II CSKP 1053/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 stycznia 2026 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Władysław Pawlak
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 stycznia 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 14 czerwca 2022 r., I ACa 133/22,
w sprawie z powództwa M.S. i T.S.
przeciwko Banku spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
1) oddala skargę kasacyjną;
2) zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 5.400 (pięć
tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego
za czas po upływie tygodnia od doręczenia pozwanemu odpisu
niniejszego orzeczenia, tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
Władysław Pawlak Paweł Grzegorczyk Marta Romańska
(R.N.)
II CSKP 1053/23
2
UZASADNIENIE
Powodowie M. S. i T.S. wnieśli o zasądzenie od Banku Spółki Akcyjnej w W.
na ich rzecz solidarnie kwot 272.255,84 zł i 115.583,31 CHF z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od tych kwot od 10 czerwca 2021 r. oraz o ustalenie, że
nieważna jest umowa kredytu hipotecznego nr […], którą zawarli 4 stycznia 2006 r.
z Bank S.A. w W., jako sprzeczna z art. 69 ustawy z 29 sierpnia 1997 r.
- Prawo bankowe (aktualnie Dz.U. z 2026 r., poz. 38; dalej - pr. bank.) i zawierająca
postanowienia abuzywne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
Pozwany Bank Spółka Akcyjna w W. wniósł o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z 29 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził od
pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 272.255,67 zł z ustawowymi odsetkami
za opóźnienie od 16 listopada 2021 r. oraz kwotę 126.257,06 CHF z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od 16 listopada 2021 r. i oddalił powództwo o odsetki
w pozostałej części; ustalił, że umowa kredytu nr […] z 4 stycznia 2006 r. zawarta
przez powodów z Bank S.A. w W. jest nieważna.
Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowie mają interes prawny w zgłoszeniu
żądania przewidzianego w art. 189 k.p.c., a ocenianą umowę zawarli jako
konsumenci w rozumieniu art. 221 k.c.
Wzorzec, według którego umowa została zawarta zredagowany był tak, że jej
konstrukcja odpowiadała zarazem kredytowi denominowanemu i indeksowanemu.
Umowa nie precyzowała kwoty udzielonego kredytu w PLN i waluty, w której kredyt
miał być spłacany, co naruszało art. 69 pr. bank. w brzmieniu obowiązującym w dacie
zawarcia umowy i prowadziło do jej nieważności na podstawie art 58 k.c.
O nieważności umowy decydowały również zawarte w regulaminie postanowienia
niedozwolone w rozumieniu art. 3531 k.c. oraz art. 4 i 6 dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
(Dz.Urz.UE.L z 1993 r., Nr 95, s. 29; dalej - dyrektywa 93/13), dotyczące mechanizmu
przeliczania kursu CHF do PLN,
II CSKP 1053/23
3
Pojęcie kredytów denominowanych i indeksowanych zostało wprowadzone do
systemu prawnego w punkcie 4a dodanym do art. 69 ust. 2 ustawą z 29 lipca
2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.
nr 165, poz. 984; dalej – ustawa antyspreadowa), która weszła w życie 26 sierpnia
2011 r. Zawieranie umów odpowiadających tym konstrukcjom było jednak możliwe
już wcześniej na podstawie art. 3531 k.c., z czego skorzystały strony. Kredyt
denominowany lub indeksowany do waluty obcej to kredyt złotowy, którego saldo na
skutek denominacji lub indeksacji wyrażane jest w walucie obcej. Kredytobiorca
może spłacać raty kapitałowo-odsetkowe takiego kredytu w walucie denominacji lub
indeksacji, bądź w złotym, po przeliczeniu raty wyrażonej w walucie, do której kredyt
denominowano lub indeksowano według kursu wymiany waluty z dnia płatności raty.
Umowa z 4 stycznia 2006 r. nie określa jednoznacznie kwoty, którą bank miał
przekazać kredytobiorcom ani zasad spłaty kredytu. Zgodnie z § 1 ust. 1 oraz
§ 3 ust. 1a i 1b umowy, bank udzielił powodom długoterminowego kredytu
hipotecznego w kwocie 166.499,24 CHF i miał go uruchomić „w złotych lub w walucie
kredytu”. Według § 6 ust. 1 i 2 umowy: „spłata kapitału kredytu następować miała
w 359 rosnących ratach miesięcznych na rachunek kredytobiorcy nr […]”.
Postanowienia te nie określają waluty, w jakiej powodowie mieli spłacać raty
kapitałowo-odsetkowe. W praktyce czynili to w złotych, chociaż ustalenie wysokości
raty kapitałowo-odsetkowej odnosiło się do CHF. Ta konstrukcja umowy wynikała z
włączenia do niej klauzuli waloryzacyjnej, powodującej, że wysokość zobowiązania
wyrażonego w złotych jest modyfikowana innym miernikiem wartości. Włączenie do
umowy niedających się zweryfikować mechanizmów indeksacyjnych prowadzi do
przełamania zasady określoności świadczenia, obarczenia kredytobiorców
nieograniczonym ryzykiem kursowym, a także ryzykiem naruszenia przepisów o
odsetkach maksymalnych. Brak harmonogramu spłat rat kredytu potwierdza tylko
niepewność stosunku prawnego, jak również nieweryfikowalność obowiązków stron
w odniesieniu do głównych świadczeń z umowy. Ważne zawarcie umowy kredytu w
rozumieniu art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. wymaga tożsamości pomiędzy kwotą i walutą
kredytu, kwotą środków pieniężnych oddanych do dyspozycji kredytobiorcy oraz
kwotą, którą kredytobiorcy zobowiązani są zwrócić bankowi z odsetkami.
II CSKP 1053/23
4
O wadliwości umowy decydowały także narzucone przez bank
w postanowieniach regulaminu udzielania kredytu hipotecznego dla klientów
indywidualnych w Banku S.A., stanowiącego Załącznik nr II do Zarządzenia nr […]
Prezesa Zarządu Bank S.A. z 17 października 2005 r., sposoby ustalania
mechanizmu denominacji kredytu, w tym dowolne ustalanie kwoty podlegającej
spłacie wyrażonej w comiesięcznych ratach. Te postanowienia regulaminu były
abuzywne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. Nie przewidywały one żadnych ograniczeń
pozwanego odnośnie do określania kursów walut w tabeli banku. Nie znając zasad
kształtowania kursu dewiz powodowie nie mieli pewności czy kurs obowiązujący u
pozwanego o danej porze określonego dnia będzie kursem, według którego bank
rzeczywiście dokona przeliczenia kwoty lub raty kredytu. Pozwany mógł zatem
dowolnie kształtować kwoty rat kredytu podlegające spłacie. Umowa nie wymaga,
aby wysokość kursu ustalonego przez bank pozostawała w określonej relacji do
średniego kursu NBP lub kursu ukształtowanego przez rynek walutowy. Bank nie
zawarł ani w umowie, ani w dokumentach związanych z jej zawarciem informacji o
rzeczywistym zakresie możliwego do przewidzenia ryzyka kursowego,
obciążającego powodów, chociaż od 2004 r. takie pouczenia funkcjonowały na rynku
kredytów i taki obowiązek wynikał z tzw. Rekomendacji S wydanej przez KNF. Brak
informacji o ryzyku kursowym praktycznie uniemożliwiał powodom podjęcie
racjonalnej decyzji o zawarciu umowy.
Powodowie zawarli umowę bez świadomości wiążącego się z tym ryzyka
walutowego. Zdecydowali się na kredyt wyrażony w CHF, ponieważ taki został im
zaproponowany.
Zdaniem Sądu Okręgowego niedozwolony charakter mają postanowienia
przewidujące stosowanie kursów wyznaczanych przez bank w celu przeliczania
świadczeń, a mianowicie postanowienia umowy i stanowiącego jej integralną część
regulaminu, według których: a) Bank udziela, zgodnie z warunkami niniejszej umowy,
długoterminowego kredytu hipotecznego w wysokości 166.499,24 CHF (§ 1 ust. 1
umowy), b) Bank uruchomi kredyt w złotych lub w walucie kredytu, w wysokości
zadłużenia z tytułu kredytu hipotecznego udzielonego przez Bank (§ 3 ust. 1c
umowy), c) w przypadku kredytów w walutach obcych, raty spłat przeliczane będą
II CSKP 1053/23
5
według ostatniej tabeli kursów ogłoszonej przez Bank w dniu jej wymagalności przy
zastosowaniu kursu sprzedaży walut (§ 21 ust. 3 regulaminu), d) kredytobiorca
zobowiązany jest do otwarcia konta oraz do zasilania tego konta wpływami
zabezpieczającymi miesięczną spłatę raty i odsetek oraz innych należności
wynikających z umowy kredytu; kredytobiorca upoważnia bank do pobierania
z wszelkich jego środków w banku oraz bieżącego rachunku firmowego kwot
należnych mu z tytułu umowy o kredyt, gdyby nie zostały spłacone w terminie,
o którym mowa § 21 regulaminu (§ 23 regulaminu).
Sąd Okręgowy przeprowadził ocenę postanowień umowy jako odnoszących
się do głównego jej przedmiotu, jak i konsekwencje ich abuzywności, a także
możliwość zastąpienia postanowieniami ustawowymi lub pominięcia, według
dyrektyw określonych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z 3 października 2019 r., C-260/18.
W konsekwencji uznania przytoczonych postanowień umownych za
niedozwolone, Sąd Okręgowy stwierdził, że umowa łącząca strony jest nieważna
w całości. Postanowienia umowy odnoszące się do mechanizmu denominacji oraz
§ 21 i 23 regulaminu dotyczyły głównego jej przedmiotu. Ich bezskuteczność
prowadziłaby nie tylko do zniesienia mechanizmu denominacji oraz różnic kursów
walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,
stanowiącego o istocie łączącego strony stosunku prawnego. W konsekwencji kwota
zobowiązań banku i kredytobiorców wyrażona byłaby w złotych przy jednoczesnym
pozostawieniu oprocentowania opartego o stawkę LIBOR. Usunięcie postanowień
określających główne świadczenia stron, podobnie jak postanowienia określającego
niektóre essentialia negotii, musi oznaczać brak konsensu co do zawarcia umowy
w ogóle.
W ocenie Sądu Okręgowego brak było podstaw do zastąpienia abuzywnych
postanowień regulaminu jakimikolwiek innymi postanowieniami mogącymi wynikać
z przepisów o charakterze dyspozytywnym, gdyż takich przepisów nie było w chwili
zawarcia umowy. Art. 358 k.c. wszedł w życie 24 stycznia 2009 r., na mocy
nowelizacji Kodeksu cywilnego z 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506).
Sąd Okręgowy uznał za niedopuszczalne zastąpienie z urzędu niedozwolonego
II CSKP 1053/23
6
postanowienia umownego innym mechanizmem obliczenia kwoty kredytu, w tym
zastosowanie kursu kupna waluty czy średniego kursu NBP.
Nieważność umowy ze skutkiem ex tunc oznacza, że wszelkie dokonane
przez pozwanego zmiany regulaminu, jak również aneks do umowy nie wywołały
skutków.
Nieważność umowy oznacza, że strony mają obowiązek zwrotu wzajemnych
świadczeń. Kredytobiorcy powinni zwrócić bankowi otrzymaną od niego kwotę
kapitału, bez odsetek i kosztów dodatkowych, bank powinien zwrócić powodom
wszelkie spłacone przez nich raty kredytowe (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.).
Co do zasady termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych
świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę
- konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji o zażądaniu
zwrotu jego świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy, co powodowie uczynili
w piśmie z 24 lutego 2021 r. Do ich roszczenia ma zastosowanie ogólna regulacja
terminu przedawnienia z art. 118 k.c., według którego – w brzmieniu obowiązującym
do 8 lipca 2018 r. – termin przedawnienia wynosił lat dziesięć, a w brzmieniu
obowiązującym od 9 lipca 2018 r. sześć lat. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy
z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. z 2018 r. poz. 1104), do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych
przed dniem wejścia w życie tej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych,
których terminy przedawnienia określone są m.in. w art. 118 k.c., stosuje się przepisy
w brzmieniu dotychczasowym.
Wysokość roszczenia powodów jest potwierdzona dokumentami złożonymi
przez pozwanego o wysokości świadczenia, które przyjął. O odsetkach ustawowych
za opóźnienie w płatności dochodzonej kwoty Sąd Okręgowy orzekł na podstawie
art. 455 i art. 481 k.c.
Wyrokiem z 14 czerwca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego z 29 listopada 2021 r.
Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, a ocenę
prawną sprawy przez ten Sąd zakwestionował o tyle, że umowę zawartą przez strony
II CSKP 1053/23
7
uznał za zbliżoną konstrukcyjnie do umowy kredytu walutowego, nie zaś za umowę
kredytu denominowanego do CHF. Stwierdził, że za taką kwalifikacją kredytu
udzielonego powodom przemawiają: - bezpośrednie wskazanie w umowie kwoty
i waluty kredytu jako CHF (§ 1 ust. 1 umowy), - możliwość uruchomienia kredytu
w walucie obcej lub polskiej, zgodnie z dyspozycją uruchomienia kredytu, czyli na
podstawie decyzji samego kredytobiorcy (§ 3 ust. 1 lit. c i d umowy oraz § 19 ust. 2
regulaminu), - oprocentowanie kredytu odpowiadające jego walucie, tj. odwołujące
się do stopy bazowej LIBOR (§ 4 ust. 1 umowy), - podanie sumy hipotek: zwykłej
i kaucyjnej stanowiących zabezpieczenie spłaty kredytu w CHF (§ 5 ust. 1 umowy),
- konieczność otwarcia przez kredytobiorcę rachunku walutowego w walucie
udzielonego kredytu i wskazania go w umowie kredytowej (§ 23 ust. 1 pkt 2
regulaminu), na który to rachunek miała być wypłacona część kredytu (§ 3 ust. 1
lit. d umowy i § 19 ust. 2 regulaminu) i z którego miały być pobierane środki
przeznaczone na spłatę rat kredytu (§ 6 ust. 2 umowy i § 21 ust. 2 regulaminu),
- faktyczna wypłata części kredytu w CHF i faktyczna spłata części rat kredytu
w CHF. Walutą zobowiązania był zatem frank szwajcarski (CHF), a walutą
świadczenia co do zasady CHF, choć wypłata kredytu mogła nastąpić także
w złotym, w zależności od dyspozycji kredytobiorcy.
Sąd Apelacyjny dostrzegł, że w aneksie nr 1 do umowy kredytu strony
– podwyższając wysokość kwoty kredytu wyrażonego w CHF – jednocześnie dodały
postanowienia dotyczące sposobu wypłaty podwyższonej kwoty kapitału, a wyraziły
ją w CHF i w złotym. Tego rodzaju postanowienia nie zmieniły walutowego charakteru
kredytu, skoro zgodnie z aneksem jego kwota miała być wypłacona stosownie do
dyspozycji uruchomienia kredytu na wskazany przez powodów ich walutowy
rachunek bankowy, zaś spłata kredytu miała następować według dotychczasowych
zasad, czyli co do zasady przy wykorzystaniu rachunku walutowego powodów.
Odwołanie do złotego miało jedynie wyznaczać maksymalną wartość podwyższonej
kwoty kapitału kredytu. Podwyższona kwota kredytu miała wynosić 73.308,73 CHF,
jednak na dzień wypłaty kredytu nie mogła przekraczać równowartości 149.000 zł,
ustalonej według klauzul przeliczeniowych w § 19 ust. 4 regulaminu.
Taka konstrukcja umowy kredytu odpowiadała dyspozycji art. 69 pr. bank.
Wprowadzenie w aneksie do umowy dodatkowego kryterium określającego górną
II CSKP 1053/23
8
granicę wypłaconego kapitału kredytu, powiązanego z – niebędącym walutą kredytu
– złotym, było dopuszczalne, skoro miało podobny cel jak wprowadzenie klauzul
denominacyjnych i indeksacyjnych. Mieści się w swobodzie umów (art. 3531 k.c.).
Zastosowanie mechanizmu przewidującego przeliczanie kwoty wypłacanego kredytu
i wysokości rat kapitałowo-odsetkowych według dwóch różnych kursów CHF (spread
walutowy) prowadzi w istocie do sytuacji, gdy wysokość kredytu w dacie zawarcia
umowy kredytu wyrażonego w złotym może się różnić od wysokości świadczenia
wypłaconego kredytobiorcy i następnie od wysokość świadczenia spełnianego przez
kredytobiorcę. Skoro takie postanowienia same przez się są zgodne z art. 69 ust. 1
pr. bank. w związku z art. 3531 k.c., to należy uznać za zgodne z ich dyspozycją
postanowienia analizowanej umowy odwołujące się w zakresie wysokości kredytu
wypłacanego powodom zarówno do sumy wyrażonej w walucie obcej będącej walutą
kredytu, jak i do sumy wyrażonej w złotym wyznaczającej maksymalną równowartość
środków kredytu oddawanych do dyspozycji kredytobiorcy. Z tego względu Sąd
Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego, że umowa kredytu jest
sprzeczna z art. 69 pr. bank., a tym samym nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c.
Uznał, że postanowienia tej umowy podlegają ocenie w świetle art. 3851 k.c. W tym
zakresie Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i jego
rozważania prawne.
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 14 czerwca 2022 r.
pozwany zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa
materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), tj.: - art. 3851 § 1 zdanie pierwsze k.c.
w zw. z art. 65 § 2 k.c. oraz w zw. z art. 69 ust. 1 pr. bank. przez przyjęcie, że pozwany
w oparciu o postanowienia umowy z 4 stycznia 2006 r. oraz regulaminu dotyczące
mechanizmów przeliczeniowych i odsyłających do tabeli kursów banku, miał
możliwość jednostronnego i dowolnego ustalania kursu CHF do PLN, przez co mógł
kształtować wysokość swojego zobowiązania do wypłaty kredytu, jak również
wysokość zobowiązania powodów w toku spłaty kredytu w sposób jednostronny
i dowolny; - art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. przez przyjęcie,
że postanowienia umowy nie wskazują jasnym i zrozumiałym językiem, że
zaciągnięcie kredytu walutowego jest związane ze ziszczeniem się potencjalnego
ryzyka zmiany kursu waluty, które spowoduje zmianę wysokości zadłużenia
II CSKP 1053/23
9
oznaczonego w CHF, ale przeliczonego na walutę PLN, podczas gdy wniosek
przeciwny wynika z prawidłowej wykładni postanowień umowy tj. § 1 ust.1 (zarówno
w jego pierwotnym brzmieniu, jak i w brzmieniu nadanym treścią aneksu nr 1) oraz
§ 11 ust. 1 umowy, a w konsekwencji do uznania, że postanowienia umowy
określające kwotę udzielonego kredytu w walucie CHF, wprowadzające do umowy
element ryzyka walutowego, w tym w szczególności postanowienia określające
kwotę kredytu podlegają badaniu pod kątem abuzywności i w konsekwencji nie wiążą
powodów, jako że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny w rozumieniu
art. 3851 § 1 k.c.; - art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. w zw.
z art. 69 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 pr. bank. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez
przyjęcie, że uznane za abuzywne klauzule przeliczeniowe dotyczące zastosowania
kursu CHF do przeliczenia kwoty wypłaty kredytu na PLN i późniejszej jego spłaty
dotyczą „głównego przedmiotu umowy" w myśl art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, podczas
gdy stanowią one jedynie o sposobie wykonania umowy, tj. o kursie CHF, jaki mógł
być przyjęty do rozliczenia poszczególnych świadczeń, a korzystanie z nich było
jedynie uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem powodów; - art. 65 § 2 k.c. w zw.
z art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w zw.
z art. 111 ust. 1 pkt 4 pr. bank. przez przyjęcie, że postanowienia regulaminu nie
wskazują prostym, jednoznacznym i zrozumiałym językiem, w jaki sposób jest
ustalany kurs CHF względem PLN, podczas gdy wniosek przeciwny wynika
z prawidłowej wykładni stanowiącego integralną część umowy i regulaminu, pozwany
miał możliwość swobodnego ustalania kursu CHF względem PLN w tabeli kursów,
w tym kursu kupna i sprzedaży, przez co mógł kształtować wysokość swojego
zobowiązania do wypłaty kredytu, jak również wysokość zobowiązania powodów
w toku spłaty kredytu w sposób jednostronny i dowolny; - art. 3851 § 1 k.c.
i art. 3852 k.c. przez nieprawidłową interpretację pojęcia rażącego naruszenia
interesu konsumenta oraz brak rozważenia, czy w sprawie doszło do rażącego
naruszenia interesu powodów jako kredytobiorców; - art. 358 § 2 k.c. w zw.
z art. 3 k.c., art. 41 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, art. 2 ust. 3
ustawy z 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez ich
niezastosowanie w sytuacji, gdy Sąd stwierdził, że postanowienia dotyczące klauzul
przeliczeniowych mają charakter niedozwolony i nie wiążą stron, skutkiem czego Sąd
II CSKP 1053/23
10
ustalił nieważność umowy, podczas gdy w świetle art. 58 § 1 k.c. nieważne
postanowienia umowy powinny zostać zastąpione odpowiednimi przepisami ustawy,
tj. w szczególności art. 358 § 2 k.c. bądź per analogiam art. 41 pr. weksl. oraz art. 2
ust. 3 ustawy z 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe, i skutkować rozliczeniem stron
przy zastosowaniu średniego kursu CHF ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski;
- art. 3851 § 2 k.c. przez stwierdzenie nieważności umowy podczas gdy kwota
zobowiązania została wyrażona w umowie w walucie obcej, a strony postanowiły, iż
wypłata kredytu oraz spłaty rat kapitałowo-odsetkowych dokonywane będę w walucie
CHF, zaś kwestionowane postanowienia nie mają charakteru głównych świadczeń
stron; - art. 358 § 2 k.c. przez niezastosowanie; - art. 3581 § 3 k.c. przez jego
niezastosowanie; - art. 481 § 1 k.c. przez przyjęcie, że powodom należą się odsetki
za opóźnienie od zasądzonej kwoty począwszy od 16 listopada 2021 r., czyli od dnia
następnego po doręczeniu pozwanemu pisma powodów zawierającego rozszerzenie
powództwa z 27 września 2021 r.; - art. 189 k.p.c. przez jego niewłaściwe
zastosowanie w sprawie.
Pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości oraz
przekazanie sprawy temu do ponownego rozpoznania.
Powodowie wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że „interes prawny” będący
przesłanką skutecznego wystąpienia z żądaniem ustalenia prawa lub stosunku
prawnego (art. 189 k.p.c.) istnieje wtedy, jeżeli sam skutek, jaki wywoła
uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę jego prawnie
chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie
zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Taki interes prawny w żądaniu
ustalenia istnieje, jeżeli powództwo o ustalenie istnienia prawa jest jedynym
możliwym środkiem ochrony powoda, jeżeli powód może uczynić zadość potrzebie
ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku
prawnego lub prawa (wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11,
OSNC 2012, nr 7-8, poz. 101), jeżeli ze spornego stosunku prawnego wynikają
jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o świadczenie nie
II CSKP 1053/23
11
jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne (wyrok Sądu Najwyższego
z 30 października 1990 r., I CR 649/90).
Zawarta pomiędzy stronami umowa kredytu zmierzała do związania stron
długoterminowym stosunkiem prawnym, który nie został wykonany w całości,
a wierzytelność pozwanego o zwrot kwoty świadczonej powodowi na podstawie
umowy została zabezpieczona rzeczowo. Ustalające orzeczenie sądu w takim
przypadku znosi wątpliwości stron co do skuteczności umowy i zapobiega dalszemu
sporowi o roszczenia wynikające z umowy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego
z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22,
z 20 marca 2024 r., II CSKP 401/23, z 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22,
z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). Niezależnie od powyższego Trybunał
Sprawiedliwości UE w wyroku z 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska,
pkt 77, wyjaśnił, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności,
stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną
w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta
powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku
w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu
prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi
przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać
się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym
w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko
niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.
Kredyt, którego pozwany udzielił powodom przeznaczony był na
sfinansowanie ich zobowiązań kredytowych wobec innego banku z kredytu
indeksowanego kursem CHF. Bank znał potrzeby kredytowe powodów, wiedział,
w jaki sposób powodowie zadysponują udzielonymi im środkami. Waluta, w której
wyrażone zostało zobowiązane banku miała w tym kredycie ewidentnie pełnić funkcję
waloryzacją, o czym świadczą jednoznaczne w tym zakresie postanowienia
w § 11 umowy. Bank zabezpieczył swoją sytuację w umowie związku z możliwą
nadzwyczajną zmianą stosunków, gdy chodzi o kształtowanie się kursu CHF na
rynku międzybankowym, zaś nie zaproponował powodom jakiegokolwiek
II CSKP 1053/23
12
mechanizmu mogącego ograniczyć także ryzyko ich dotyczące w związku
z kształtowaniem się kursu tej waluty. W sprawie nie ustalono, żeby pozwany udzielił
powodom jakichkolwiek pouczeń co do wpływu kursu CHF na wysokość ich
zobowiązań umownych i ryzyka, które towarzyszy umowom, w które wkomponowane
są klauzule waloryzacyjne. Poza informacją o tym, że do przeliczenia świadczeń
z umowy będzie stosował własne tabele kursowe, nie zamieścił ani w niej, ani
w regulaminie jakichkolwiek informacji na temat tego, w jaki sposób te tabele będzie
tworzył. Te niedostatki regulacji umownej świadczą o wprowadzeniu do niej
postanowień abuzywnych.
O zakresie obowiązku informacyjnego banku w stosunku do konsumenta
– kredytobiorcy, koniecznego do zrealizowania, gdy konsument chce skorzystać
z oferty kredytowej banku wiążącej się z ryzykiem walutowym, wypowiedział się
Trybunał Sprawiedliwości UE. W orzecznictwie przyjęto, że w celu zrealizowania
przez bank obowiązków informacyjnych co do ryzyka walutowego i kursowego, które
wiąże się dla konsumenta z zawarciem umów kredytowych indeksowanych do waluty
obcej (denominowanych w walucie obcej) nie jest wystarczające stwierdzenie
w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz
odebranie od niego oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu,
o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego
ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje
obowiązek ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany
z walutą obcą kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności
kredytowej do zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej
staranności w zakresie wyraźnego wyjaśnienia zagrożeń wiążących się z takim
produktem finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na
poinformowaniu klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny
i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną
znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo
ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od
pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Trybunału
Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 35; wyrok Sądu Najwyższego
z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, nr 2, poz. 7).
II CSKP 1053/23
13
To, że w stanie prawnym przed 26 sierpnia 2011 r. ustawodawca co do zasady
akceptował zawieranie umów kredytu, w których waluta obca pełniła funkcję
waloryzacyjną, znajduje potwierdzenie w art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr. bank.,
mających – w związku z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy
- Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165 poz. 984)
– zastosowanie także do umów zawartych przed jej wejściem w życie w odniesieniu
do niespłaconej jeszcze części kredytu. Możliwość skorzystania z mechanizmu
rozliczeń określonego w art. 75b pr. bank. nie pozbawia powodów uprawnienia do
zażądania skontrolowania z odwołaniem się do kryteriów ustalonych w art. 3851 § 1
albo art. 58 k.c. postanowień umowy, którą zawarli z pozwanym. Nowelizacja prawa
bankowego z 29 lipca 2011 r. przyznała bowiem kredytobiorcom jedynie dodatkowe
uprawnienie do spłacania rat kredytu indeksowanego lub denominowanego do
waluty obcej bezpośrednio w tej walucie, co nie znaczy, że nałożyła na nich
obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo że wyłączyła możliwość zgłoszenia
roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych
umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami.
Sporne postanowienia umowne podlegają ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c.
i art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13. Pojęciu rażącego naruszenia interesów konsumenta
użytego w regulacji krajowej odpowiada klauzula znaczącej nierównowagi
wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta jako
wyniku (skutku) zastosowania warunku umownego. Taka sytuacji zachodzi w razie
nałożenia na kredytobiorcę nieograniczonego ryzyka kursowego (wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r., C-776/19). Znacząca
nierównowaga może wynikać już z samego faktu wystarczająco poważnego
naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako strona danej umowy, znajduje
się na mocy właściwych przepisów krajowych, czy to w postaci ograniczenia treści
praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami przysługują mu na podstawie tej
umowy, czy przeszkody w ich wykonywaniu, czy też nałożenia na niego
dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują przepisy krajowe (wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r., C-621/17).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu
w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek
II CSKP 1053/23
14
z art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono,
iż wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem
nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie
mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku,
związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych
warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne
i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.
Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty
udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę
obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają
charakter niedozwolonych postanowień umownych.
Sąd Najwyższy wyjaśnił (zob. np. wyroki z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14,
OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 7 listopada
2019 r., IV CSK 13/19; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r.,
V CSKP 49/21), że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady
przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,
jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować
kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych,
kształtują bowiem prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi
obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami
i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu
wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od
swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili
jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych
spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie
postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są
nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób
obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają
równorzędność stron. Skonstruowane w ten sposób, w ślad za wzorcem stosowanym
przez bank, uregulowania umowne są niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy
swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób
II CSKP 1053/23
15
ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu
ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja
niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji
umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw
i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą
częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że
nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców
z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części
będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej
nieuczciwych warunków (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 27 lipca 2021 r.,
V CSKP 49/21; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22).
W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH S.A., Trybunał
Sprawiedliwości UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy dokonywać w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd
krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między
przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest
realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile
element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem
indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Przepisy te stoją na
przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku
umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie
sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty.
Wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień
umownych rodzi zatem konieczność dokonania oceny, czy umowa w pozostałym
zakresie jest możliwa do utrzymania. Sądy meriti rozważyły tę kwestię i uznały, że
obowiązywanie umowy po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków jest niemożliwe.
Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu
waloryzowanego kursem waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki
oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym
przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i
II CSKP 1053/23
16
charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.
Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o
charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za
opowiedzeniem się o jej nieważności (wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18).
W judykaturze Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule
kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają
główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20;
z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Pogląd ten
uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE, w orzecznictwie którego
podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego
przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te,
które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego
względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,
Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54;
z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,
Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są też postanowienia odnoszące się do
ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy
jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy
– konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem
zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16,
Andriciuc i in., pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring,
pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r.,
C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on
świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność
z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada
prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Powodowie
II CSKP 1053/23
17
takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty podnoszone
w toku procesu.
Usunięcie z umowy klauzuli ryzyka walutowego i klauzul przeliczeniowych
doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów
walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest
bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu
nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej
ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta
umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich
usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy
(zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52;
z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18,
pkt 44 i 45).
W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów – zasada prawna
– z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) Sąd Najwyższy wyjaśnił,
z odwołaniem się do adekwatnego orzecznictwa, że zastąpienie klauzul
niedozwolonych rozwiązaniami przewidzianymi w innych przepisach wchodzi
w rachubę tylko wtedy, gdy: 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może
obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego,
a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie
rozstrzygającego znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na
„szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących lub
możliwych do przewidzenia w czasie sporu, z uwzględnieniem rzeczywistych
i bieżących interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny
decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie” w tym sensie,
że jeżeli sąd poinformował konsumenta w sposób obiektywny i wyczerpujący
o skutkach prawnych oraz szczególnie szkodliwych skutkach ekonomicznych, jakie
może mieć dla niego unieważnienie umowy, sąd ten nie może, po uwzględnieniu jego
woli stwierdzenia nieważności umowy, sprzeciwić się zrzeczeniu się przez niego
II CSKP 1053/23
18
ochrony przyznanej im przez dyrektywę 93/13, a z drugiej strony sąd nie może
chronić konsumenta przed upadkiem umowy, jeżeli ocenia, że nie naraża on go na
„szczególnie niekorzystne konsekwencje”, choćby konsument domagał się tej
ochrony; 3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy
strony danej umowy wyrażą na to zgodę”, który mógłby zastąpić wyłączone
niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy (z korzyścią
dla konsumenta); jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało
obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia
stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym
stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu
przyjętym już po zawarciu umowy”.
Oceniana w niniejszej sprawie umowa bez dotkniętych abuzywnością tzw.
klauzul przeliczeniowych do waluty obcej nie może nadal obowiązywać. Jest tak
dlatego, że ich wyeliminowanie prowadzi także do upadku klauzuli ryzyka
walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu waloryzowanego kursem
waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR,
co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją
uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,
choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Bez
postanowień określających sposób wyznaczenia kursu miarodajnego do przeliczenia
złotówki na franki szwajcarskie i na odwrót (bez uzupełnienia związanej z tym luki),
klauzule przewidujące indeksację (ucieleśniające też ryzyko walutowe), w ogóle nie
mogą wywrzeć skutku (np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18 i z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to z kolei, że po
wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym
przez strony nie jest możliwe (np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22,
z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r.,
II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 31 stycznia 2023 r.,
II CSKP 941/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 10 marca 2023 r.,
II CSKP 1017/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, z 25 maja 2023 r.,
II CSKP 1053/23
19
II CSKP 1311/22, z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, z 25 lipca 2023 r.,
II CSKP 1487/22, z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z 8 listopada 2023 r.,
II CSKP 1530/22, z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23,
z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, i II CSKP 1753/22, z 19 stycznia 2024 r.,
II CSKP 874/22, z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, z 6 września 2024 r.,
II CSKP 1644/22). Skoro powód konsekwentnie opowiada się za upadkiem umowy,
to Sądy meriti nie mogły przyjąć, że naraża go to na „szczególnie niekorzystne
konsekwencje”. Z tych względów uzupełnienie luk w umowie nie było możliwe.
Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na
niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez
sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r.,
II CSKP 395/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r.,
II CSKP 809/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, z 19 stycznia 2024 r.,
II CSKP 874/22), do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących, iż skutki
wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki
wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią
przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony
umowy wyrażą na to zgodę (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE
z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji,
z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12 stycznia
2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B. i in., pkt 56),
wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego
(por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22,
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,
z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22.
W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał
Sprawiedliwości UE stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować
w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził
nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą
a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego
warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka
wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.
II CSKP 1053/23
20
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co do
kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.,
§ 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.
Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.
Władysław Pawlak Paweł Grzegorczyk Marta Romańska
[dr]
[r.g.]
