II CSKP 181/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
22 kwietnia 2026 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący)
SSN Adam Doliwa (sprawozdawca)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 24 sierpnia 2022 r., I ACa 432/21,
w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w W.
przeciwko P.D. i M.D.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz P.D. i M.D.
po 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych kosztów postępowania
kasacyjnego.
Adam Doliwa
(P.H.)
Marcin Łochowski
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
UZASADNIENIE
II CSKP 181/25
2
Bank spółka akcyjna w W. wniosła o zasądzenie solidarnie od M.D. i P.D.
71 255,41 CHF, na które składają się należność główna (59 438,38 CHF), odsetki
umowne liczone od 15 lipca 2015 r. do 5 października 2017 r. (11 804,38 CHF)
oraz koszty, opłaty i prowizje bankowe (12,27 CHF), wraz z bliżej określonymi
odsetkami.
Ostatecznie strona powodowa 28 września 2020 r. zgłosiła także żądanie
ewentualne na wypadek przyjęcia przez sąd nieważności umowy kredytu,
domagając się zasądzenia od pozwanych solidarnie 63 946,80 CHF
oraz 9026,11 PLN wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia
wydania wyroku do dnia zapłaty.
Wyrokiem z 12 lutego 2021 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił
powództwo (pkt I) i rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt II-III).
Wyrokiem z 24 sierpnia 2022 r., wydanym wskutek apelacji banku, Sąd
Apelacyjny w Katowicach zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w ten
sposób, że: oddalił powództwo w zakresie żądania głównego, zasądził od pozwanych
na rzecz powódki 63 946,80 CHF oraz 9026,11 zł, z ustawowymi odsetkami
za opóźnienie od 22 czerwca 2022 r. (pkt 1 lit. a i b), oddalił apelację w pozostałym
zakresie (pkt 2) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 3).
Sąd Apelacyjny zasadniczo podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez
Sąd Okręgowy i przyjął je za własne. Zgodnie z tymi ustaleniami, istotnymi z punktu
widzenia rozpoznania skargi kasacyjnej, małżonkowie M.D. i P.D. 29 sierpnia 2008
r.
zawarli
z
powodowym
bankiem
umowę
kredytu
pn. „Kredyt konsolidacyjny nr […] udzielony w walucie wymienialnej, spłacanego w
ratach annuitetowych”, w której określono kwotę udzielonego kredytu jako 71 734,27
CHF. Kredyt ten miał być przeznaczony na spłatę kredytu konsolidacyjnego i kredytu
odnawialnego, a także na sfinansowanie kosztów prowizji bankowej oraz
sfinansowanie kosztów ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy i hospitalizacji. Okres
kredytowania
wynosił
300 miesięcy. Szacunkowy całkowity koszt kredytu w dniu sporządzenia umowy
określono na 133 727,42 zł, w tym prowizję za udzielenie kredytu (2% kwoty kredytu,
to jest 1434,69 CHF) oraz szacunkową wysokość kosztów z tytułu odsetek
II CSKP 181/25
3
(60 459,70 CHF). W wykonaniu umowy kredytu powodowy bank do 23 października
2015 r. pobrał z rachunku pozwanych łącznie kwotę 87 482,24 zł (przeliczoną przez
bank na 26 368,18 CHF), w tym 41 619,32 zł (przeliczoną przez bank na
12 295,89 CHF) – tytułem spłaty wymagalnego kapitału, oraz 45 862,92 zł
(przeliczoną przez bank na 14 072,29 CHF) – tytułem spłaty wymagalnych odsetek.
Spread walutowy stosowany przez powodowy bank w okresie od 30 kwietnia 2008 r.
do 31 sierpnia 2018 r. wynosił od 4,30% do 7,81%, i nie odbiegał znacznie od
spreadów obowiązujących w 10 największych bankach w Polsce. Tabela kursowa
banku była tworzona na podstawie notowań rynkowych. Pozwani nie mieli możliwości
weryfikacji ustalania kursu CHF przez bank.
Powódka pismem z 22 czerwca 2017 r. w związku z wypowiedzeniem umowy
kredytu wezwała pozwanych do zapłaty kwoty 69 541,38 CHF. W dniu 5 października
2017 r. bank wystawił wyciąg z ksiąg bankowych, w którym stwierdził istnienie
solidarnego zobowiązania pozwanych na rzecz banku z tytułu kredytu w wysokości
71 255,41 CHF, na które składa się należność główna – 59 438,38 CHF i odsetki
za okres od 15 lipca 2015 r. do 5 października 2017 r. – 11 804,76 CHF, koszty
i prowizje bankowe – 12,27 CHF, dalsze odsetki od 6 października 2017 r. do dnia
zapłaty od należności głównej w wysokości czterokrotności stopy kredytu
lombardowego NBP, ale nie większej niż w wysokości odsetek maksymalnych
za opóźnienie.
W ocenie Sądów meriti w okolicznościach tej sprawy mamy do czynienia
z kredytem denominowanym a pozwani zawierając umowę kredytu mieli status
konsumentów. Sąd drugiej instancji ocenił, że zakwestionowane przez pozwanych
postanowienia inkorporujące do umowy mechanizm podwójnej waloryzacji stanowiły
abuzywne postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 - art. 3853 k.c. Następnie
stwierdził, że Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że umowa zawarta między
stronami jest nieważna, a w konsekwencji powództwo banku o zapłatę niespłaconej
części kredytu (roszczenie główne) podlega oddaleniu. Sąd Apelacyjny uznał
natomiast, że na uwzględnienie zasługuje apelacja strony powodowej w zakresie
w jakim zarzuca naruszenie art. 405 w zw. z art. 410 k.c. (w zakresie roszczenia
ewentualnego banku). Skoro bowiem umowa kredytu o którą chodzi w sprawie jest
II CSKP 181/25
4
nieważna, to świadczenie banku (kapitał kredytu udostępniony pozwanym) nastąpiło
bez podstawy prawnej.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona powodowa,
zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 1 lit. a oraz pkt 2, zarzucając mu:
naruszenie prawa procesowego, tj. art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 391 k.p.c.;
i naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 65 § 2 w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 i 4a
oraz ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: „pr.bank.”);
art. 3581 § 2 k.c.; art. 3851 § 1 k.c.; art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank.; art. 4 ust. 1 dyrektywy
93/13; art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”);
art. 354 § 1 k.c.
Skarżący bank wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwani wnieśli o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna banku okazała się bezzasadna.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego przez stronę
skarżącą zarzutu naruszenia prawa procesowego, należy wskazać, że zgodnie
z poglądem dominującym w orzecznictwie naruszenie przez sąd drugiej instancji
zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić
usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia
wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się
kontroli kasacyjnej (zob. wyrok SN z 5 grudnia 2025 r., II CSKP 1142/23, i powołane
tam orzecznictwo).
W ocenie Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie nie występują takie wady
uzasadnienia orzeczenia Sądu Apelacyjnego, które sprawiałyby, że nie poddaje się
ono kontroli kasacyjnej. Odnosząc się do kwestii podnoszonych przez stronę
skarżącą należy wskazać, że mimo braku takiego wyraźnego stwierdzenia, nie ulega
wątpliwości, iż Sąd drugiej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione
przez Sąd Okręgowy, skoro powtórzył je w uzasadnieniu swojego orzeczenia,
II CSKP 181/25
5
a jedynie w odniesieniu do kilku zagadnień mniejszej wagi stwierdził, że ustalenia te
koryguje, ewentualnie uzupełnia.
Jeśli chodzi o zarzuty naruszenia licznych przepisów prawa materialnego, to
należy wskazać, że są to zarzuty na ogół przedstawiane w ostatnich latach przez
banki w tzw. sprawach frankowych, a bezzasadność zdecydowanej większości z nich
została już przesądzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Jak wynika ze stanu faktycznego ustalonego w sprawie przez Sądy meriti,
pozwani, jako konsumenci, zwarli z powodowym bankiem umowę kredytu
denominowanego we frankach szwajcarskich, przeliczanego na złotówki według
klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej.
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela poglądy
judykatury, w których wielokrotnie wyjaśniono, że określenie wysokości należności
obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych
jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu
waluty, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku
i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, oraz narusza równorzędność
stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22,
OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22,
OSNC 2023, nr 5, poz. 50). Takie postanowienia umowne, kształtując prawa
i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco
naruszają jego interesy, są niedozwolone i nie wiążą konsumenta; art. 3851 k.c.
(zob. wyroki SN: z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r.,
II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r.,
II CSKP 902/22). Postanowienia te należy uznać za niedozwolone niezależnie od
tego, czy swoboda banku w ustaleniu kursu waluty jest pełna, czy też w jakiś sposób
ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu
ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
Należy też zauważyć, że wykładnia art. 3851 § 1 k.c., w kontekście pojęcia
„głównych świadczeń stron”, w aktualnej judykaturze Sądu Najwyższego nie budzi
wątpliwości. Klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego
II CSKP 181/25
6
lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy
(zob. m.in. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r.,
I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r.,
I CSK 556/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21;
z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22). W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej podkreśla się również, że za postanowienia umowne mieszczące się
w pojęciu głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13
należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy
i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r.,
C-26/13, Árpád Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt,
pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Bogdan Matei i Ioana Ofelia Matei przeciwko
SC Volksbank România SA, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Jean-Claude Van
Hove przeciwko CNP Assurances SA, pkt 33, i z 20 września 2017 r., C-186/16,
Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt 35). Za takie
uznawane są klauzule indeksacyjne lub denominacyjne (waloryzacyjne), jak
i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu
waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które
wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy (konsumenta) ryzykiem zmiany kursu waluty
i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE:
z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r.,
C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai,
pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Wobec powyższego zarzuty naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 65 k.c.,
art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 1 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 i art. 6 ust. 1 i ust. 2
dyrektywy 93/13 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. okazały się bezzasadne.
Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma
w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. charakter niedozwolony, jest działająca ex lege
sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą
w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie
(zob. m.in uchwałę SN z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8,
poz. 87, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,
OSNC 2021, nr 9, poz. 56, a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13;
II CSKP 181/25
7
z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17;
z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22). Uznanie bowiem, że postanowienia dotyczące
przeliczania kwoty kredytu i uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi
postanowieniami umownymi oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c. nie wiążą
one kredytobiorców. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił,
że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż warunek
umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący,
tak, by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe
stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły
skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej
znajdowałby się on bez tego warunku [zob. wyrok TSUE z 21 grudnia 2016 r.,
C-154/15, C-307/15 i C-308/15, Francisco Gutiérrez Naranjo i Ana María Palacios
Martínez przeciwko Cajasur Banco i Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA (BBVA),
pkt 61-62].
Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), ugruntował
dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął (w materii objętej sporem w niniejszej
sprawie), że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne
roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.
II CSKP 181/25
8
Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej, a taki status ma uchwała
składu całej Izby Sądu Najwyższego, jest możliwe tylko przez wydanie kolejnej
uchwały w analogicznym składzie (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym).
W związku z powyższym nie był również uzasadniony zarzut skargi
wskazujący na możliwość wypełnienia luki w umowie, powstałej na skutek usunięcia
z niej klauzuli przeliczeniowej (art. 3851 § 1 k.c.), przez odwołanie się do mechanizmu
ustalania kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 k.c., tj. przyjęcia na
potrzeby wyliczeń średniego kursu franka szwajcarskiego w NBP. W kwestii
ewentualnego stosowania przepisów prawa krajowego o charakterze
dyspozytywnym, w celu zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień
abuzywnych, należy odwołać się do zacytowanego powyżej punktu 1 uchwały składu
całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. W tym
kontekście zasadne jest również wskazanie na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA
przeciwko Albertowi Garcíi Salamance Santosowi i Bankia SA przeciwko Alfonsowi
Antoniowi Lau Mendozie i Verónice Yulianie Rodríguez Ramírez, w którym
wykluczono, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków
zawartych w umowach (pkt 54). Oznacza to, że nieuprawnione jest zastąpienie przez
sąd postanowień niedozwolonych innymi, gdyż prowadziłoby to w istocie do zmiany
treści łączącej strony umowy. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stoi
w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy
wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie
skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli,
a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych
postanowieniach umownych (zob. też wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20,
I.W. i R.W. przeciwko Bankowi B. S.A., pkt 68). W związku z tym należy stwierdzić,
że nie jest dopuszczalne zastosowanie przepisów o charakterze dyspozytywnym
w celu zastąpienia wyeliminowanych z umowy postanowień abuzywnych.
Warto podkreślić, że wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych
nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem CHF,
jako kredytu złotowego, oprocentowanego według stawki LIBOR (zob. np. wyroki SN:
II CSKP 181/25
9
z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22;
z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja
2022 r., II CSKP 796/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22; z 30 maja 2023 r.,
II CSKP 1536/22; z 22 czerwca 2023 r., II CSKP 1484/22; por. jednak odmiennie
wyroki SN: z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22; z 1 czerwca 2022 r., II CSKP 364/22;
z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 28 września 2022 r., II CSKP 412/22;
z 23 listopada 2022 r., II CSKP 923/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 272/22).
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.
oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie
z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
Marcin Łochowski
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
