pewna prognoza, o jakiej mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 19
sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (dalej: „u.o.z.p.”), tj. nieprzyjęcie
jej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia
psychicznego. W ocenie Sądu drugiej instancji proces „znacznego pogorszenia
II CSKP 191/26
3
stanu zdrowia, psychicznego” uczestniczki postępuje i w przypadku jego
niezatrzymania na skutek leczenia psychiatrycznego, wykluczy jej zdolność
prawidłowego funkcjonowania.
Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego wniosła uczestniczka,
zaskarżając postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości także
postanowienia Sądu Rejonowego w Olkuszu z 22 sierpnia 2024 r. i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu
naruszenie:
1) art. 29 ust. 1 u.o.z.p. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że
do stwierdzenia wypełnienia przesłanki przyjęcia osoby chorej psychicznie do
szpitala psychiatrycznego bez jej zgody w postaci prognozy, że dotychczasowe jej
zachowanie wskazuje na to, iż nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne
pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, wystarczające jest stwierdzenie
występowania u tej osoby choroby psychicznej i niepodejmowania leczenia;
2) art. 378 § 1, art. 391 § 1 w zw. z art. 286 w zw. z art. 2352 § 1 i 2 w zw.
z art. 13 § 2, art. 380 i 382 k.p.c. przez nierozpoznanie złożonego w apelacji
wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego
psychiatry oraz uznanie za zasadne oddalenie przez Sąd pierwszej instancji
wniosku o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego psychiatry.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów postępowania. Istota
tego zarzutu, mimo powołania kilku przepisów, sprowadza się do twierdzenia, że
Sądy meriti błędnie nie uwzględniły wniosku o dopuszczenie dowodu
z uzupełniającej, a w zasadzie dodatkowej (zob. art. 286 k.p.c.), opinii biegłego
psychiatry.
Nie ulega wątpliwości, że opinia biegłego, tak jak każdy inny dowód, podlega
ocenie na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. co do zgodności z zasadami logiki,
doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej (postanowienie SN z 7 listopada
2000 r., I CKN 1170/98). Jeżeli sąd uzna opinię biegłego za wiarygodną
i przekonującą nie ma potrzeby jej weryfikacji, w szczególności przed dopuszczenie
II CSKP 191/26
4
dodatkowej opinii tego samego lub innego biegłego (art. 286 k.p.c.). Oczywiste jest
też, że samo niezadowolenie strony z wniosków biegłego nie uzasadnia
dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii (zob. np. wyroki SN z 5 listopada
1974 r., I CR 562/74, i z 30 maja 2007 r., IV CSK 41/07, oraz postanowienia SN z 7
maja 2019 r., IV CSK 655/18, i z 2 lipca 2019 r., V CSK 63/19), zwłaszcza gdy
wydana opinia jest kategoryczna, przekonująca i nie wzbudza zastrzeżeń sądu
(wyrok SN z 21 listopada 1974 r., II CR 638/74).
Konieczność dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego pojawiłaby
się tylko w sytuacji, gdyby sąd rozpoznający sprawę ocenił sporządzoną opinię jako
niewiarygodną (nieprzekonującą, niespójną, wadliwą itp.). W konsekwencji zarzut
naruszenia art. 286 k.p.c. mógłby być uzasadniony jedynie wówczas, gdyby
skarżący wykazał okoliczności dyskwalifikujące sporządzoną opinię z perspektywy
art. 233 § 1 k.p.c. W tym kontekście trzeba jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art.
3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące
ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie jest więc możliwe w postępowaniu
kasacyjnym podważanie dokonanej przez sąd oceny sporządzonej w sprawie opinii
biegłego psychiatry. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 286 k.p.c. dotyczący
niedopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego nie może być skuteczny.
Czyni to nieuzasadnioną całą argumentację skargi odnoszącą się do opinii
dodatkowej.
2. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. do szpitala psychiatrycznego może
być przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p., osoba chora psychicznie,
której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala
spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Nie ma
wątpliwości, że uczestniczka jest chora psychicznie i nie podjęła stosownego
leczenia. Rolą Sądów meriti było zatem ustalenie, czy dotychczasowe zachowanie
uczestniczki wskazuje na to, że niepodjęcie leczenia w szpitalu spowoduje znaczne
pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Przez pojęcie „znaczne pogorszenie
stanu zdrowia psychicznego” należy rozumieć doprowadzenie się przez osobę
chorą psychicznie, na skutek niepodejmowania leczenia, do stanu
uniemożliwiającego jej funkcjonowanie w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub
w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia pozwala ograniczyć hospitalizację
II CSKP 191/26
5
przymusową tylko do tych osób, dla których jest ona niezbędna (zob.
postanowienia SN z 22 kwietnia 2010 r., V CSK 384/09, i z 13 kwietnia 2023 r., II
CSKP 8/23, i tam powołane orzecznictwo). Pojęcie to nie obejmuje natomiast
takiego stanu, kiedy osoba chora psychicznie wprawdzie zachowuje się w sposób
odbiegający od przyjętych wymogów społecznych, ale ma zachowaną zdolność
funkcjonowania w otaczającej ją rzeczywistości społecznej (postanowienie SN z 29
października 2024 r., II CSKP 741/24).
Ustalenie, że niepodjęcie przez uczestniczkę leczenia szpitalnego
spowoduje pogorszenie jej stanu zdrowia psychicznego zostało poczynione na
podstawie opinii biegłego psychiatry oraz analizy dotychczasowego zachowania
uczestniczki, obejmującego m.in. próby samobójcze. Ponownie należy
przypomnieć, że w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą
być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Obejmuje to również
sytuację, gdy pod pretekstem naruszenia prawa materialnego, skarżący zmierza do
podważenia ustaleń faktycznych bądź dokonanej oceny zebranego w toku instancji
materiału dowodowego (zob. m.in. postanowienie SN z 10 października 2025 r., II
CSKP 463/25). W świetle ustaleń faktycznych Sądów meriti, które nie mogą być
skutecznie podważone w postępowaniu kasacyjnym, nie ma wątpliwości, że zostały
spełnione, przewidziane w art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. przesłanki uzasadniające
przyjęcie uczestniczki do szpitala psychiatrycznego. Zwłaszcza w kontekście
potencjalnych, kolejnych prób samobójczych. Nie powinno być zastrzeżeń, że
spodziewany rozwój choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych
i agresywnych może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego
pogorszenia stanu zdrowia; kwestia ta może być badana na płaszczyźnie
przesłanki „znacznego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego” (tak
postanowienie SN z 13 kwietnia 2023 r., II CSKP 8/23). Zarzut naruszenia art. 29
ust. 1 u.o.z.p. jest zatem nieuzasadniony.
3. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13
§ 2 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną i stosownie do § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust.
1 pkt 3 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
II CSKP 191/26
6
z urzędu przyznał pełnomocnikowi uczestniczki koszty nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Ewa Stefańska
Marcin Łochowski
Marcin Trzebiatowski
(D.Z.)
[a.ł]
