I UZ 29/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Korzeniowski
Dnia 23 lipca 2025 r.
w sprawie z odwołania S. C.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Koszalinie
o wysokość świadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 23 lipca 2025 r.,
zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z dnia 19 września 2024 r., sygn. akt III AUa 193/23,
uchyla zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowieniem z 19 września 2024 r. odrzucił
skargę kasacyjną ubezpieczonej S. C. od wyroku tego sądu z 19 marca 2024 r., III
AUa 193/23, ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3986 § 2 k.p.c. w
zw. z art. 3982 § 1 k.p.c.). Pozwany organ rentowy decyzją z 30 czerwca 2022 r.
odmówił ubezpieczonej wszczęcia postępowania w sprawie o ponowne ustalenie
wysokości emerytury. W skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia to
kwota 42.000 zł, jako suma różnic w wysokości emerytur za ostatnie 10 lat oraz
świadczeń przyszłych.
Sąd Apelacyjny ustalił, że sporną decyzją z 30 czerwca 2022 r. organ
rentowy odmówił ubezpieczonej wszczęcia postępowania w sprawie o ponowne
ustalenie wysokości świadczenia. Roszczenie odwołującej się ma zatem charakter
I UZ 29/24
2
majątkowy a jego wartość wyznacza różnica między emeryturą żądaną a
świadczeniem wypłacanym. „Z wyliczenia systemowego organu rentowego,
niekwestionowanego przez pełnomocnika ubezpieczonej wynika, że hipotetyczna
emerytura docelowa na dzień ukończenia 65 lat, tj. 8 czerwca 2029 r. wynosiłaby
rzędu 2655 zł, po waloryzacjach na datę 30 czerwca 2022 r. wynosiłaby 3067.53 zł,
natomiast kwota ENM przysługująca w dniu 22 czerwca 2022 wynosiła 3164,69 zł.
Różnica jest wartością ujemną, stąd wartość przedmiotu zaskarżenia oczywiście
nie jest wyższa niż 10.000 zł”.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że pełnomocnik skarżącej przyjął błędną metodę
wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia i w konsekwencji dowolnie ustalił
wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 42.000 zł. Nie dokonał szczegółowego
rozliczenia rachunkowego, jak też nie odniósł się do rozliczenia organu rentowego.
W zażaleniu zarzucono niewłaściwe zastosowanie art. 3982 § 1 k.p.c. przez
niewłaściwe określenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Wartość wyliczona
została zgodnie z wykładnią zawartą w postanowieniu Sądu Najwyższego z 13
grudnia 2023 r., III UZ 3/23, w którym przyjęto, że „W sprawie z zakresu
ubezpieczeń społecznych, której przedmiotem jest zmiana wysokości świadczenia
powtarzającego się, wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze
i drugie k.p.c.) ustala się na podstawie art. 22 k.p.c. w odniesieniu do świadczeń
przyszłych, a w odniesieniu do świadczeń zaległych - na podstawie art. 19 § 1
k.p.c. W razie dochodzenia świadczeń przyszłych i zaległych stosuje się art. 21
k.p.c.”
Ubezpieczona podnosi, że sprawa dotyczy zmiany świadczenia
powtarzającego się, czyli emerytury. W sprawie zdaniem ubezpieczonej różnica
pomiędzy świadczeniem należnym za okres od wydania pierwotnej decyzji oraz
okresy roczne, w odniesieniu do różnicy świadczeń przyszłych w ciągu jednego
roku, wynosi 42.000,00 zł. Jest to suma różnicy świadczeń za okres ostatnich 10 lat
w kwocie 36.000,00 zł oraz świadczeń przyszłych w kwocie 6.000,00 zł”.
Zdaniem ubezpieczonej Sąd oparł się jedynie na twierdzeniach organu
rentowego, które nie zostały w należyty sposób wykazane. Zdaniem ubezpieczonej
wartość przedmiotu sporu nie może mieć wartości ujemnej.
I UZ 29/24
3
W sprawie pismo procesowe z 24 marca 2025 r. złożył także pełnomocnik
ubezpieczonej adwokat K. G., który poparł zażalenie i wskazał, że wpz wynosi
15.019,06 zł. W uzasadnieniu zauważył, iż pracownik ZUS nie poinformował
ubezpieczonej, że gdyby nie złożyła wniosku o przekazanie środków z OFE na
dochody budżetu państwa, to przyznana zostałaby jej okresowa emerytura
kapitałowa, którą do ukończenia 65 lat życia pobierałby obok emerytury obliczonej
na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej. W momencie ukończenia przez
ubezpieczoną 65 lat ZUS z urzędu, na podstawie art. 26c ustawy emerytalnej
przeliczyłby na nowo emeryturę ubezpieczonej przy wykorzystaniu aktualnych,
korzystniejszych wskaźników – zwaloryzowanych kapitału początkowego i składek
oraz aktualnego na 65 rok życia wskaźnika dalszego średniego trwania życia.
Ubezpieczona składając wniosek o emeryturę złożyła wniosek o przekazania
środków z OFE na dochody z budżetu państwa i zrobiła tak po namowie
pracownika ZUS, który przedstawił jej to rozwiązanie jako korzystniejsze.
Pracownik ZUS nie poinformował ubezpieczonej o możliwości skorzystania z
mechanizmu wynikającego z art. 26c ustawy emerytalnej (…). Zamiast tego organ
za ubezpieczoną wybrał wariant emerytury mieszanej, która w momencie
przyznania emerytury była minimalnie wyższa od alternatywy polegającej na
przyznaniu jej emerytury powszechnej i obok niej okresowej emerytury kapitałowej.
Korzyść z przyznania emerytury w tym wariancie polegałaby na możliwości
zastosowania art. 26c ustawy emerytalnej, a więc ponownego przeliczenia
emerytury powszechnej z urzędu, po ukończeniu przez ubezpieczoną 65 roku życia.
Sąd Najwyższy w wyroku z 26 listopada 2024 r., III USKP 86/24, uznał, że
świadczeniem korzystniejszym może być takie, które aktualnie jest nieco niższe od
pozostałych wariantów, ale w dłuższej perspektywie nastąpi jego wzrost.
Pełnomocnik zaznaczył, że „Zgodnie z przedstawionym stanowiskiem Sądu
Najwyższego organ miał więc obowiązek poinformowania ubezpieczonej, że poza
możliwością obliczenia emerytury na podstawie art. 183 ustawy emerytalnej (tzw.
emerytury mieszanej), co wymaga złożenia wniosku o przekazanie środków z OFE
na dochody budżetu państwa, w jej sytuacji istnieje możliwość przyznania jej
emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, a obok niej okresowej
emerytury kapitałowej. W krótkiej perspektywie skutkowałoby to przyznaniem
I UZ 29/24
4
niższego świadczenia, jednak po ukończeniu przez ubezpieczoną 65 roku życia
pozwoliłoby na ponowne ustalenie wysokości emerytury powszechnej na podstawie
art. 26c ustawy emerytalnej.
Byłoby to rozwiązanie korzystniejsze niż to de facto wybrane przez ZUS -
emerytura mieszana początkowo faktycznie była wyższa od emerytury
powszechnej pobieranej obok okresowej emerytury kapitałowej, jednak różnica ta
nie kompensuje korzyści utraconej przez ubezpieczoną w wyniku ponownego
ustalenia emerytury na podstawie art. 26c ustawy emerytalnej.
Przynajmniej ubezpieczona powinna zostać przez ZUS poinformowana o
takim mechanizmie, co umożliwiłoby jej swobody i rzeczywisty wybór poprzedzony
analizą z jej punktu widzenia.
ZUS winien był przedstawić ubezpieczonej uwarunkowania jej sprawy i
korzyści wynikające z danego sposobu wyliczenia emerytury. Wówczas, gdyby
ubezpieczona wybrała wariant polegający na przyznaniu emerytury powszechnej o
obok niej okresowej emerytury kapitałowej organ winien był wezwać ubezpieczoną
do uzupełnienia wniosku, poprzez złożenie wniosku o przyznanie okresowej
emerytury kapitałowej i wycofanie wniosku o przekazanie środków z OFE na
dochody budżetu państwa.
Wartość przedmiotu zaskarżania winna zostać wynosić 15.020 zł i powinna
zostać obliczona w następujący sposób:
1. przyznana ubezpieczonej emerytura mieszana jest
waloryzowana do 2022 r., kiedy to ubezpieczona złożyła wniosek o
przeliczenie emerytury, do kwoty 2.978,38 zł;
2. wyliczona zostaje hipotetyczna wysokość emerytury
ubezpieczonej, którą otrzymywałaby po zastosowaniu art. 26c ustawy
emerytalnej: przyjęte w decyzji z dnia 11 lutego 2015 r. składki oraz kapitał
początkowy są waloryzowane do 2019 r. i podzielone przez 217,1 –
wskaźnik średniego dalszego trwania życia ustalony na podstawie
komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 25 marca
2019 r. (M.P.2019.279), do kwoty;
3. obliczona w ten sposób emerytura w kwocie 3.662,07 zł jest
następnie zwaloryzowana do 2022 r. do kwoty 4.229,96 zł;
I UZ 29/24
5
4. wartość przedmiotu zaskarżenia jest obliczona stosownie do
art. 22 k.p.c. - 4.229,96 - 2.978,38 = 1.251,59; 1251,59 * 12 = 15.019,06 zł
Niezależnie od błędnego oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w
skardze kasacyjnej, skarga w sprawie ubezpieczonej jest dopuszczalna zgodnie z
art. 3982 § 1 k.p.c.”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Podstawą uchylenia jest negatywna ocena ustaleń i weryfikacji wartości
przedmiotu zaskarżenia.
Kwestia ujawniła się dopiero na etapie po wniesieniu skargi kasacyjnej w
aspekcie oceny jej dopuszczalności ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.
O wartości przedmiotu zaskarżenia decyduje żądanie powództwa i jego osąd
dokonany przez sąd powszechny.
Z treści wniosku o wznowienie postępowania jasno wynika, że skarżąca
żąda zmiany emerytury i jej wysokości od 2015 r. co przemawiałoby za wyliczeniem
podanym przez jej pełnomocnika w piśmie z 1 lipca 2024 r., czyli że na wartość
przedmiotu zaskarżenia ma składać się okres zaległy i przyszły. Wyliczenie to jest
oparte jednak na ogólnych kwotach i prostym algorytmie, dlatego może budzić
wątpliwości.
Wątpliwości tych nie usuwa wyliczenie przedstawione przez pozwanego w
piśmie z 25 lipca 2024 r., gdyż również nie poddaje się weryfikacji, albowiem
poprzestaje na samych kwotach emerytur z tezą, że wartość przedmiotu
zaskarżenia jest ujemna. Jak się wydaje z tej przyczyny, że kwota emerytury
wypłacana ubezpieczonej jest wyższa, niż hipotetyczna emerytura, której żąda na
podstawie art. 26 ustawy emerytalnej.
Sąd Apelacyjny poprzestał na zreferowaniu sprzecznych stanowisk stron, co
nie było wystarczające do podjęcia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu
skargi kasacyjnej, aprobując stanowisko pozwanego.
Rzecz w tym, iż stanowisko Sądu Apelacyjnego nie poddaje się kontroli
odwoławczej, gdyż poprzestaje na wyliczeniach stron, które są ogólne, bo nie
I UZ 29/24
6
pozwalają na ustalenie i zweryfikowanie, które wyliczenie jest prawidłowe i
właściwe dla ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia, mając na uwadze
przedmiot sprawy, który określa powództwo skarżącej, czyli jej odwołanie do
decyzji pozwanego. Przy czym jak wynika z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji
pełnomocnik skarżącej 23 czerwca 2022 r. podtrzymał żądanie i wniósł o zmianę
decyzji z 11 lutego 2015 r. i ponowne ustalenie wysokości emerytury powołując się
na wprowadzenie jej w błąd przez pracownika pozwanego organu.
Na tym tle nie bez znaczenia może być wyliczenie wartości przedmiotu
zaskarżenia przedstawione w piśmie procesowym z 24 marca 2025 r., złożonym
przez drugiego pełnomocnika ubezpieczonej adwokata K. G.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w
związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
[M.D.]
[a.ł]
