I USK 152/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 stycznia 2026 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania J.S. i R.K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy
o ustalenie podstawy wymiaru składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 21 stycznia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 1487/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Legnicy na rzecz R.K. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych)
wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11 kpc tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
[i.t.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 września 2022 r., VII U 143/22 Sąd Okręgowy w Jeleniej
Górze zmienił decyzję z 22 lutego 2022 r., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Legnicy i ustalił, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia
emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla R.K. jako pracownika u płatnika
składek J.S. wynosi od 1 października 2021 r. 6967,31 zł miesięcznie oraz zasądził
od organu rentowego na rzecz wnioskodawców 360 zł tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego.
I USK 152/26
2
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 czerwca 2024 r., III AUa
1487/22, oddalił apelację organu rentowego oraz zasądził od strony pozwanej na
rzecz J.S. i R.K. po 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od
dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił naruszenie art. 18 ust. 1 oraz
art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 13 i
art. 78 k.p.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił
występowaniem istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozstrzygnięcia,
czy w przypadku równoległego zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy i
podwyżki wynagrodzenia u każdego z nich w perspektywie korzystania ze
świadczeń należy uwzględniać zagadnienie całego przychodu w rozumieniu art. 18
ust. 1 i art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w tym celu
kompleksowo ocenić ten aspekt, według kryteriów z art. 13 i art. 78 k.p., z
pominięciem oceny jednostkowego wynagrodzenia w świetle powyższych
przepisów. W ramach zagadnienia prawnego zasadne powinno być rozstrzygnięcie
liczby pracodawców w jednym czasie podwyższających wynagrodzenia, tj. czy
wystarczająca będzie liczba dwóch czy większa liczba.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości do ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach
postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczona wniosła o wydanie
postanowienia w przedmiocie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
oddalenie skargi kasacyjnej w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej
kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
I USK 152/26
3
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu
wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że
wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny
koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności
przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej
następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4
k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za
pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba
rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej
merytorycznym rozpoznawaniu.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu
Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających
rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne
zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze
wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje
oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen
prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.
Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu
I USK 152/26
4
zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.
(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr
1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego
zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać
rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede
wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr
52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby
umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,
niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,
LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia
2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną
sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na
rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,
III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr
560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne
(poważne) wątpliwości.
Sąd Najwyższy wielokrotnie rozstrzygał sprawy wynikłe z zastosowania
przez ZUS kwestionowanych przepisów. Stwierdził między innymi, że ZUS, na
podstawie art. 41 ust. 12 i 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, może
zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru
składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że
zostało ono ustalone i wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem,
zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (por.
uchwałę Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05, OSNP 2005, Nr 21,
poz. 338). Sąd Najwyższy uznał też, że "przyznanie rażąco wysokiego
wynagrodzenia (...) może być, w konkretnych okolicznościach, uznane za
nieważne. Podstawą jest naruszenie zasad współżycia społecznego, polegające na
świadomym osiąganiu korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem
I USK 152/26
5
innych uczestników tego systemu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może więc
kwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek,
jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy
sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do
obejścia prawa" (postanowienie z 14 września 2012 r., I UK 220/12, LEX nr
1675400). Na tym poglądzie oparta jest stabilna linia orzecznicza (por.m.in. wyroki
Sądu Najwyższego: z 4 sierpnia 2005 r., II UK 16/05, OSNP 2006, nr 11-12, poz.
191; z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 192 i OSP 2007,
Nr 4, poz. 41; z 6 lutego 2006 r., III UK 156/05, LEX nr 27254; z 10 marca 2008 r.,
III UK 98/07, LEX nr 459239; z 22 kwietnia 2008 r., II UK 215/07, LEX nr 448853;
z 12 lutego 2009 r., III UK 70/08, LEX nr 725061; z 19 maja 2009 r., III UK 7/09,
LEX nr 509047; z 5 czerwca 2009 r., I UK 19/09, LEX nr 515697; z 23 stycznia
2014 r., I UK 302/13, LEX nr 1503234 oraz postanowienia Sądu Najwyższego:
z 28 stycznia 2011 r., I UK 314/10, LEX nr 1646914; z 11 września 2012 r.,
III UK 18/12, LEX nr 1618944; z dnia 14 września 2012 r., I UK 220/12, LEX nr
1675400; z 9 lutego 2017 r., III UK 103/16, niepublikowane).
W wyroku z 1 marca 2018 r., III UK 37/17 (LEX nr 2497575), Sąd Najwyższy
uznał, że "weryfikacja podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne jest
dopuszczalna przy uwzględnieniu relacji w jakiej pozostają względem siebie
uregulowania właściwe dla zatrudnienia pracowniczego i obowiązkowego
ubezpieczenia społecznego. Skoro ubezpieczeniu społecznemu podlega pracownik
(art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej), a podstawę wymiaru składek stanowi jego
przychód (art. 18 ust. 1 tej ustawy), to oczywiste jest, że punktem odniesienia dla
określenia jego sytuacji prawnej pozostają reguły obowiązujące w Kodeksie pracy.
Znaczy to tyle, że co do zasady ustalone między stronami wynagrodzenie jest
miarodajne w prawie ubezpieczeń społecznych. Dopiero gdy wystąpią wątpliwości
czy wynagrodzenie z uwagi na kryterium godziwości (art. 13 k.p.), przypisane mu
funkcje, a także cechę ekwiwalentności, zostało określone zgodnie z wytycznymi
wynikającymi z przepisów prawa pracy, dopuszczalne jest odwołanie się do
argumentów, których fundamentem jest interes publiczny (zasady solidarności
ubezpieczonych, ogólnej sytuacji społecznej i ekonomicznej, relacji zachodzącej
między wysokością odprowadzanych składek a wysokością przysługujących
I USK 152/26
6
świadczeń). Gdy ustalone wynagrodzenie w rozumieniu prawa pracy jest
ekwiwalentne, godziwe i odpowiadające przesłankom z art. 78 § 1 k.p., dyskusyjne
jest redukowanie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.
Możliwość ta otwiera się dopiero wówczas, gdy już na gruncie przepisów
pracowniczych przynajmniej jedno z wymienionych kryteriów pozostaje dyskusyjne.
W takiej sytuacji, wprawdzie z punktu widzenia stron stosunku pracy
wynagrodzenie niekoniecznie będzie nieakceptowalne, to jednak jego wysokość
może okazać się nie do przyjęcia według miary wyznaczanej przez przepisy prawa
ubezpieczeń społecznych".
Kwestionując wysokość wynagrodzenia ubezpieczonej z punktu widzenia
podstawy wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, Sąd Apelacyjny
uwzględnił przesłanki art. 78 § 1 k.p. i odniósł je do ustaleń faktycznych
świadczących o charakterze wykonywanych przez ubezpieczoną czynności,
rzeczywistego zakresu jej obowiązków, odpowiedzialności, kwalifikacji oraz wkładu
pracy.
Należy także przypomnieć, że zakres i przedmiot rozpoznania sądowego w
sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznacza przedmiot decyzji organu
rentowego i żądanie zgłoszone w odwołaniu wniesionym do sądu. W związku z
powyższym zasadne jest twierdzenie Sądu drugiej instancji, że spór w sprawie
dotyczył wyłącznie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej u J.S., stąd też
bezzasadna była ocena godziwości tego wynagrodzenia przez jego zsumowanie z
wynagrodzeniem otrzymywanym przez nią w J. S.A. i porównywanie łącznej kwoty
wynagrodzenia do średniego wynagrodzenia uzyskiwanego przez osoby zajmujące
takie same stanowiska w ramach zatrudnienia na jednym etacie.
Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania w istocie polemizuje z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów
dokonaną przez Sądy meriti, co zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. uchyla się spod
kontroli kasacyjnej. Polemika z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji,
chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania
określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na sprzeczność z art. 3983 § 3
k.p.c. jest a limine niedopuszczalna (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
I USK 152/26
7
12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, LEX nr 1101306.; z dnia 10 sierpnia 2006 r.,
V CSK 211/06, LEX nr 1102310; z dnia 20 stycznia 2016 r., II UK 292/15, LEX nr
2026233). Do postępowania kasacyjnego nie należy rozstrzyganie sporów o ocenę
dowodów ani o prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy, którym Sąd
Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Sąd Najwyższy, nie jest
sądem faktów, a wyłącznie sądem prawa. W zakresie jego ustawowych
kompetencji nie mieści się korygowanie ustaleń faktycznych lub oceny materiału
dowodowego dokonanego przez sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 30 października 2018 r., I UK 437/17, LEX nr 2570520). Sąd
Najwyższy, co zostało zaznaczone powyżej, jest bowiem związany w postępowaniu
kasacyjnym ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sądy (art. 3933 § 3 k.p.c.).
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach wywołanych
wniesieniem skargi kasacyjnej rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 §
11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.
[i.t.]
[a.ł]
