I PUO 6/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Robert Stefanicki
Dnia 12 maja 2025 r.
w sprawie z powództwa X.1 Y.1
przeciwko U. w S.
o usunięcie oceny okresowej, ustalenie czynności prawnej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 12 maja 2025 r.,
wniosku o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu Sądowi Apelacyjnemu
zawartego w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z dnia 25 lutego 2025 r., sygn. akt III APz 1/25,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r.
zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie na podstawie art. 441 § 1 i 2 k.p.c.
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu sprawy z powództwa X.1 Y.1
przeciwko U. w związku z zażaleniem powódki na postanowienie Sądu
Okręgowego w Szczecinie w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że do Sądu Apelacyjnego w
Szczecinie w dniu 28 stycznia 2025 r. w sprawie z powództwa X.1 Y.1 przeciwko U.
I PUO 6/25
2
wpłynęło zażalenie powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z
dnia 13 grudnia 2024 roku w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia.
W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o wyłączenie od rozpoznania
sprawy wszystkich sędziów III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wskazując, że powódka pozostaje w związku małżeńskim ze X. Y. sędzią Sądu
Apelacyjnego w Szczecinie, uzasadniając je wątpliwościami co do bezstronności
tych sędziów.
Sędzia wylosowana do rozpoznania zażalenia złożyła wniosek o wyłączenie
od rozpoznania sprawy, który został uwzględniony postanowieniem Sądu
Apelacyjnego z dnia 21 lutego 2025 r., zaś wniosek pozwanego został odrzucony
na podstawie art. 531 § 1 pkt 3 k.p.c.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny doszedł do
przekonania, że dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego wymaga rozpoznania tej
sprawy przez inny równorzędny sąd. Według Sądu okolicznością bezsporną
pozostaje, że X. Y. jest sędzią Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, a rozpoznanie
sprawy jego żony – X.1 Y.1 przez któregokolwiek z pozostałych sędziów tego Sądu
będzie odbierane jako działanie stronnicze i to bez względu na wynik postępowania.
Jednocześnie należy wskazać – zdaniem Sądu – że Sąd Apelacyjny w Szczecinie
to niewielka społeczność sędziowska i wszyscy sędziowie pozostają ze sobą
wzajemnie w bliższych relacjach zawodowych, a w większość także towarzyskich.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek nie jest zasadny, gdyż nie przedstawia (nie wykazuje) niezbędnej
potrzeby przekazania sprawy powódki – w zakresie rozpoznania wniesionego przez
nią zażalenia do rozpoznania przez inny sąd równorzędny. Taki warunek wynika z
art. 441 k.p.c. Zasadą jest zakończenie sprawy w sądzie właściwym, a wyjątkiem
możliwość jej przekazania do innego sądu równorzędnego, jeżeli wymaga tego
dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne
postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
I PUO 6/25
3
Zgodnie z art. 441 § 1 i 2 k.p.c., jako podstawy prawnej przywołanej przez
Sąd Apelacyjny, sąd właściwy do rozpoznania sprawy może wystąpić do Sądu
Najwyższego o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, jeśli wymaga
tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne
postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
Pomimo tego, że art. 441 k.p.c. jest samodzielną podstawą, to z drugiej
strony równoległe znaczenie ma indywidualne wyłączenie sędziego z mocy ustawy,
czyli na podstawie art. 48 k.p.c. lub na wniosek z art. 49 § 1 k.p.c. Jeśli jednak ta
druga sytuacja nie występuje - czyli wyłączenie sędziego z mocy ustawy, bądź na
wniosek - to zasadniczo nie ma też podstawy do stosowania art. 441 k.p.c.
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2024 r., III PUO 10/24, Legalis nr
3071233).
Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że ewentualne
wątpliwości co do bezstronności sędziego winny spowodować w pierwszej
kolejności zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego, a instytucja z art. 441 § 1
k.p.c. nie powinna być nadużywana jako wyjątek od rozpoznania sprawy przez sąd
właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji), ponieważ może to prowadzić do skutków
odwrotnych od zamierzonych, osłabiając zaufanie nie tylko do tego sądu, lecz
również do całego wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego z:
7 lipca 2020 r., IV CO 153/20, Legalis nr 2471115; 29 marca 2023 r., II PUO 27/23,
LEX nr 3557922; P. Feliga (w:) T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego.
Komentarz. Art. 1–45816. Tom I, Warszawa 2023, art. 441 § 1 k.p.c.).
W orzecznictwie ukształtował się zasługujący na podzielenie pogląd, że
wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy jest
niedopuszczalny i podlega odrzuceniu bez składania przez sędziego oświadczenia,
o którym mowa w art. 52 § 2 k.p.c., przy czym sędzia objęty takim wnioskiem o
wyłączenie może zasiadać w składzie sądu rozpoznającego ten wniosek (uchwała
Sądu Najwyższego z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19, OSNKN 2020, nr 1, poz. 1 oraz
postanowienia Sądu Najwyższego z: 1 czerwca 2022 r., III CO 407/22, LEX nr
3395025; 29 czerwca 2022 r., III CO 610/22, LEX nr 3362919).
W sytuacji, gdy sędzia sprawozdawca wyznaczony do rozpoznania sprawy
merytorycznie składa żądanie wyłączenia go na podstawie art. 49 § 1 k.p.c. od
I PUO 6/25
4
rozpoznania sprawy, powinien być wyłoniony inny sędzia do rozpatrzenia takiego
żądania. Do czasu rozpatrzenia takiego żądania i wyłączenia wyznaczonego
sędziego sprawozdawcy nie jest dopuszczalne wyłanianie kolejnego sędziego
referenta w sprawie.
Sędzia wylosowany (wyznaczony) do rozpatrzenia żądania wyłączenia
sędziego sprawozdawcy wyznaczonego do rozpoznania sprawy merytorycznie,
powinien albo rozpoznać to żądanie, albo - jeśli dostrzega do tego podstawy -
skorzystać ze środka prawnego uregulowanego w art. 49 § 1 k.p.c., wskazując na
przyczyny uniemożliwiające rozpoznanie żądania wyłączenia sędziego
sprawozdawcy. Żądanie wyłączenia wykraczające poza wskazany zakres na tym
etapie jest niedopuszczalne (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 listopada
2024 r., III CO 1121/24, LEX nr 3781417). Może być ono w skuteczny procesowo
sposób złożone wyłącznie przez sędziego, który ma rozpoznać daną sprawę
merytorycznie (art. 531 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Z perspektywy założenia, że żądanie wyłączenia może być zgłoszone
jedynie przez sędziego wyznaczonego do rozpoznania sprawy, podejmowanie
awansem przez Sąd wniosku o przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi
równorzędnemu na podstawie art. 441 § 1 k.p.c., przy nieuwzględnieniu art. 52 § 1
k.p.c., opierałoby się bowiem na niedopuszczalnym przyjęciu zgłoszenia wniosku z
pominięciem etapu przydzielenia sprawy do rozpoznania określonemu sędziemu
(postanowienie Sądu Najwyższego z 2 września 2024 r., III CO 869/24, LEX nr
3753385). Tymczasem dopiero z momentem takiego przydzielenia otwiera się
możliwość podjęcia przez sędziego decyzji o nierozpoznaniu sprawy merytorycznie
i złożeniu żądania z art. 49 § 1 k.p.c. Decyzja o złożeniu takiego żądania może być
więc w procesowo skuteczny sposób podjęta wyłącznie przez sędziego, który ma
rozpoznać daną sprawę.
Nie sposób wykluczyć, iż uwzględniając, że do rozpoznania zażalenia
powódki (żony sędziego Sądu Apelacyjnego w Szczecinie) ostatecznie dojdzie w
sytuacji, w której względem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie zrealizuje się
dyspozycja art. 52 § 1 in fine k.p.c., gdy o wyłączeniu w razie niemożności wydania
postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów (w tym, w którym
I PUO 6/25
5
sprawa się toczy) powinien rozstrzygać sąd nad nim przełożony. Przyjmuje się, że
sądem przełożonym nad sądami apelacyjnymi jest Sąd Najwyższy.
Analiza akt sprawy prowadzi jednak do wniosku, że w aktualnym stanie
sprawy ocena taka byłaby stanowczo przedwczesna. Z tych względów odmówiono
przekazania sprawy innemu sądowi na podstawie art. 441 k.p.c.
(J.K.)
[r.g.]
