I PSK 90/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 grudnia 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z powództwa J.M.
przeciwko T. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T.
o odszkodowanie w związku z naruszeniem zasad równości w zatrudnieniu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 10 grudnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku
z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt IV Pa 76/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od pozwanej na rzecz powoda 1.350 zł
(tysiąc trzysta pięćdziesiąt) z odsetkami z art 98 § 11 k.p.c.
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r. Sąd Rejonowy w Rybniku zasądził od strony
pozwanej T. spółka z o.o. w T. na rzecz powoda kwotę 17.344 zł tytułem
odszkodowania za naruszenie zasad równego traktowania w zatrudnieniu, z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty.
Sąd Rejonowy uznał że powód wykazał nierówne traktowanie w zatrudnieniu, zaś
pozwana nie przedstawiła obiektywnych kryteriów różnicowania. Przeprowadzone
postępowanie dowodowe wskazało, że powód wykonywał pracę o jednakowej
wartości co inni pracujący na takim samym stanowisku i dlatego powinien otrzymać
I PSK 90/25
2
podobne wynagrodzenie zasadnicze - przynajmniej w wysokości uśrednionego
wynagrodzenia dla tego stanowiska. Sąd zauważył, że kwalifikacje powoda są
zgodne z obowiązującym opisem stanowiska pracy. Główne zadania i obowiązki
powoda odpowiadają zadaniom i obowiązkom pracowników innych obszarów.
Powód przeszedł również liczne szkolenia, o czym świadczą zaświadczenia
znajdujące się w jego aktach osobowych. Sąd Rejonowy uznał, iż powód zasadnie
wyliczył dochodzone roszczenie opierając się na wynagrodzeniu jakie przyznano
mu od 1 sierpnia 2021 r.. Wynagrodzenie to bowiem mieści się nadal w widełkach
kategorii 7 i wyliczane było - tak twierdzi kierownictwo pozwanej - jako mediana,
czyli średnie wynagrodzenie pracowników na danym stanowisku, a zatem nie było
konieczne w niniejszej sprawie bezpośrednie odwoływanie się do konkretnych
wynagrodzeń pracowników porównawczych, w szczególności pracownika o
identyfikatorze 56/PW5 (mającego doświadczenie zawodowe i wykształcenie
najbardziej zbliżone do powoda).
Wobec pełnej aprobaty dla motywów prawnych, Sąd Okręgowy przyjął
ustalenia Sądu Rejonowego za własne. Wskazał, że spór w sprawie dotyczył
odszkodowania za okres zatrudnienia powoda od 1 grudnia 2019 r. do 31 lipca
2021 r. Natomiast wcześniej powód dochodził od pozwanej odszkodowania za
okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 listopada 2019 r. w związku z naruszeniem zasad
równości w zatrudnieniu. W tamtej sprawie w dniu 9 styczna 2024 r. zapadł wyrok
Sądu Najwyższego oddalający skargę kasacyjną pozwanego. W uzasadnieniu tego
wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że pracodawca powinien zapewnić pracownikom
równe prawa z tytułu jednakowego wykonywania takich samych obowiązków, a
postanowienia umów o pracę naruszające tę zasadę są nieważne - art. 18 § 3 k.p.
Dotyczy to zarówno etapu kształtowania treści umowy o pracę (równe traktowanie
w zakresie warunków umownych), jak i funkcjonowania stosunku pracy. Pracownik
dochodzący roszczeń z tytułu naruszenia nakazu określonego w art. 112 k.p.
zmierza do zapewnienia równości w sferze kontraktowania, polegającej na nadaniu
mu takiego standardu uprawnień, z jakiego korzysta inny pracownik znajdujący się
w analogicznym położeniu, to jest wypełniający jednakowe obowiązki. Pracownik
domagający się przyznania uprawnień, których pozbawiono go w umowie o pracę
jest obowiązany wykazać (a nie jedynie uprawdopodobnić), że wykonywał te same
I PSK 90/25
3
obowiązki, jak osoba korzystająca z tych uprawnień. Nie musi on natomiast
dowodzić przyczyny nierównego traktowania, która nie stanowi przesłanki
roszczenia opartego na art. 112 k.p. Sąd Okręgowy podkreślił, że wskaźniki
efektywności w żaden sposób nie wpływały na wysokość wynagrodzenia
zasadniczego powoda i innych pracowników zatrudnionych na stanowisku
starszego elektromontera układów pomiarowych WN i SN. W rzeczywistości
podstawą niższych wynagrodzeń pracowników z obszaru […] były wyłącznie
zaszłości historyczne, w wyniku których pracownicy tego obszaru byli gorzej
wynagradzani, niż pracownicy pracujący w innych częściach kraju.
Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 183b § 1
k.p., art. 183c § 1 i § 3 k.p., art. 183d k.p., art. 78 § 1 k.p. oraz art. 10 ust. 1
Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników T. spółka z o.o. w T.
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na
fakt, że w sprawie wystąpiło rażące naruszenie prawa materialnego, a tym samym
została spełniona przesłanka do przyjęcia skargi - podstawa kasacyjna, o której
mowa w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., a co za tym idzie - skarga jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) Skarżąca wskazała, że Sąd drugiej instancji
- w ślad za Sądem Rejonowym - przyjął, że powodom należy się odszkodowanie na
podstawie art. 183d k.p. za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu,
przy czym Sądy obydwu instancji wskazały, że przedmiotem nierównego
traktowania powodów była wysokość wynagrodzenia. Z kolei naruszenie zasad
równego traktowania w zatrudnieniu jest postacią dyskryminacji i nie wymaga
wskazania jakie konkretne kryteria dyskryminacji wystąpiły. Ponadto, zdaniem
skarżącej, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które również
uzasadnia wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Zagadnienie to sprowadza się do rozwiązania kwestii, czy sąd pracy orzekając o
odszkodowaniu za naruszenie zasady równych praw z tytułu jednakowego
wypełniania takich samych obowiązków (inaczej równego traktowania nie mającego
postaci dyskryminacji) w zakresie wynagradzania (art. 112 k.p.) jest uprawniony do
zasądzenia tego odszkodowania na podstawie art. 183d k.p.. Skarżąca wskazała, że
zasada niedyskryminacji nie jest tożsama z określoną w art. 112 k.p. zasadą
równych praw (równego traktowania) pracowników jednakowo wypełniających takie
I PSK 90/25
4
same obowiązki. Przyjmuje się, że te dwie zasady pozostają wprawdzie w ścisłym
związku z sobą, lecz niewątpliwie stanowią zasady odrębne, których naruszenie
przez pracodawcę rodzi różne konsekwencje, np. tylko naruszenie zakazu
dyskryminacji rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy z art. 183d k.p.
Z kolei naruszenie zasady równych praw (równego traktowania) pracowników
jednakowo wypełniających takie same obowiązki jest również sankcjonowane
jednak na innej podstawie prawnej (np. art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.; vide:
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2017 r., I PK 268/16, LEK nr 2389580).
Naruszenie obowiązku równego traktowania pracowników, którzy jednakowo
wypełniają takie same obowiązki (art. 112 k.p.) może uzasadniać odpowiedzialność
odszkodowawczą pracodawcy na ogólnych zasadach odpowiedzialności
kontraktowej na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. (vide:
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 2021 r., III PSK 80/21).
Sąd Najwyższy zważył:
Skarga kasacyjna nie dostarcza powodów uzasadniających jej przyjęcie do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy
zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy
prawnej. Spełniające te wymogi naruszenie przepisów prawa powinno mieć postać
kwalifikowaną, dostrzegalną bez potrzeby wnikliwej analizy prawnej i zagłębiania
się w szczegóły sprawy. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa
materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o
charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu
rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i
ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na
I PSK 90/25
5
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15,
LEX nr 1940571). Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić
podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, LEX nr 2156603). Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam
zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie
prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2015 r., II PK 112/15,
LEX nr 2025780). Ustawodawca nieprzypadkowo konstruując wymagania skargi
kasacyjnej wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek
przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (§ 1 pkt 2) i obowiązek
przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają
określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach
postępowania kasacyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20
października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130). W orzecznictwie Sądu
Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie
skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu,
natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero
po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania.
Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie
przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i
skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej
podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich
domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r.,
I PK 59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr
2009500; z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia
24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527). Odwołanie się skarżącej w
I PSK 90/25
6
zakresie przesłanki oczywistej zasadności skargi do jej petitum i uzasadnienia jest
zatem nieprawidłowe.
Zagadnienie prawne powinno wyrażać problem prawny, którego wyjaśnienie
ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2012 r., III SK 10/12,
LEX nr 1228616; z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, LEX nr 1230170;
z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 września 2005 r.,
II PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 243). Wskazanie zagadnienia prawnego
uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez
określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane i
wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o
przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub
zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do
pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie
winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który
nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy
przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I PK 19/15, LEX nr 2021941).
Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
Sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r.,
I UK 252/17, LEX nr 2533238).
Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej
ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi
problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia
16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który
nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego
i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające
I PSK 90/25
7
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr
2508639). Wskazane przez skarżącą zagadnienie nie ma takiego charakteru,
bowiem sygnalizowany problem był przedmiotem licznych rozstrzygnięć. Zresztą
sama skarżąca wskazuje na dwa przeciwstawne stanowiska orzecznicze w
zakresie możliwości zastosowania art. 183d k.p. do roszczeń wywodzonych z tytułu
naruszenia zasady równego traktowania. Zauważyć należy, że w najnowszym
orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie wskazuje się, że do odszkodowania za
naruszenie zasady równego traktowania (art. 112 k.p.) zastosowanie ma przepis
art. 183d k.p. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2023 r., III PZP
1/23, LEX nr 3604636). W ocenie Sądu Najwyższego o ile art. 112 i art. 113 k.p.
odwzorowują niejednorodne zasady prawa pracy, to przeciwdziałanie zakazowi
dyskryminacji i promowanie nakazu równego traktowania zostało ujednolicone.
Znaczy to tyle, że art. 18 § 3 k.p. i art. 183d k.p. mają zastosowanie zarówno w
przypadku nierównego traktowania, jak i dyskryminacji (zob. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., III PK 50/18, OSNP 2020 Nr 5, poz. 42 i z dnia
9 listopada 2022 r., I PSKP 98/21, LEX nr 3546267). Skoro kwestia ta została już w
orzecznictwie jednolicie wyjaśniona, to nie dochodzi do spełnienia przesłanek z
art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Po pierwsze, zagadnienie prawne, na które powołuje się
pozwana, wobec jego wyjaśnienia, nie ma charakteru „istotnego”, a po drugie,
potrzeba wykładni przepisów wskazywana przez skarżącą nie budzi już
„poważnych wątpliwości”.
Niezależnie od dotychczasowych argumentów, trzeba zasygnalizować, że
łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W dotychczasowym
orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi
(zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza
możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się
krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny
skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację,
I PSK 90/25
8
w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak
poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez
Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK
291/13, LEX nr 1430990). Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr
1771724).
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z
art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
[A.P.]
[a.ł]
