II CSKP 1047/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
7 sierpnia 2025 r.
SSN Ewa Stefańska (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jacek Grela
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 7 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z 19 maja 2022 r., III Ca 1297/21,
w sprawie z powództwa Ł.P. i J.P.
przeciwko Bank w W.
o zapłatę,
1) oddala skargę kasacyjną;
2) zasądza od pozwanego na rzecz powodów po 1350
(tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym,
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
Jacek Grela
(M.T.)
Ewa Stefańska
Marcin Łochowski
II CSKP 1047/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 13 kwietnia 2021 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi
w sprawie z powództwa Ł.P. i J.P. przeciwko Bank w W. o zapłatę, zasądził od
pozwanego na rzecz powodów kwotę 53 751,73 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od 21 maja 2020 r. do dnia zapłaty (pkt I); oddalił powództwo w pozostałej
części (pkt II) i orzekł o kosztach postępowania (pkt III).
Sąd Rejonowy wskazał, że powództwo jako zasadne podlegało uwzględnieniu
w przeważającej części. Podstawą rozstrzygnięcia było przyjęcie, że umowa kredytu
jest nieważna. Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nieważność
umowy jest konsekwencją wyeliminowania z umowy mających charakter
niedozwolonych postanowień umownych (art. 3851 k.c.).
Sąd pierwszej instancji ustalił, że zawarta przez strony umowa kredytu
hipotecznego stanowiła umowę kredytu indeksowanego, który opierał
się na przeliczeniu kwoty udzielanego kredytu w PLN na walutę obcą w celu ustalenia
wysokości świadczeń kredytobiorcy. Według Sądu, zastosowanie konstrukcji
przeliczeń między walutą krajową i walutami zagranicznymi w celu ustalenia
wysokości świadczeń, do których obowiązany jest kredytobiorca w ramach realizacji
obowiązku zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu i zapłaty odsetek, nie narusza
istoty umowy kredytu. Umowa określała zasady spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4
ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe – dalej: „pr.bank.”), wprowadzając
modyfikację w zakresie ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi. Jednak wysokość
świadczenia banku została określona wprost, gdyż umowa zawierała określenie
kwoty kredytu wyrażone liczbowo i w złotych polskich.
Sąd Rejonowy podkreślił, że postanowień dotyczących indeksacji nie można
uznać za klauzulę waloryzacyjną w rozumieniu art. 3581 § 2 k.c. Skutki przeliczenia
kwoty kredytu na walutę obcą bezpośrednio oddziałują na określenie wysokości
głównych świadczeń kredytobiorcy, zarówno zwrotu wykorzystanego kapitału,
jak i zapłaty odsetek. Zabieg taki mieści się więc w granicach swobody umów.
Zdaniem Sądu Rejonowego, sama indeksacja nie świadczy o nieważności umowy.
II CSKP 1047/23
3
Zastosowanie klauzuli indeksacyjnej w umowie kredytu nie przesądza o tym,
aby umowa mogła zostać uznana za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego.
Sąd pierwszej instancji poddał analizie postanowienia zawarte
w § 7 ust. 4 umowy, a także w § 9 ust. 2, § 13 ust. 1 i § 21 § 3 Regulaminu, odwołujące
się do sposobu ustalania wysokości kwoty podlegającej zwrotowi, a w konsekwencji
i wysokości odsetek – a więc głównych świadczeń kredytobiorcy. Ustalenie
ich wysokości wiązało się bowiem z koniecznością odwołania się do kursów walut
ustalanych przez bank w tabeli kursów, przy czym w umowie ani w Regulaminie
nie wskazano prawidłowo zasad ustalania tych kursów.
Sąd Rejonowy podkreślił, że analizowane postanowienia umowy i Regulaminu
nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości świadczenia banku,
jak też świadczeń kredytobiorców, w sposób możliwy do ustalenia bez decyzji banku.
Brak było bowiem wskazania, na podstawie jakich kryteriów bank ustala kurs
wymiany waluty obcej zarówno w momencie uruchomienia kredytu, jak i spłaty
poszczególnych rat. Prowadziło to do wniosku, że postanowienie umowne
określające główne świadczenie stron w postaci obowiązku zwrotu kredytu
i uiszczenia odsetek, nie było jednoznacznie określone w rozumieniu
art. 3851 § 1 k.c. Powyższa konstatacja otwiera drogę do kontroli abuzywności
powołanej klauzuli indeksacyjnej stosownie do art. 3851 § 1 k.c.
W ocenie Sądu Rejonowego, opisany mechanizm ustalania przez bank
kursów waluty jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco
narusza interesy konsumenta. Natomiast klauzula, która nie zawiera jednoznacznej
treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii
bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą
niedozwoloną.
Konsekwencją wspomnianej abuzywności postanowień umownych jest brak
związania nimi powodów, a co za tym idzie, konieczność pominięcia kursów walut
określanych w tabeli kursowej ustalanej jednostronnie przez bank. To zaś powoduje,
że w umowie powstaje luka, na skutek której zachodzi niemożność określenia
wysokości zobowiązania strony powodowej we frankach szwajcarskich
oraz określenia wysokości kwoty ich zadłużenia w walucie obcej. Dochodzi
II CSKP 1047/23
4
do niemożności określenia wysokości poszczególnych rat. Nie jest przy tym
dopuszczalne dokonywanie obliczeń od kwoty wyrażonej w złotych polskich,
albowiem prowadziłoby to do bezprawnego zignorowania klauzuli indeksacyjnej
stanowiącej przedmiotowo istotny element umowy.
Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że nie jest uprawniony
do dokonywania jakiejkolwiek modyfikacji umowy, do czego prowadziłoby przyjęcie
przez sąd kursu ocenionego jako obiektywny, czy też sprawiedliwy. W ocenie Sądu
Rejonowego nie zachodzi także możliwość uzupełnienia abuzywnych postanowień
umownych z odwołaniem się do zwyczaju czy zasad współżycia społecznego
(art. 56, 354 k.c.).
Sąd Rejonowy podkreślił, że eliminacja klauzul zawierających odwołanie
do sposobu ustalania wysokości zobowiązania kredytobiorców w oparciu o tabelę
kursową obejmuje wszystkie postanowienia umowy i Regulaminu, które się na nią
składają, a więc zawarte w § 7 ust. 4 umowy, jak również w § 9 ust. 2, § 13 ust. 7
i § 21 ust. 3 Regulaminu. Pozbawienie umowy postanowień dotyczących sposobu
przeliczania kredytu, zarówno przy jego wypłacie przez bank, jak i przy określaniu
wysokości rat należnych do spłaty przez kredytobiorcę powoduje, że umowa
jest niewykonalna.
Mając na względzie poczynione powyżej rozważania, Sąd Rejonowy
stwierdził, że powodom przysługiwało roszczenie o zwrot wszelkich kwot
zapłaconych bankowi w związku z wykonywaniem umowy kredytowej
(art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c.).
Wyrokiem z 19 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację
pozwanego.
Sąd Okręgowy wskazał, że cały mechanizm indeksacji i wiążących
się z nim konsekwencji został wprost inkorporowany z Regulaminu kredytu, czyli
wzorca umownego w rozumieniu art. 3851 § 3 zd. 2 w zw. z art. 384 § 1 k.c. W ocenie
tego Sądu, klauzula indeksacyjna nie została uzgodniona indywidualnie między
stronami umowy.
Sąd drugiej instancji stwierdził, że pozwanemu bankowi przysługiwało
uprawnienie do ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF. Podkreślił przy tym,
II CSKP 1047/23
5
że zakwestionowane postanowienie umowy nie jest abuzywne dlatego, iż niejasna
jest jego treść w zakresie, w jakim ustalenie kursu jest powierzone bankowi,
lecz dlatego, że nie określa jednoznacznych i weryfikowalnych zasad określenia tego
kursu. Regulamin i umowa nie wyjaśniają, w jaki sposób bank tworzy tabelę kursową.
W tej sytuacji kredytobiorcy narażeni są na niczym nieograniczoną arbitralność
decyzji banku i nie dysponują żadnymi narzędziami, które pozwoliłyby chociażby
na późniejszą weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez bank. Zdaniem
Sądu Okręgowego, dla dokonywanej oceny nie ma znaczenia to, w jaki sposób bank
rzeczywiście ustalał kurs w trakcie wykonywania umowy i jaka była relacja kursu
banku do kursu rynkowego. Są to okoliczności obojętne na gruncie art. 3852 k.c.,
jak również oceny możliwego naruszenia interesów konsumenta.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że postanowienia
umowne dotyczące indeksacji do franka szwajcarskiego stanowią o głównym
świadczeniu kredytobiorców, gdyż dotyczą elementów przedmiotowo istotnych
umowy kredytu. W ocenie Sądu odwoławczego, w niniejszej sprawie pozwany
nie wykazał faktów pozwalających na przyjęcie, że sporne postanowienia umowne
zostały przedstawione powodom w sposób dostatecznie jasny, umożliwiający
im podjęcie świadomej decyzji.
Zdaniem Sądu drugiej instancji, pozwany nieprawidłowo pouczył stronę
powodową o ryzyku kursowym. Chociaż nie ma sprecyzowanego, modelowego
wzorca informacji o ryzyku kredytowym, ocena prawidłowości poinformowania
kredytobiorców winna następować indywidualnie w każdej sytuacji,
z uwzględnieniem profesjonalnego charakteru prowadzonej przez bank działalności.
Sąd Okręgowy wskazał, że kredytodawca jako profesjonalista na rynku finansowym,
ma wiedzę i możliwości prognozowania ryzyka wahań kursów walut. Natomiast
konsument, nawet przy dołożeniu należytej staranności, nie jest w stanie długofalowo
określić ryzyka walutowego. Z tego względu bank, oferując klientom zaciągnięcie
kredytu w walucie obcej, winien poinformować rzetelnie konsumenta
o możliwości znacznych wahań kursów walut, zwłaszcza na niekorzyść konsumenta,
oraz przedstawić ryzyko związane z tymi wahaniami.
Sąd Okręgowy podkreślił, że umowa nie przedstawia w sposób przejrzysty
II CSKP 1047/23
6
konkretnych działań mechanizmu wymiany waluty obcej, ani nie precyzuje sposobu
ustalania kursu wymiany walut wskazanego w tabeli kursów banku. Powodowie
nie byli też w stanie samodzielnie oszacować wypływających dla nich z umowy
konsekwencji ekonomicznych, a nawet rzeczywistego rozmiaru zobowiązań
kredytowych. W ten sposób między stronami umowy została zakłócona równowaga
kontraktowa.
Konstrukcja indeksacyjna przyjęta w umowie została ukształtowana
z naruszeniem granic swobody umów oraz w sposób sprzeczny z zasadami
współżycia społecznego, co doprowadziło do nieważności umowy kredytowej.
Dokonana przez Sąd Rejonowy szczegółowa analiza możliwości dalszego
obowiązywania umowy na gruncie art. 58 § 3 k.c., została w całości podziela przez
Sąd Okręgowy.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu
Okręgowego w całości. Zarzucił naruszenie: art. 3851 § 1
w zw. z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”); art. 3851 § 1 i 2 k.c.; art. 69 ust. 3 pr.bank.
oraz art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13;
art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem
dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13; art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.
w zw. z art. 69 pr.bank. (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy
kredytu) oraz art. 58 § 3 k.c.; art. 496 i 497 k.c.; art. 316 § 1
w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. oraz art. 386 § 4 w zw. z 391 § 1 k.p.c.;
art 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.; art. 455 w zw. z art. 481 § 1 w zw. z art. 496
w zw. z art. 497 k.c. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości, jak również o uchylenie w części, tj. w zakresie pkt I i III wyroku
Sądu Rejonowego i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa
w zaskarżonej części, ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
II CSKP 1047/23
7
Chybiony okazał się zarzut dotyczący niepełnego odniesienia się przez
Sąd Okręgowy do zarzutów apelacji. Zarzut taki może być skuteczny w postępowaniu
kasacyjnym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia uniemożliwia miarodajną
kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku, a więc, co do zasady, wtedy,
gdy nie sposób prześledzić rozumowania sądu drugiej instancji. W ocenie Sądu
Najwyższego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera niezbędne elementy
wymagane przez art. 387 § 21 k.p.c., a jego kontrola kasacyjna jest możliwa.
Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem waluty obcej. Według
Sądu Okręgowego postanowienia dotyczące przeliczenia kwoty kredytu i spłat
na CHF są abuzywne, a bez nich umowa ta nie może funkcjonować, co prowadzi
do wniosku, że umowa nie wiąże powodów a spełniane w wykonaniu zobowiązania
wynikającego z umowy świadczenia są nienależne. Skarżący podważa
to stanowisko, formułując zarzuty, które już wielokrotnie były przedmiotem oceny
w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Chybiony jest zarzut skarżącego, że z perspektywy art. 3851 § 1 k.c. konieczna
jest rozłączna ocena klauzuli ryzyka walutowego (powiązania zawartej umowy
z walutą obcą) i klauzuli spreadu walutowego (a raczej klauzuli kursowej regulującej
sposób ustalania kursu wykorzystywanego do przeliczenia złotych na CHF w trakcie
wykonywania umowy), składających się łącznie na zawartą w umowie klauzulę
przeliczeniową.
Sąd Najwyższy wyjaśnił już w swoim orzecznictwie, że klauzula ryzyka
walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie
zobowiązań stron w celu ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula
spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu
przeliczeniowego i wynikającego z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe.
W konsekwencji klauzule te składające się na przyjęty w umowach kredytu
mechanizm przeliczeniowy są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie
jest zabiegiem sztucznym (zob. wyroki SN: z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20;
z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22;
z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22;
II CSKP 1047/23
8
z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 910/22;
z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22;
z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;
z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;
z 8 listopada 2023 r., II CSKP 2099/22).
Nie jest również trafny zarzut skargi kwestionujący sposób ujęcia przez
Sąd Okręgowy przesłanki „jednoznaczności” postanowienia umownego
w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej zostało już wyjaśnione, że wymóg, zgodnie z którym warunek umowny
musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako
nakazujący nie tylko, aby dany warunek był zrozumiały dla konsumenta
z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób
przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego
odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem
przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu,
tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe
kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne
(zob. wyrok z 30 kwietnia 2014 r., C‑26/13, Árpad Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai
przeciwko OTP Jelzalogbank Zrt., pkt 75; podobnie wyrok z 20 września 2017 r.,
C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt 45).
Klauzula przeliczeniowa zawarta w analizowanej umowie stron nie została
jednoznacznie sformułowana, skoro na jej podstawie bank mógł swobodnie
(dowolnie) ustalić wysokość oddanej do dyspozycji powodów kwoty kredytu w CHF,
a oni nie byli w stanie z góry oszacować kwoty, którą mieli obowiązek świadczyć,
skoro zasady przewalutowania określał jednostronnie bank (zob. m.in. wyroki SN:
z 4 listopada 2011 r., I CSK 46/11, OSNC-ZD 2013, nr A, poz. 4; z 15 lutego 2013 r.,
I CSK 313/12; z 10 lipca 2014 r., I CSK 531/13, OSNC-ZD 2015, nr D, poz. 53).
Inaczej rzecz ujmując, jednoznaczność postanowienia umownego
to w tym kontekście także możliwość ustalenia treści stosunku zobowiązaniowego
przez przeciętnego konsumenta. Nie chodzi więc jedynie o jednoznaczność
językową, ponieważ postanowienia jednoznaczne w tym sensie mogą nie pozwalać
II CSKP 1047/23
9
na określenie treści zobowiązań, a w szczególności rozmiaru przyszłego
świadczenia konsumenta.
Sąd Okręgowy trafnie uznał za niedozwolone klauzule przeliczeniowe
(indeksacyjne) w umowie stron, pozwalające pozwanemu bankowi na swobodne
ustalenie kursu walutowego, według którego następuje przeliczenie udzielonego
kredytu oraz uiszczanych przez powodów spłat. Stanowisko o niedozwolonym
charakterze postanowień, w których możliwość ustalania kursu (a zatem również
wysokości świadczeń) zależy od własnej decyzji jednej ze stron, jest już ugruntowane
w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki: z 26 maja 2022 r.,
II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48, i tam powołane orzecznictwo;
z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 334/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22).
Okoliczność, że swoboda banku w kształtowaniu kursu waluty obcej (CHF) nie była
ze względu na uwarunkowania rynkowe nieograniczona, nie zwalniała
go z obowiązku wskazania w umowie reguł ustalania kursu wymiany waluty obcej
stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu w taki sposób, aby kredytobiorca
miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić ten kurs.
Zamieszczone w umowie kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej
klauzule kursowe ucieleśniające także klauzule ryzyka walutowego określają główne
świadczenia stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. (zob. wyroki SN:
z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22;
z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, oraz wyroki
TSUE: z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 39, 50, 68;
z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48, 52, oraz z 10 czerwca 2021 r.,
C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt 56).
Konsekwencją uznania, że dane postanowienie umowne ma charakter
niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jest stwierdzenie bezskuteczności
niedozwolonego postanowienia, połączone z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c.
zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę SN
z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 87, oraz uchwałę
składu siedmiu sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56,
a także m.in. wyroki SN: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r.,
II CSKP 1047/23
10
IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 8 lutego 2023 r.,
II CSKP 978/22).
Zatem uznanie, że postanowienia odnoszące się do przeliczania kwoty
kredytu oraz uiszczanych spłat na walutę obcą są niedozwolonymi postanowieniami
umownymi oznacza, że zgodnie z art. 3851 § 1 zd. 1 k.c., nie wiążą one powodów.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy interpretować w ten sposób, że warunek umowny uznany za nieuczciwy
należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków
wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru
takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci „przywrócenia” sytuacji
prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku
[zob. wyrok z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, Francisco Gutiérrez
Naranjo i Ana María Palacios Martínez przeciwko Cajasur Banco i Banco Bilbao
Vizcaya Argentaria SA (BBVA), pkt 61-62].
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1. uchwały). W razie niemożliwości
ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego
lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie
(pkt 2. uchwały). Wymaga podkreślenia, że według art. 87 § 1 ustawy
z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała składu całej Izby, z chwilą
jej podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu
Najwyższego (zob. art. 87 i 88 ustawy o Sądzie Najwyższym).
W konsekwencji nieuzasadnione są zarzuty skargi odnoszące
się do możliwości wypełnienia luki w umowie przez odwołanie się do mechanizmu
ustalania kursu walutowego przewidzianego w art. 358 § 2 k.c., tj. przyjęcia
na potrzeby wyliczeń średniego kursu NBP, możliwości jej wykonywania w świetle
II CSKP 1047/23
11
art. 69 ust. 3 pr.bank., ewentualnie zastosowania art. 56 lub 65 k.c., a co za tym idzie
– utrzymania umowy.
Sąd Najwyższy odrzucił również możliwość odwołania się w celu określenia
oprocentowania kredytu utrzymanego jako złotowy do stawki referencyjnej LIBOR
(zob. wyrok z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, postanowienia SN:
z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22; z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4115/22).
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23 (OSNC 2025, nr 3, poz. 25), przesądzono, że prawo zatrzymania
(art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność
z wierzytelności drugiej strony. Ponadto w uchwale składu siedmiu sędziów
z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), Sąd Najwyższy
wyjaśnił, że razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego
na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje
prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Analogiczne stanowisko wyrażono w orzecznictwie unijnym. W wyroku
z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank (Délai de prescription des actions
en restitution), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał,
że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy
interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa
krajowego, zgodnie z którą, w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta
przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu
nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać
się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń
otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu
świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych
ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa
zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania
odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego
przedsiębiorcę do wykonania zobowiązania umownego po tym, jak przedsiębiorca
ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych jemu w wykonaniu
tej umowy.
II CSKP 1047/23
12
Natomiast w wyroku z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Bank M. (Conséquences
de l’annulation du contrat), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił,
że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób,
iż nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą
konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej
poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy
oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty,
pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy dyrektywa 93/13 i zasady
proporcjonalności. Skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę
93/13 byłaby jednak zagrożona, gdyby konsumenci ci, powołując się na prawa,
które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko nieotrzymania odsetek
za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone ze względu
na nieważność takiej umowy od momentu upływu terminu nałożonego
na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma
wezwanie do zwrotu tych kwot [wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Getin
Noble Bank (Délai de prescription des actions en restitution).
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę
kasacyjną, a stosownie do art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2
w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie obciążył skarżącego kosztami
postępowania kasacyjnego.
Jacek Grela
(M.T.)
[SOP]
Ewa Stefańska
Marcin Łochowski
