II CSKP 1037/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
16 grudnia 2025 r.
SSN Krzysztof Grzesiowski (przewodniczący)
SSN Maciej Kowalski (sprawozdawca)
SSN Marcin Łochowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 2 marca 2022 r., I ACa 1306/21,
w sprawie z powództwa M.K. i G.Z.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o ustalenie,
1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej punktu 2.
zaskarżonego wyroku;
2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;
3. zasądza od Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz M.K. i G.Z. po
2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
Maciej Kowalski
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
(a.z.)
II CSKP 1037/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok
Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 12 lipca 2021 r. w ten sposób, że ustalił
nieważność umowy kredytu hipotecznego z 28 marca 2008 r. zawartej między
powodami M.K. i G.Z. a pozwanym Bank spółką akcyjną w W. (pkt 1); oddalił apelację
powodów w pozostałym zakresie (pkt 2); zniósł wzajemnie między stronami koszty
postępowania apelacyjnego (pkt 3).
Z zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny ustaleń faktycznych Sądu
Okręgowego wynikało, że 28 marca 2008 r. powodowie zawarli z pozwanym umowę
kredytu hipotecznego, na mocy której udzielono im kredytu w wysokości
149 098,11 zł indeksowanego do CHF, z przeznaczeniem na zakup bliżej
określonego lokalu mieszkalnego. Umowa ta została zawarta na wzorcu
przygotowanym przez bank. Kredyt został wypłacony w złotych (PLN) przy
jednoczesnym przeliczeniu wypłaconej kwoty na CHF, według kursu zakupu tej
waluty obowiązującym w banku w dniu wypłaty środków. Spłata kredytu następowała
w PLN w ratach zgodnie z harmonogramem; wysokość raty w PLN wynikała
z przeliczenia kursu sprzedaży CHF obowiązującego w banku w dniu wpływu
środków na rachunek kredytu. Wraz z wnioskiem kredytowym powodowie złożyli na
druku przygotowanym przez bank oświadczenie, że dokonują wyboru kredytu
„nominowanego w walucie obcej”, mając pełną świadomość ryzyka związanego
z tym produktem, a w szczególności tego, że niekorzystna zmiana kursu waluty
spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu oraz wzrost całego zadłużenia.
Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że
wprowadzona do umowy klauzula indeksacyjna została uzgodniona indywidualnie.
Powodowie nie zostali również należycie poinformowani o ryzyku kursowym,
a pozwany bank stosował własną tabelę kursów walut, co uniemożliwiało im kontrolę
zastosowanego kursu CHF.
Sąd Apelacyjny, odmiennie niż Sąd pierwszej instancji, przyjął, że nie ma
podstaw do rozróżnienia klauzul indeksacyjnych i kursowych; stwierdził, że pod
kątem abuzywności należy ocenić cały mechanizm indeksacji zastosowany
II CSKP 1037/23
3
w umowie. Przyjął, że zawarte w umowie kredytu klauzule waloryzacyjne
kształtowały prawa i obowiązki powodów jako konsumentów w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały ich interesy oraz uznał je za niedozwolone
postanowienia umowne (art. 3851 § 1 k.c.). Postanowienia te wpływały w istotny
sposób na obowiązki kredytobiorców. Uwzględniając stanowisko powodów, którzy
świadomie zaakceptowali konsekwencje stwierdzenia nieważności umowy, Sąd
drugiej instancji, odmiennie niż Sąd Okręgowy, przyjął, że nie ma podstaw do
utrzymania umowy kredytu w mocy po usunięciu z niej klauzul abuzywnych.
Sąd drugiej instancji wskazał, że wobec skutecznego podniesienia przez
pozwanego zarzutu potrącenia dokonał stosownego rozliczenia między stronami, na
skutek czego nie było podstaw do uwzględnienia powództwa w zakresie dotyczącym
żądania zapłaty. W konsekwencji oddalił apelację powodów w tym zakresie.
Pozwany zaskarżył powyższy wyrok w całości a w skardze kasacyjnej zarzucił
naruszenie:
1) art. 3851 § 1, art. 3851 § 2 i art. 358 § 2 k.c. przez ich błędną wykładnię
polegającą na przyjęciu, że bezskuteczność pewnych postanowień umownych
powoduje, iż umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna zostać uznana za
nieważną i nie ma podstaw zastąpienia nieuczciwego warunku przepisem prawa
krajowego o charakterze dyspozytywnym, jakim jest art. 358 § 2 k.c.;
2) art. 3851 § 1 i art. 3851 § 2 k.c. przez ich błędną wykładnię polegającą na
pominięciu, że celem dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) nie
jest unieważnianie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz
zastąpienie formalnej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy
równowagą rzeczywistą.
Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjna powodowie wnieśli m.in. o oddalenie
skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym
kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
II CSKP 1037/23
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zakresu zaskarżenia wyroku Sądu
Apelacyjnego wskazanego w skardze kasacyjnej stwierdzić należy, że
w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jedną z przesłanek
dopuszczalności środka zaskarżenia (środka prawnego) jest interes prawny
w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia
orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza
interesy skarżącego (zob. m.in.: uchwałę składu siedmiu sędziów SN
z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108, i postanowienia SN:
z 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14; z 25 maja 2023 r., I CSK 528/23).
Pozwany nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku Sądu
Apelacyjnego w części, w jakiej Sąd ten oddalił apelację powodów i tym samym nie
zasądził dochodzonej w pozwie kwoty (pkt 2). W tym zakresie orzeczenie jest
korzystne skarżącego. W konsekwencji na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. należało
odrzucić skargę kasacyjną pozwanego w części dotyczącej pkt 2 wyroku Sądu
Apelacyjnego jako niedopuszczalną (zob. wyrok SN z dnia 2 lipca 2015 r.,
V CSK 421/14).
W pozostałej części skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
Problematyka przedstawiona w zarzutach skargi była wielokrotnie
i wszechstronnie rozważana w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego
w kontekście zbliżonych stanów faktycznych, a skarżący nie przedstawił argumentów,
które uzasadniałyby odejście od wypracowanych w judykaturze rozwiązań.
Bezzasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnych wynika
w szczególności z uchwały składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w której przyjęto
m.in., że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że w razie niemożliwości ustalenia
II CSKP 1037/23
5
wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub
denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Na podstawie
art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc
zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie.
Powyższa uchwała potwierdziła wcześniejsze orzecznictwo Sądu
Najwyższego, w którym przyjęto, że nie ma możliwości wypełnienia luki w umowie,
powstałej na skutek usunięcia z niej klauzuli przeliczeniowej (art. 3851 § 1 k.c.), przez
odwołanie się do mechanizmu ustalania kursu walutowego przewidzianego
w art. 358 § 2 k.c., tj. przyjęcia na potrzeby wyliczeń średniego kursu NBP. Sąd
Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, wyjaśnił, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień
niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut
stosowanego przez Narodowy Bank Polski. Możliwość takiej zmiany umowy przez
sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż
przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej
umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej
odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów
o niedozwolonych postanowieniach umownych. Obecnie nie budzi już także
wątpliwości, że stwierdzenie nieważności umowy kredytowej mieści się w zakresie
sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez
przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych (zob. wyroki SN:
z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 52;
z 27 czerwca 2024 r., II CSKP 514/23, i wskazywane tam orzecznictwo TSUE).
Ponadto podnieść należy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
analizując dopuszczalność dokonywania wykładni umowy na podstawie art. 65 k.c.
w celu utrzymania jej w mocy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, wyjaśnił, że
art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na
przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku
umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej
dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego
charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron (zob. wyrok
z 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P. i B.P. przeciwko „A.” S.A.). Koresponduje
II CSKP 1037/23
6
z powyższym stanowisko Sądu Najwyższego, że nie można dokonać wykładni
umowy kredytu na podstawie art. 65 § 2 k.c., już po usunięciu z niej postanowień
abuzywnych. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy w mocy nieadekwatne jest
odwoływanie się do hipotetycznej woli stron, groziłoby to bowiem ryzykiem dalszego
pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona, która narzuciła
niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby umowy z jego
pominięciem (zob. wyrok SN z 20 czerwca 2024 r., II CSKP 637/23).
Z tych przyczyn, na podstawie art. 3986 § 2 i 3, 39814 i 98 § 1 i 3 w zw.
z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy
uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. Suma zwrotu kosztów została
rozdzielona na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu
Najwyższego z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).
Maciej Kowalski
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
(a.z.)
[SOP]
