PrawMi

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Art. 52.

Aktualizacja: 18 sierpnia 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • 10 orzeczeń

§ 1.O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów – sąd nad nim przełożony.

§ 2.Postanowienie wydaje się po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W przypadku niezłożenia wyjaśnienia w terminie dwóch tygodni od dnia wpływu wniosku do sądu właściwego, a jeśli był dotknięty brakami – od dnia ich usunięcia, wniosek podlega rozpoznaniu bez wyjaśnienia, chyba że sąd uzna złożenie wyjaśnienia za konieczne.

§ 3.Uwzględniając wniosek o wyłączenie sędziego, sąd znosi postępowanie w zakresie obejmującym udział tego sędziego w sprawie po złożeniu wniosku, chyba że czynności przez niego podejmowane były czynnościami niecierpiącymi zwłoki.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

IV Pa 39/15Sąd Okręgowy w Zielonej Górze

Ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych – wyrok SO

Fragment uzasadnienia

… groźbę pod czyimś adresem. Pismem z dnia 17.01.2014 r. pozwany rozwiązał z powódką E. S. umowę o pracę bez wypowiedzenia, jako podstawę prawną powołując przepis art. 52 § 1 pkt 1 kp . W oświadczeniu jako przyczyny wskazał ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych polegające na: - zakłóceniu spokoju i ustalonego porządku obowiązującego u pracodawcy oraz narażenie wizerunku i dobrego imienia pracodawcy poprzez…
Czytaj orzeczenie
II PK 283/14Wydział II

Przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas bez pracy

Fragment uzasadnienia

… Po wyczerpaniu trybu konsultacji związkowych pracodawca pismem z dnia 14 czerwca 2011 r. rozwiązał z powodem umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 3 k.p. Jako przyczynę wypowiedzenia pracodawca wskazał utratę uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku w związku z ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych wskazując, że w dniu 17 maja…
Czytaj orzeczenie
III SPP 206/14Wydział III

Skarga na przewlekłość postępowania – odrzucenie przez SN

Fragment uzasadnienia

… postępowanie. Nie jest taką „sprawą” postępowanie incydentalne, jak w niniejszej sprawie o wyłączenie sędziów Sądu Okręgowego w K., prowadzone przez Sąd Apelacyjny na podstawie art. 52 § 1 k.p.c., jest to bowiem postępowanie spoza głównego nurtu postępowania w sprawie … 890/12 odpowiadającego przytoczonemu pojęciu „sprawy”. Sprawność czynności w tych incydentalnych postępowaniach należy przede wszystkim do sądu jako organu…
Czytaj orzeczenie
II CZ 47/11Wydział II

Wyłączenie sędziego i zażalenie w sprawach rodzinnych - wyrok SN 2011

Fragment uzasadnienia

… jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego sądu okręgowego rozpoznającego sprawę w drugiej instancji. Sąd apelacyjny rozpoznając w takim przypadku wniosek na podstawie art. 52 k.p.c. działa w zastępstwie sądu drugiej instancji. Zgodnie z art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c., na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego zażalenie przysługuje do innego równorzędnego składu tego sądu. Przepis ten…
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 52: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Co stanowi przepis

Art. 52 KPC reguluje tryb rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, czyli sposób, w jaki sąd decyduje o tym, czy dany sędzia może dalej orzekać w sprawie. Zgodnie z § 1 o wyłączeniu rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a jeżeli sąd ten nie mógłby wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów, sprawę przejmuje sąd nad nim przełożony. Paragraf 2 przewiduje, że postanowienie wydaje się po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy, przy czym brak wyjaśnienia w terminie dwóch tygodni od wpływu wniosku do sądu właściwego (a przy wniosku dotkniętym brakami - od dnia ich usunięcia) pozwala rozpoznać wniosek bez tego wyjaśnienia, chyba że sąd uzna je za konieczne. Paragraf 3 określa skutek uwzględnienia wniosku: sąd znosi postępowanie w zakresie obejmującym udział wyłączonego sędziego w sprawie po złożeniu wniosku, z wyjątkiem czynności niecierpiących zwłoki.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy w toczącej się sprawie cywilnej zostanie złożony wniosek o wyłączenie sędziego. Nie rozstrzyga on o tym, jakie okoliczności uzasadniają wyłączenie - te wynikają z innych przepisów - lecz wskazuje, kto i w jakiej procedurze ma podjąć decyzję. Ma znaczenie zwłaszcza w mniejszych sądach lub wydziałach, gdzie liczba sędziów może okazać się niewystarczająca do wydania postanowienia, co uruchamia właściwość sądu przełożonego. Reguła dwutygodniowa z § 2 służy temu, aby brak reakcji sędziego nie blokował rozpoznania wniosku i nie przedłużał postępowania. Z kolei § 3 znajduje zastosowanie dopiero po uwzględnieniu wniosku i dotyczy losu czynności dokonanych z udziałem sędziego już po jego złożeniu.

Przykład

W sprawie o zapłatę strona składa wniosek o wyłączenie sędziego, wskazując okoliczności mogące budzić wątpliwość co do jego bezstronności. Sędzia nie składa wyjaśnienia, a od wpływu wniosku do sądu upływają dwa tygodnie - sąd może wówczas rozpoznać wniosek bez wyjaśnienia, o ile nie uzna go za konieczne. Jeżeli sąd wniosek uwzględni, znosi te czynności, w których sędzia brał udział po złożeniu wniosku, na przykład przeprowadzoną w tym czasie rozprawę. Gdyby jednak sędzia dokonał czynności niecierpiącej zwłoki, na przykład niezbędnego zabezpieczenia dowodu, czynność ta pozostaje w mocy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że o wyłączeniu decyduje sam sędzia, którego wniosek dotyczy - art. 52 KPC powierza to rozstrzygnięcie sądowi. Drugim jest założenie, że brak wyjaśnienia sędziego automatycznie przesądza o uwzględnieniu wniosku; przepis pozwala jedynie rozpoznać sprawę bez tego wyjaśnienia. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że uwzględnienie wniosku unieważnia całe dotychczasowe postępowanie - zniesienie obejmuje wyłącznie czynności z udziałem sędziego po złożeniu wniosku. Czwartym błędem jest pomijanie wyjątku dotyczącego czynności niecierpiących zwłoki, które pozostają skuteczne. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kto decyduje o wyłączeniu sędziego?

Zgodnie z art. 52 § 1 KPC rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy. Jeżeli sąd ten nie mógłby wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów, decyduje sąd nad nim przełożony.

Czy sędzia musi złożyć wyjaśnienie?

Postanowienie co do zasady wydaje się po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego dotyczy wniosek. Jeśli wyjaśnienia nie złożono w terminie dwóch tygodni, wniosek może zostać rozpoznany bez niego.

Od kiedy liczy się termin dwóch tygodni?

Termin biegnie od dnia wpływu wniosku do sądu właściwego, a jeżeli wniosek był dotknięty brakami - od dnia ich usunięcia.

Co dzieje się z czynnościami sędziego po uwzględnieniu wniosku?

Sąd znosi postępowanie w zakresie obejmującym udział tego sędziego w sprawie po złożeniu wniosku. Wyjątkiem są czynności niecierpiące zwłoki, które pozostają w mocy.

Czy uwzględnienie wniosku unieważnia całe postępowanie?

Nie. Zniesienie dotyczy tylko czynności z udziałem wyłączonego sędziego dokonanych po złożeniu wniosku, a nie wcześniejszego przebiegu sprawy.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 52
← Wróć do pełnej ustawy