I ZO 70/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Siwek
Dnia 20 maja 2026 r.
w sprawie obwinionego sędziego Sądu Rejonowego w […] X. Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 20 maja 2026 r.
wniosku SSN Jacka Widły o jego wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy o
sygn. akt I ZB 49/25
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Przed Sądem Najwyższym – Izbą Odpowiedzialności Zawodowej zawisła
sprawa zainicjowana wnioskiem o stwierdzenie spełniania wymogów niezawisłości i
bezstronności przez SSN Marka Dobrowolskiego (sygn. akt I ZB 49/25). Do jej
rozpoznania został wyznaczony skład Sądu z udziałem m.in. SSN Jacka Widły.
SSN Jacek Widło w piśmie z dnia 15 maja 2025 r. zatytułowanym „Wniosek i
Oświadczenie” zwrócił się o jego wyłączenie od udziału w powołanej wyżej sprawie.
Wskazał, że wniosek będący przedmiotem rozpoznania w sprawie o sygn. akt I ZB
49/25 zawiera zarzut niewłaściwej obsady sądu, w składzie którego bierze udział
sędzia powołany na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej
nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. Podniesione we wniosku okoliczności, w zakresie
wyłącznie trybu powołania, w analogiczny sposób dotyczą jego osoby jako
I ZO 70/25
2
sędziego. Oznacza to, że w odbiorze obiektywnym, a także subiektywnym
składającego wniosek, mogą powstać wątpliwości co do jego bezstronności
bowiem orzekałby jako „sędzia we własnej sprawie”.
Po drugie SSN Jacek Widło stwierdził, że sposób jego powołania do Izby
Kontroli Nadzwyczajnej SN powoduje, że sąd w składzie z jego udziałem, nie może
być uznany za sąd ustanowiony na podstawie ustawy w rozumieniu art. 19 ust 1
akapit drugi TUE w zw. z art. 47 Karty praw podstawowych (wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 grudnia 2003 r., C-718/21).
Po trzecie SSN Jacek Widło oświadczył, że z SSN Markiem Dobrowolskim
od wielu lat łączy go relacja koleżeńska, pracuje z nim na tym samym Wydziale
Prawa […]. W tej sytuacji rozpoznanie sprawy dotyczącej SSN Marka
Dobrowolskiego mogłoby zostać odebrane jako naruszające standardy
bezstronności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie sędziego od udziału w sprawie
następuje na jego żądanie, z urzędu, lub na wniosek strony.
W myśl § 2 tego artykułu, jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna
wyłączająca go z mocy art. 40 k.p.k., wyłącza się, składając oświadczenie na
piśmie do akt. Aby jednak „samowyłączenie” mogło dojść do skutku, jego
przesłanka musi zostać zrealizowana, tzn. okoliczności stanowiące podstawę tego
wyłączenia muszą realnie zaistnieć. Samo formalne powołanie się na okoliczność
wskazaną w art. 40 k.p.k. nie oznacza, że nastąpi skutek w postaci wyłączenia
sędziego, konieczne do tego jest zmaterializowanie się okoliczności to wyłączenie
uzasadniających.
Pierwsza z okoliczności powołanych przez SSN Jacka Widłę w piśmie
zatytułowanym „Wniosek i Oświadczenie” jest związana z przedmiotem
postępowania w sprawie o sygn. akt I ZB 49/25, w którym badana jest kwestia
spełniania przez innego sędziego wymogów bezstronności i niezawisłości w
związku z powołaniem na stanowisko sędziowskie na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej nowelą z dnia 8 grudnia 2017 r. SSN Jacek Widło
podnosi, że on również został powołany na stanowisko sędziowskie w analogicznej
I ZO 70/25
3
procedurze, przez co uczestnicząc w rozstrzygnięciu tego wniosku, byłby „sędzią w
swojej sprawie”. Jakkolwiek nie zostało to przez sędziego sformułowane expressis
verbis, nawiązuje on do podstawy wyłączenia wskazanej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.,
zgodnie z którym sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli
sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Wykładnia językowa określenia
„bezpośrednio” wskazuje, że chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z osobą
sędziego, a więc taka sprawa, rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście
zainteresowany. Zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się powołany przepis,
oznacza zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma
ogniw pośrednich. Rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku o przeprowadzenie tzw.
testu niezawisłości i bezstronności SSN Marka Dobrowolskiego nie dotyczy
bezpośrednio SSN Jacka Widły, a do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o
której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie tego typu relacji jest wymagane.
Tym samym w realiach niniejszej sprawy nie ziścił się warunek, którego spełnienie
wywołuje skutek w postaci wyłączenia sędziego, a zatem złożone przez SSN Jacka
Widłę oświadczenie nie jest skuteczne.
Powołanej we wniosku okoliczności nie sposób również utożsamiać z
przesłanką wyłączenia przewidzianą w art. 41 § 1 k.p.k. Nie ulega bowiem
wątpliwości, że tzw. postępowanie testowe, przewidziane w art. 29 § 5 i n. u.SN jest
postępowaniem zindywidualizowanym, co należy odnosić zarówno do osoby, jak i
do okoliczności, których dotyczy. Jasne jest więc, że z istoty zawartych w
regulacjach z art. 29 u.SN rozwiązań, te same okoliczności dotyczące
„testowanego” sędziego, nie mogą w sposób zgodny z prawem dotyczyć innego
sędziego. Należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 29 § 3 u.SN
niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ
władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego
powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości,
zaś według art. 29 § 4 tej ustawy okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego
Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia
orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego
niezawisłości i bezstronności. W świetle tych uregulowań jasne jest, że okoliczności
podlegające rozważaniu w postępowaniu testowym nie mogą z wyraźnej woli
I ZO 70/25
4
ustawodawcy, odnosić się do samego trybu powołania na urząd sędziego. Fakt
powołania SSN Jacka Widły w tym samym trybie co SSN Marka Dobrowolskiego
nie może więc skutkować możliwością oceny tego trybu, niezależnie od stanowiska
strony wnioskującej. To bowiem nie strona decyduje, jakie okolicznością mogą być
wzięte pod uwagę w określonym postępowaniu – ich zakres wyznaczony jest
bowiem przepisami prawa. Jeżeli strona odwołuje się do okoliczności, które z
punktu widzenia obowiązujących regulacji nie mogą być rozważone, okoliczności te
muszą być uznane za irrelewantne zarówno w postępowaniu wywołanym
określonym wnioskiem strony, jak i w postępowaniu incydentalnym, jakim jest
postępowanie w przedmiocie wyłączenia sędziego.
Z kolei co do twierdzenia SSN Jacka Widły, że Sąd tworzony z jego udziałem
nie stanowi „sądu ustanowionego ustawą”, należy uznać, że takie twierdzenie nie
może stanowić przesłanki wyłączenia sędziego. W przepisach art. 40 § 1 i 3 k.p.k. a
także art. 41 § 1 k.p.k. nie ma podstawy prawnej wyłączenia sędziego z powodu
takiej okoliczności. Instytucja wyłączenia sędziego służy realizacji
zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do rzetelnego procesu w
aspekcie orzekania w sprawie przez bezstronny sąd. Wszystkie przesłanki
wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 40 § 1 i 3 k.p.k.) oraz wyłączenia na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mają jedną cechę wspólną, którą jest to, że w razie
zaistnienia okoliczności wymienionych w powołanych przepisach, podważony
zostaje obiektywizm sędziego przy rozstrzyganiu określonej sprawy, a więc jego
bezstronność. Tymczasem dywagacje na temat tego, czy Sąd tworzony przez
określonego sędziego jest „sądem ustanowionym ustawą”, nie wykazują punktu
stycznego z instytucją wyłączenia sędziego i jej ratio legis. W postępowaniu
wywołanym wnioskiem o wyłączenie tego typu argumentacja jest zatem prawnie
irrelewantna.
Co więcej, kwestie związane z umocowaniem sędziego do sprawowania
wymiaru sprawiedliwości nie mogą być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu
przed Sądem Najwyższym, o czym wprost stanowi cytowany już art. 29 § 3 u.SN.
Z kolei podniesiona przez SSN Jacka Widłę okoliczność znajomości z SSN
Markiem Dobrowolskim wynikająca z pracy na Wydziale Prawa […] nie stanowi
okoliczności uzasadniającej jego wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt I ZB
I ZO 70/25
5
49/25. Sama okoliczność, iż sędzia pozostaje w relacjach zawodowych z innym
sędzią, wynikających z pracy na tym samym wydziale prawa, nie stanowi podstawy
do kwestionowania jego bezstronności. Kontakty o charakterze służbowym będące
naturalną konsekwencją wykonywania czynności służbowych nie mogą być
utożsamiane z istnieniem takich szczególnych relacji osobistych lub zależności,
które mogłyby rzutować na obiektywizm orzekania. Należy podkreślić, że choć w
postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 § 5 i n. u.SN sędzia, którego
dotyczy wniosek ma szereg uprawnień, co jego sytuację procesową upodabnia do
sytuacji strony postępowania, stroną taką nie jest, gdyż układ stron postępowania
testowego pozostaje niezmieniony względem układu stron postępowania głównego.
Dopiero zaś jakiekolwiek relacje sędziego co do strony postępowania mogłyby
skutkować zastosowaniem w sprawie prowadzonej na podstawie art. 29 § 5 i n.
u.SN regulacji przewidzianych w art. 40 lub 41 k.p.k. Należy też odnotować, że w
praktyce sądowej, kwestie znajomości zawodowych sędziów, wynikające z różnych
okoliczności, nie stanowiły nigdy przeszkody do orzekania w kwestii wyłączenia
sędziego na podstawie przepisów procesowych zawartych w postępowaniu
cywilnym lub karnym. Trzeba natomiast stwierdzić, że istotą postępowania
prowadzonego na podstawie art. 29 § 5 i n. u.SN. jest także właśnie wyłączenie
sędziego. W tym stanie rzeczy niezrozumiałe byłoby akceptowanie praktyki
orzekania co do wyłączenia sędziego przez, a zarazem wobec sędziów, których
łączą znajomości zawodowe, a negacją tej praktyki na gruncie regulacji
ustrojowych.
W tej sytuacji należało uznać, że oświadczenie o wyłączeniu złożone przez
SSN Jacka Widłę nie mogło odnieść zamierzonego skutku z uwagi na nieziszczenie
się przesłanek wyłączenia, o których mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 41 § 1
k.p.k.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[M. T.]
[r.g.]
I ZO 70/25
6
