I ZO 15/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 czerwca 2025 r.
SSN Zbigniew Korzeniowski
w sprawie dotyczącej prokuratora Prokuratury Rejonowej w W. X. Y., po
rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej 5 czerwca 2025 r., na
posiedzeniu bez udziału stron, wniosku prokuratora X. Y. o wyłączenie sędziego
Sądu Najwyższego Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o
sygn. akt I ZI 79/24,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.
postanowił:
nie uwzględnić wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego
Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn.
akt I ZI 79/24.
UZASADNIENIE
Pismem z 7 lutego 2025 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), prokurator
X. Y., wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie sędziego Sądu
Najwyższego Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie I ZI 79/24.
W uzasadnieniu wniosku prokurator X. Y. wskazał, że okoliczności związane
z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Tomasza
Demendeckiego, w następstwie wzięcia przez niego udziału w konkursie przed
Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia
2017 r., prowadzą nie tylko do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1
EKPC w postaci prawa strony postępowania do rozpoznania sprawy przez
I ZO 15/25
2
bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą, ale także do uznania, że sąd z
jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Wnioskodawca dodał, że dla rozpoznania przedmiotowego wniosku nie ma
znaczenia treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., sygn.
P 22/19, zwłaszcza w kontekście statusu prawnego tego organu, legalności jego
działania podważonej zarówno przez środowiska naukowe prawników jak i w
wyrokach wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny jak i przez trybunały
europejskie TSUE i ETPCz.
Prokurator X. Y. zaznaczył, iż zarówno zdaniem wybitnych przedstawicieli
doktryny prawa, jak i w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego (np. postanowienie
sygn. I KZP 7/22 z dnia 14 września 2022 r.) orzeczenia wydane z udziałem
sędziów wyłonionych w procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa, w składzie
ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. są uznawane jako nieistniejące
(sententia non existens), a co za tym idzie nie wywołują skutków prawnych.
Wnioskodawca dodał, że sędzia Tomasz Demendecki orzeka w Izbie
Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, pomimo że w
świetle orzeczeń TSUE i ETPCz nie może być ona uznana za sąd, zaś wydawane
przez tę Izbę orzeczenia są, w jego oraz szerokim społecznym odbiorze, co
najmniej kontrowersyjne, upolitycznione i nasuwają poważne wątpliwości, co do
bezstronności orzekających w niej osób.
Pismem z 4 czerwca 2023 r. sędzia Sądu Najwyższego Tomasz
Demendecki, ustosunkowując się do treści zarządzenia z 2 kwietnia 2025 r.,
wskazał, że nie znajduje jakichkolwiek podstaw do sygnalizacji potrzeby
„samowyłączenia”, w sprawie o sygn. akt I ZI 79/24. W odniesieniu do argumentacji
zawartej we wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy, sędzia Sądu
Najwyższego Tomasz Demendecki wskazał, że wniosek nie zawierał w swej treści
jakiejkolwiek okoliczności, która mogłaby uzasadniać ewentualny zarzut w kierunku
naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Tomasza
Demendeckiego nie jest zasadny.
I ZO 15/25
3
Wątpliwości co do bezstronności sędziego Sądu Najwyższego Tomasza
Demendeckiego, wyznaczonego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I ZI
79/24, w przedmiocie rozpoznania wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do
odpowiedzialności karnej prokuratora X. Y., wnioskodawca upatrywał
w okoliczności powołania SSN Tomasza Demendeckiego na stanowisko sędziego
Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).
Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko
Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że
wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.
W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne
jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności
z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy
z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy
stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie
mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z
udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.
Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę
przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega
wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:
1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania
cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę
mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej
sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania
tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji.
I ZO 15/25
4
2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.
z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego
z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie
którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla
swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją
jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia
urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest
niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji.
3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę
rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania
urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i
wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym
statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest
niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2
Konstytucji.
Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,
że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem
stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny
dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex
suspectus).
Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca
2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:
Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania
cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza
rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności
wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej.
I ZO 15/25
5
Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy
– art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie
prawo (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7
października 2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K
7/21, z 11 grudnia 2023 r., Kp 1/23).
W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 k.p.k., gdyż nie spełnia się żadna
z określonych w nim ustawowych podstaw wyłączenia sędziego z mocy prawa.
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.
[M. T.]
[r.g.]
