I USK 180/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 stycznia 2026 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania M.M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie
o prawo do renty rodzinnej i dodatek sieroty zupełnej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 29 stycznia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Lublinie z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt III AUa 455/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. zasądza od M.M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Lublinie kwotę 240,00 (dwieście
czterdzieści) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11
k.p.c. - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
DS
UZASADNIENIE
Decyzjami z 5 sierpnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Lublinie, działając na podstawie przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych:
I USK 180/26
2
- odmówił M.M. prawa do renty rodzinnej po matce M.M1., wskazując, że komisja
lekarska ZUS ustaliła, że ubezpieczona M.M. nie jest całkowicie niezdolna do pracy
i niezdolna do samodzielnej egzystencji;
- odmówił ubezpieczonej prawa do dodatku dla sieroty zupełnej wskazując, że
ubezpieczona nie nabyła prawa do renty rodzinnej;
- odmówił ubezpieczonej prawa do dodatku pielęgnacyjnego wskazując, że
ubezpieczona nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji;
- działając na podstawie przepisów ustawy z 31 lipca 2019 r. o świadczeniu
uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, odmówił
ubezpieczonej prawa do świadczenia uzupełniającego wskazując, że ubezpieczona
nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 19 czerwca 2024 r. (sygn. akt IV U 841/21), wydanym w sprawie M.M., z
odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Lublinie, o
prawo do renty rodzinnej, o prawo do dodatku dla sieroty zupełnej, o prawo do
dodatku pielęgnacyjnego i o prawo do świadczenia uzupełniającego: w pkt
pierwszym zmienił zaskarżone decyzje z 5 sierpnia 2021 r., dotyczące prawa do
renty rodzinnej oraz prawa do dodatku dla sieroty zupełnej i ustalił prawo
odwołującej do stałej renty rodzinnej po M.M1. i prawo do dodatku dla sieroty
zupełnej od 21 października 2020 r.; w punkcie drugim oddalił odwołanie od decyzji
z 5 sierpnia 2021 r., dotyczących prawa do dodatku pielęgnacyjnego i prawa do
świadczenia uzupełniającego; w punkcie trzecim wyroku zasądził od Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie na rzecz M.M. kwotę 180 zł, tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas, od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 23 października 2024 r. (sygn. akt
III AUa 455/24): zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I i III oraz oddalił odwołania i
wniosek odwołującej o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Sąd
I USK 180/26
3
odwoławczy nie obciążył odwołującej kosztami zastępstwa procesowego w
postępowaniu apelacyjnym.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, do Sądu
Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
rozstrzygnięciu mające istotny wpływ na jego treść naruszenie:
1. art. 68 ust.1, ust. 3 oraz art. 76 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez ich
niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieprzyznaniu skarżącej renty
rodzinnej oraz dodatku dla sieroty zupełnej (a w ślad za tym dodatku dla
sieroty zupełnej) w sytuacji, gdy skarżąca z uwagi na swoją obustronną
głuchoniemotę, całkowicie pozbawiona jest zdolności do wykonywania pracy
zarobkowej, innej niż w warunkach chronionych;
2. art. 12 ust. 1 i 2 w związku z art. 13 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z
FUS, przez niewłaściwe ich zastosowanie i uznanie, że odwołująca jest
zdolna do pracy zarobkowej, albowiem może porozumiewać się z
pracodawcą i podejmowała już aktywność zarobkową, w sytuacji, gdy ze
zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego wynika, iż skarżąca
obiektywnie jest zdolna do pracy wyłącznie w warunkach pracy chronionej,
co jednoznacznie wskazuje na to, że całkowicie utraciła zdolność do pracy w
normalnych warunkach;
3. art. 285 § 2 k.p.c. oraz art. 286 k.p.c. w związku z art. 290 k.p.c., poprzez
odstąpienie od dopuszczenia przez Sąd II instancji dowodu z łącznej opinii
biegłego z zakresu medycyny pracy i biegłego laryngologa, bądź opinii
odpowiedniego Instytutu Naukowego, w sytuacji gdy Sąd poddał w
wątpliwość wnioski wynikające z opinii biegłego T.B., a następnie oparł
dokonane ustalenia na pozostałych, niekorzystnych opiniach sporządzonych
w toku postępowania przed Sądem I instancji, pomimo wskazania, że
legitymując się orzeczeniem o niepełnosprawności z ograniczeniem do
podjęcia pracy w warunkach chronionych, okoliczność ta jest istotna i winna
być uwzględniona przy ocenia przydatności zawodowej skarżącej, oraz
pomimo bezspornie ustalonego faktu, trudności w komunikacji z
ubezpieczoną, już na etapie badania i związanej z tym konieczności
I USK 180/26
4
zbierania poszczególnych wywiadów od towarzyszącej ubezpieczonej w
czasie badania siostry M.S.;
4. art. 386 § 1 k.p.c., przez jego zastosowanie i uwzględnienie apelacji organu
rentowego w całości, pomimo jej bezzasadności;
5. art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie, mimo że apelacja organu
rentowego jest w całości bezzasadna.
W związku ze stawianymi zarzutami, skarżąca wniosła o:
1. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jako oczywiście uzasadnionej;
2. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w tym
zakresie do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w Lublinie, przy
pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego;
3. względnie, w przypadku uznania zasadności skargi i zgromadzonego
materiału za kompletny do orzeczenia, co do istoty sprawy - zmianę
zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie w całości apelacji organu
rentowego, jako bezzasadnej oraz zasądzenie na rzecz ubezpieczonej od
organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym według norm przepisanych, wraz z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego, od dnia uprawomocnienia do dnia zapłaty.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca
wskazuje, że oczywistej zasadności skargi kasacyjnej dopatruje się w dokonanej
przez Sąd analizie opinii biegłych, których twierdzenia oraz wnioski pozostają w
sprzeczności z terminami prawnymi, składającymi się na zagadnienie całkowitej
niezdolności do pracy, stanowiącej jedną z przesłanek nabycia prawa do renty
rodzinnej, a w dalszej kolejności dodatku dla sieroty zupełnej. Przy bezspornie
ustalonej okoliczności, że ubezpieczona jest osobą głuchoniemą, co do której
istnieją istotne ograniczenia komunikacyjne, za niedopuszczalne należy uznać
opieranie oceny, co do jej całkowitej niezdolności do pracy na ocenach szkolnych z
poszczególnych przedmiotów, do czego w ślad za opiniami biegłych nawiązuje Sąd
Apelacyjny. Ponadto, ujawnia się pewna dysharmonia zgromadzonych dowodów,
które nie prowadzą - w dotychczasowym stanie sprawy - do jednoznacznych
I USK 180/26
5
stanowisk, skoro ocena zatrudnienia winna być dokonana pod kątem
powszechnego rynku pracy. W takiej sytuacji obowiązkiem sądu było wyjaśnienie
stanowisk biegłych, co mogło zostać osiągnięte przez wykorzystanie, np. art. 286
k.p.c. – czego Sąd odwoławczy nie uczynił. Finalnie, Sąd rozpoznający sprawę o
rentę rodzinną nie może automatycznie powielić wniosku biegłego, o ile jego
argumentacja pozostaje w opozycji do kwestii związanych z terminami prawnymi –
dlatego też wniosek w ocenie skarżącej zasługuje na uwzględnienie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie
na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, według norm
prawem przepisanych. Ewentualnie, w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania przez Sąd Najwyższy - jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu
rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej nie mogła zostać przyjęta do merytorycznego
rozpoznania.
Skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie
spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.,
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek
wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że
skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych
orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek,
wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie
I USK 180/26
6
uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym
w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w
której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji,
czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do
rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew
obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest
przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy
też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona
skarżąca wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołano więc
przesłankę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przypomnieć więc należy, że z
ugruntowanego orzecznictwo Sądu Najwyższego wynika, że odwołanie się do
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na
okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również
wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca
musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi
oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w
sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego
przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym
wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;
z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,
LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,
przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której
zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza
konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada
2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak
nie wykazała. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
I USK 180/26
7
wskazano nawet żadnego przepisu prawa (materialnego lub procesowego), którego
naruszenia (i to w sposób kwalifikowany), miałby się dopuścić Sąd II instancji.
Strona skarżąca, formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, zapomniała o podstawowej kwestii – konieczności wyodrębnienia tego
wniosku od pozostałej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, a zwłaszcza od
uzasadnienia zarzutów kasacyjnych. Ustawodawca konstruując wymagania skargi
kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek
przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek
przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia
(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które
spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach
postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego
uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone
podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.
nie wystarczy więc odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo
choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w
ramach przedsądu, bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające
przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,
aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga
kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia realizującym przede
wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie
sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na
wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca
2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr
404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).
I USK 180/26
8
W niniejszej sprawie strona skarżąca umieściła wniosek o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania w opisie stanu faktycznego sprawy, dopatrując się
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej „w dokonanej przez Sąd analizie opinii
biegłych (…)”. Tak sformułowany wniosek nie mógł doprowadzić do przyjęcia skargi
kasacyjnej do jej dalszego, merytorycznego rozpoznania. Jego krótkie
uzasadnienie świadczy bowiem o polemice z ustaleniami dokonanymi przez Sąd
odwoławczy. Tymczasem, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c.,
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub
oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko
przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd
drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu
widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów
prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu
drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine
niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a
skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na
kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej
instancji.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach
postępowania orzeczono po myśli art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., w
kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), a w zakresie
odsetek art. 98 § 11 k.p.c.
DS.
[SOP]
I USK 180/26
9
