II AKa 42/25

Przewodniczący

Janusz Sulima (spr.)

Sędziowie

Grzegorz Skrodzki

Tomasz Uściłko

Protokolant

Marek Bychowski

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 42/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

2

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 grudnia 2024 roku, sygn. akt II Ko 287/24

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1

a)  obraza przepisów postępowania polegająca na:

b)  art. 553a k.p.k. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zawarta w nim dyspozycja odnosi się również do kwestii zadośćuczynienia, podczas gdy z jego literalnej kwestii wynika, że dotyczy on tylko odszkodowania, a które nie było objęte wnioskiem złożonym w sprawie,

c)  art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie wnioskodawczyni A. W. i świadka W. S. (1) na skutek błędnego uznania, że zmierzają one w sposób oczywisty do przedłużenia postępowania, gdy tymczasem: [i] wezwanie ww. osób na termin rozprawy w dniu 16 grudnia 2024 r. wyklucza uznanie tego dowodu jako zmierzającego do przedłużenia postępowania w sposób oczywisty, [ii] konstatacja ta podyktowana była w rzeczywistości trudnościami ze zorganizowaniem osobistego stawiennictwa ww. osób na termin rozprawy w dniu 16 grudnia 2024 r. m.in. z powodu odległości między miejscem ich zamieszkania i świadczenia pracy (przy uwzględnieniu okresu przedświątecznego) a siedzibą Sądu, przy jednoczesnej odmowie przeprowadzenia tych dowodów w formie wideokonferencji lub przez Sąd Rejonowy w. T. w formie pomocy prawnej, a co nie stanowi okoliczności, do której nawiązuje art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k., [iii] okoliczności, które miały potwierdzić powyższe źródła dowodowe jawią się jako istotne dla rozważań w przedmiocie zadośćuczynienia, zaś dowody z dokumentów, którymi dysponował Sąd I Instancji nie są miarodajne dla czynienia ustaleń w zakresie sytuacji osobistej, odczuć i przeżyć wnioskodawczyni w związku ze stosowaniem wobec niej tymczasowego aresztowania, a w konsekwencji krzywdy jakiej doznała na skutek niewątpliwie niesłusznego osadzenia;

d)  art. 404 §1 k.p.k. w zw. z art. 401 §1 i §2 k.p.k. poprzez brak odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 16 grudnia 2024 r., ewentualnie brak zarządzenia przerwy w rozprawie (gdyby termin wskazany w art. 401 §2 k.p.k. okazał się wystarczający) celem sprowadzenia dowodu na rozprawę (ponownie wezwanie świadka oraz wnioskodawczyni) lub zorganizowania przesłuchania ww. osób w formie widedeokonferencji lub przez Sąd Rejonowy w. T. w trybie pomocy prawnej, gdy jawiło się to jako konieczne i uzasadnione, chociażby przez wzgląd na przedmiot niniejszego postępowania oraz okoliczności jakie miały wykazać ww. dowody,

e)  art. 366 § 1 k.p.k. poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy z uwagi na m in. oddalenie wniosków dowodowych wnioskodawczy oraz brak odroczenia rozprawy lub zarządzenia przerwy w rozprawie, celem umożliwienia wnioskodawczyni przedstawienia swojej argumentacji oraz dowodów świadczących o niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania oraz o poniesionej przez nią krzywdzie, przy czym okoliczności tych nie sposób odtworzyć lub ustalić w oparciu o dowody z dokumentów, którymi dysponował Sąd I Instancji, a co świadczy co najmniej o przedwczesności wydanego rozstrzygnięcia, jeśli nie o jego wadliwości;

f)  art. 552 § 1 w zw. z § 4 k.p.k. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że ocena czy tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne winna bazować wyłącznie na zgodności z przepisami rozdziału 28 k.p.k. decyzji procesowej o tymczasowym aresztowaniu, gdy tymczasem zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i judykatury, w tym Sądu Najwyższego: [i] ocena niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania winna być dokonana ex nunc oraz ex tunc, [ii] o niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania można mówić również, gdy wymierzono karę inną niż bezwzględne pozbawienie wolności, np. karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, [iii] żądanie zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie jest uzasadnione per se nawet w przypadku zaliczenia okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet kary grzywny, albowiem ww. zaliczenie nie wyklucza niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania, [iv] Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, stąd dominujące znaczenie winien mieć kształt ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie,

2.  błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętego za jego podstawę, polegającego na uznaniu, że stosowanie wobec wnioskodawczy ni tymczasowego aresztowania nie było niewątpliwie niesłuszne, podczas gdy całość okoliczności sprawy, w tym fakty, które miały wykazać osobowe źródła dowodowe, przez pryzmat prawidłowej wykładni art. 553a k.p.k. oraz art. 552 § 1 i § 4 k.p.k. świadczą o tym, że zostały spełnione wszystkie przesłanki, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Faktem jest, że Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołał się na przepis art. 553a k.p.k. Tymczasem przepis ten w niniejszej sprawie w ogóle nie mógł być zastosowany. Przepis ten odnosi się bowiem do sytuacji, w której po wystąpieniu z wnioskiem o odszkodowanie, a przed jego rozpoznaniem, a więc w toku postępowania, nastąpiło zaliczenie oskarżonemu okresu niesłusznego stosowania kar, środków zabezpieczających, tymczasowego aresztowania albo zatrzymania, których dotyczy wniosek o odszkodowanie, na poczet kar oraz innych środków orzeczonych w innym postępowaniu. Użyty w tym przepisie termin „inne postępowanie” należy jednoznacznie rozumieć jako postępowanie w innej sprawie, a więc dotyczące innego przestępstwa, niż to, w związku z którym stosowane było tymczasowe aresztowanie. Okres tymczasowego aresztowania A. W. został zaś zaliczony na poczet grzywny orzeczonej wobec wnioskodawczyni w sprawie, w której ten środek zapobiegawczy był stosowany.

Powołanie się przez Sąd pierwszej instancji na przepis art. 553a k.p.k. nie miało jednakże wpływu na treść zaskarżonego wyroku. Sąd ten bowiem jednocześnie uznał, że tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni nie było oczywiście niesłuszne i ten fakt stanowił główną podstawę zaskarżonego wyroku.

Sąd Okręgowy słusznie natomiast oddalił wnioski dowodowe o przesłuchanie wnioskodawczyni A. W. i świadka W. S. (2). Przesłuchiwanie tych świadków na okoliczność doznanych przez wnioskodawczynię cierpień fizycznych i psychicznych w trakcie tymczasowego aresztowania było całkowicie bezprzedmiotowe wobec uznania, że to tymczasowe aresztowanie wcale nie było niewątpliwie niesłuszne. To zaś, czy tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni było niewątpliwie niesłuszne mogło być ocenione na podstawie dokumentów z akt sprawy Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV K 76/18.

Skoro zaś Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił te wnioski dowodowe, to tym samym nie było jakimkolwiek uchybieniem nieodroczenie rozprawy w dniu 16 grudnia 2024 roku w celu przesłuchania tych osób.

Nadmienić należy, że wniosek o przesłuchanie tych osób został złożony przez obrońcę w apelacji. Wnioski te jednakże nie podlegały rozpoznaniu stosownie do treści art. 368 §2 k.p.k. Przepis ten znajduje również zastosowanie, gdy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji wniosek dowodowy został oddalony i następnie został ponownie zgłoszony przed sądem drugiej instancji (por. Dariusz Świecki (red). Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Lex/el. 2025).

Skoro też te wnioski dowodowe zostały słusznie oddalone, to bez znacznia pozostaje to, że pełnomocnik wnosił o przesłuchanie tych osób w trybie videokonferencji oraz że Sąd Okręgowy w Olsztynie nie uwzględnił tego wniosku. Dowodem nie może też być orzeczenie innego sądu na okoliczność interpretacji przepisów. Sąd rozpoznający sprawę może korzystać z różnych judykatów wydawanych w podobnych sprawach, przy czym nie jest związany z dokonaną w nich wykładnią, z uwagi na przepis art. 8 §1 k.p.k.

Nie można też zgodzić się z obrońcą, że zaskarżony wyrok zapadł z obrazą art. 366 §1 k.p.k. Sąd pierwszej instancji dysponował wystarczającym materiałem dowodowym, aby dojść do przekonania, że tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni nie było niewątpliwie niesłuszne. Niekwestionowanym faktem jest, że oskarżona została skazana za przestępstwo, w związku z którym została tymczasowo aresztowana. Oceny, czy to tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne, należało dokonać poprzez pryzmat wydanych wobec niej orzeczeń w sprawie Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV K 76/18.

Nie sposób też podzielić zarzutu skarżącego w zakresie obrazy art. 552 §4 k.p.k. Nie może zasługiwać na aprobatę pogląd, że w przypadku, gdy oskarżonemu przypisano winę, ale nie orzeczono bezwzględnej kary pozbawienia wolności, automatycznie należy uznawać, że tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne.

Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1999 r. (I KZP 27/99, OSNKW 1999/11-12/72) wynika, że „(...) niewątpliwie niesłusznym, w rozumieniu art. 552 § 4 k.p.k., jest takie tymczasowe aresztowanie, które było stosowane z obrazą przepisów rozdziału 28 k.p.k. oraz tymczasowe aresztowanie oskarżonego (podejrzanego) powodujące dolegliwość, której nie powinien doznać, w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, a także, w szczególności, prawomocnego rozstrzygnięcia. (…)”, zaś w dalszej części tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że: „(...) Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą tylko za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie. Z tej bowiem normy wynika logicznie, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za każde niesłuszne tymczasowe aresztowanie, a jedynie za takie, które ponadto jest niewątpliwie niesłuszne (...)”. Z analizy zebranych w tym postępowaniu dokumentów wynika, że zastosowany w przedmiotowej sprawie środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, nie był nawet niesłuszny, a tym bardziej nie stwierdzono wysokiego stopnia owej niesłuszności, to jest że było ono „niewątpliwie niesłuszne”, a tylko takie rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa.

Tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni trwało zaledwie nieco ponad miesiąc. Przyczyną jego zastosowania była między innymi obawa matactwa, a także możliwość wymierzenia wobec niej surowej kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 165 §1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 §1 k.k. Wprawdzie nie zarzucono jej zbrodni, ale za to występek o znacznej szkodliwości społecznej. Nie sposób uznać, że zachodziła wówczas jakakolwiek ujemna przesłanka stosowania tymczasowego aresztowania. Biorąc pod uwagę ciężar gatunkowy postawionego zarzutu i przyjętą przez nią postawę procesową nie można było wówczas przewidywać, że w przypadku uznania jej winy za udowodnioną zostanie wymierzona wobec niej kara o charakterze wolnościowym. Kiedy tylko wnioskodawczyni zdecydowała się na złożenie wyjaśnień, w których przyznała się do winy i dokładnie opisała role innych osób w popełnieniu przestępstwa, prokurator zamienił stosowane wobec niej tymczasowe aresztowanie na wolnościowe środki zapobiegawcze. Odpadła wówczas niewątpliwie obawa matactwa, a przyznanie się do winy i złożenie szczerych wyjaśnień mogło wpłynąć z korzyścią dla podejrzanej na wymiar kary. Za tym, że w trakcie stosowania tymczasowego aresztowania nie można było przewidywać, że zostanie wobec niej wymierzona kara o charakterze wolnościowym świadczy też to, że w pierwsze instancji została wymierzona wobec niej kara bezwzględnego pozbawienia wolności. Sąd odwoławczy warunkowo zawiesił wykonanie wobec niej orzeczonej kary pozbawienia wolności po zleceniu wywiadu środowiskowego i na podstawie jego wyników.

W każdym razie stosowanie tymczasowego aresztowanie wobec wnioskodawczyni nie było sprzeczne z uregulowaniami zawartymi w rozdziale 28 Kodeksu postępowania karnego. Stosowanie tego środka zapobiegawczego było nie tylko zasadne, ale i konieczne dla prawidłowego toku postępowania karnego. Nie sposób pominąć przy tym fakt, że sama wnioskodawczyni nie zakwestionowała zastosowania wobec niej tego środka. Nie złożyła bowiem zażalenie do sądu wyższej instancji.

Nie sposób też pominąć, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że cały okres tymczasowego aresztowania wnioskodawczyni został zaliczony na podstawie art. 63 §1 k.k. na poczet orzeczonej wobec niej kary grzywny. Słusznie jednocześnie sąd ten uznał, że sąd odwoławczy rozstrzygając co do kary z pewnością miał na względzie sytuację procesową wnioskodawczyni, a w szczególności, że przez okres ponad jednego miesiąca była tymczasowo aresztowana. Skoro orzekł karę grzywny w wymiarze niejako przekraczającym okres tymczasowego aresztowania, to tym samym uznał, że dolegliwość wynikająca ze stosowania tego środka zapobiegawczego nie była wystarczająca dla osiągnięcia celów kary.

Nie można zatem żadną miarą uznać, że tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni było niesłuszne, a co dopiero niewątpliwie niesłuszne. Przyznanie wnioskodawczyni zadośćuczynienia za jej tymczasowe aresztowanie, kiedy jego stosowanie było zasadne i konieczne oraz w sytuacji, gdy nie było wątpliwości co do jej winy w popełnieniu groźnego przestępstwa, za które finalnie została prawomocnie skazana oraz gdy tymczasowe aresztowanie zostało całkowicie zrekompensowane przez jego zaliczenie na poczet grzywny na podstawie art. 63 §1 k.k., kłóciłoby się z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Orzeczenie zasądzające na jej rzecz jakiegokolwiek zadośćuczynienia w tych wszystkich okolicznościach byłoby zupełnie niezrozumiałe dla społeczeństwa, byłoby rażąco sprzeczne z fundamentalnymi zasadami współżycia społecznego.

Wniosek

O zmianę wyroku w zaskarżonej części i uwzględnienie wniosku z dnia 5 lipca 2024 r, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji celem prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Niezasadność zarzutów apelacyjnych determinowała nieuwzględnienie wniosków apelacyjnych.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Utrzymano w mocy w całości zaskarżony wyrok.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Powody utrzymania wyroku w całości w mocy zostały wyjaśnione w części uzasadnienia odnoszącego się do zarzutów apelacyjnych.

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II.

Rozstrzygnięcie o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze opiera się na przepisie art. 554 §4 k.p.k.

7.  PODPIS